Cariokaal - Nu vanuit São Paulo

Op zoek naar de nieuwe Romário

2012-01-31T10:09:00.004-03:00

Uit de krant van vandaag.
------------------------------------------------------------------------------------
In een jaar groeide Wellington Priori (21) uit van een anonieme gevelreiniger tot de ster van zijn sloppenwijk.

“Het is erg snel gegaan”, vertelt de blije Braziliaan op een hobbelig zandveldje achter de Universiteit van São Paulo. Precies hier veranderde zijn leven toen een scout van de Nederlandse voetbalschool Projeto Gol hem eind 2010 een balletje zag trappen.

“Een maand later liep ik al stage bij AGOVV in Apeldoorn.” De verhuizing van zijn rommelige favela naar een Nederlands gastgezin beviel prima.

“De rust, de regelmaat, elke dag aardappelen op tafel, heerlijk. Ik hou niet van die rotzooi hier.” Het veld wordt omringd door zwerfvuil en er staat een dug-out met dichtgemetselde kogelgaten.

De sierlijke verdedigende middenvelder maakte indruk bij AGOVV. Wellington werd ‘de nieuwe Douglas’ genoemd, naar de genaturaliseerde Braziliaan van FC Twente.

“Zo zie je maar weer hoeveel talent er in sloppenwijken is”, zegt de Rotterdamse hoofdcoach van Projeto Gol, Ricardo Montoya (43). “Romário en Ronaldo zijn ook in favela’s begonnen. Je ziet alleen zelden scouts van Braziliaanse clubs in dit soort wijken. Daar spelen wij op in.”

Ricardo Montoya (l.) en Wellington Priori

Montoya vertrok in 2005 naar Brazilië omdat hij “niet gelukkig” werd van zijn Nederlandse kantoorbaan. “Ik droomde van een eigen voetbalschool en ben gewoon begonnen met tien jongens en een lekke bal.”

Professioneel werd het project pas toen er in 2008 twee Nederlandse investeerders instapten. Er worden nu vijftig talenten uit heel Brazilië begeleid op de school in Tibaú do Sul, vlakbij de noordelijke strandstad Natal. Ook voor onderwijs wordt gezorgd, inclusief Engelse les om de Brazilianen klaar te stomen voor het gehoopte Europese avontuur.

Vandaag heeft Montoya een Noorse scout meegenomen naar een wedstrijd in Wellingtons favela. Spelers van buiten de EU komen in Noorwegen namelijk makkelijker aan de bak. Om kans te maken op een Nederlandse werkvergunning moet een Braziliaan een half miljoen euro per jaar verdienen.

De scout laat zijn oog vallen op rechtsback Robson Barbosa (19) en middenvelder Bruno Aparecido (16). Ze mogen naar Tibaú do Sul en kunnen daarna terecht bij een Noorse topclub, verzekert hij.

Het is even slikken als de Noor vertelt over de extreme kou in zijn land, maar het vooruitzicht van veel blonde Noorse vrouwen vergoedt veel. “Natuurlijk gaan we”, lacht Robson. “We grijpen elke kans. Voetbal is voor ons de enige manier om hogerop te komen.”

Ook Wellington vertrekt binnenkort naar het ijzige Noorwegen. Aangezien AGOVV geen half miljoen euro per jaar kan betalen, gaat de Braziliaan eerst stage lopen bij Viking Stavanger. Als het daarna tot een transfer komt, krijgt Projeto Gol 20% van de overnamesom.

“Via Noorwegen hoop ik bij een grote Nederlandse club te belanden. En dan daarna naar AC Milan, de club van mijn idool Andrea Pirlo. Je moet durven dromen toch?"

Cokevliegtuigjes in je achtertuin

2012-01-28T17:03:00.013-03:00

Uit de krant van vandaag. Ik heb het stuk geschreven met collega Edwin Timmer.
---------------------------------------------------------------------------------
Het is net een zwerm muskieten, zo massaal en irritant zijn de cokevliegtuigjes die komen aanvliegen vanuit Venezuela en Colombia. Ze landen vrijwel in de achtertuin van Ronald Janssen, een Nederlandse duikschoolhouder op het bij Honduras horende bounty-eiland Utila.

,,De drugsbendes rijden midden in de nacht over mijn land en de smokkelvliegtuigjes landen op honderd meter afstand. Ik sta machteloos, want alle autoriteiten zitten in het complot.”

Op de kaart is Utila met een oppervlakte van 42 vierkante kilometer maar een onbeduidend vlekje voor de Caribische kust van Honduras. Onder duikliefhebbers is het gewezen pirateneiland echter een bekende trekpleister.

Utila ligt namelijk bij een groot koraalrif waar je spotgoedkoop kunt duiken tussen walvishaaien, dolfijnen en scheepswrakken waarin nog enkele eeuwenoude schatten verborgen zouden liggen. De sfeer was altijd relaxed. Bezoekers en bewoners genoten dagelijks van zon, duiken en een lui diner bij avondlicht in het enige dorp.

Janssen stond begin jaren tachtig aan de wieg van het duiktoerisme op het Hondurese eiland. ,,Ik kocht een bootje, een tank en een compressor en leerde mezelf de fijne kneepjes. Algauw kwamen er steeds meer Amerikaanse en Europese backpackers naar het eiland. Je kon hier voor 99 dollar een complete duikcursus volgen.”

Een paar jaar eerder was de voormalige militair en trucker bij toeval op Utila verzeild geraakt. ,,Op een reis door de regio werd Utila me aangeraden omdat het Engelstalig is en ik geen Spaans sprak. Dat ik er dertig jaar later nóg zou zitten, had ik nooit gedacht.”

Eeuwenlang was het idyllische eilandje een broeinest van Britse en (in mindere mate) Hollandse piraten. ,,Er woonden alleen afstammelingen van blanke piraten en zwarte slaven toen ik hier dertig jaar terug aankwam. Het waren zo’n duizend mensen die allemaal op één vierkante kilometer woonden. Op het vasteland, slechts 29 kilometer verderop, werd Utila gezien als een zonderlinge Engelstalige enclave.”

Ronald Janssen

Daarin kwam verandering nadat er in 2003 een vliegveldje werd gebouwd in de oosthoek van het eiland. Janssen had de pech dat dit pal naast zijn landgoed gebeurde. ,,Geen hond weet wie het betaald heeft, maar ik heb wel een vermoeden.”

Dergelijke pistes zijn goud waard voor drugsbendes uit Zuid-Amerika en Mexico die inmiddels de gehele noordelijke Hondurese kust, inclusief de eilanden, gebruiken om hun waar richting de VS te krijgen.

Volgens de Amerikaanse drugswaakhond DEA is Honduras uitgegroeid tot de belangrijkste hub voor de smokkel van ‘wit goud’ naar het noorden. Dat gebeurt per vissersschepen, duikboten – het leger haalde vorig jaar een onderzeeër met 7 ton coke boven water – en een zwerm aan vliegtuigjes.

Utila fungeert daarbij als trampoline. Voor een tweemotorig vliegtuigje met een volle tank is het eilandje bereikbaar vanuit zowel Colombia en Venezuela als Miami. Het vliegveldje naast huize Janssen vormt daarmee een ideale plek voor een pitstop.

Janssen: ,,Je ziet de vluchten al een dag van tevoren aankomen. De politie begint dan druk te patrouilleren in het dorp en niemand mag bij het vliegveld komen. Soms schieten ze in de lucht om iedereen op afstand te houden.”

De landingen gebeuren in het donker. ,,Rond twee uur ’s nachts brengen ze de brandstofvaten van een naastgelegen huis naar het vliegveld. Ik woon daartussen, maar daar malen ze niet om. Dan komt het vliegtuigje aan en er kraait verder geen haan naar.”

Soms gaat het mis. ,,Onlangs stortte er eentje neer met 1.500 kilo coke aan boord. Vervolgens voerde de politie een enorme show op. Het spul werd zogenaamd verbrand, maar dat was gewoon meel. Er kwamen zwarte rookwolken af, terwijl cocaïne witte rook geeft. Bovendien was er daarna dagenlang geen meel te krijgen op het eiland. Ik weet dat het bezopen klinkt, maar zo gaat dat hier.”

Janssen bij een verongelukte Colombiaanse piloot

In het kielzog van het drugsgeld wordt Utila overspoeld door gespuis, aldus Janssen. ,,Zo’n 90% van de bevolking bestaat nu uit ‘Spanjaarden’, ofwel mensen van het vasteland. Daar zitten veel criminelen tussen, waardoor de toeristen massaal wegblijven. En ik geef ze geen ongelijk.”

Zijn bedrijf Cross-Creek verhuurt ook huisjes op het eiland. ,,Afgelopen twee weken is er drie keer ingebroken. Alle huurders zijn uiteraard vertrokken. We weten wie de daders zijn, maar ik moet de politie 1.500 dollar betalen om hen op te laten pakken.”

Honduras heeft het hoogste moordcijfer ter wereld en is volgens de Nederlander hard op weg ook het meest corrupte land te worden. ,,Ik heb een vermogen aan advocaten uitgegeven, maar het is onmogelijk om je recht te halen in dit land. De autoriteiten zitten tot over hun oren in de drugshandel.”

De twee meter lange en 135 kilo zware Nederlander is de wanhoop nabij. ,,Ik weet niet wat ik tegen die nachtelijke indringers moet doen, maar ik weet wel wat ik graag zou willen doen! Het punt is dat de Spanjaarden hun zaakjes hier met AK-47’s oplossen. Vorige maand is er op een ander Caribisch eiland weer een Nederlander vermoord. Het zou me niet verbazen als ik de volgende ben.”

Column over rijke Braziliaanse vrouwen

2012-01-23T15:29:00.013-03:00

Uit De Telegraaf van vandaag.
------------------------------------------------------------------------------------
Januari is een komkommermaand in Brazilië. Vaak wordt gezegd dat het nieuwe jaar hier na carnaval pas echt begint.

In de media is er bij gebrek aan nieuws veel aandacht voor relletjes in reality soaps als Big Brother. Afgelopen week zou een deelneemster voor het oog van de natie zijn verkracht onder een laken dat verdacht op en neer wipte. Hoewel beide betrokkenen dit ontkennen, dreigt de regering het programma uit de lucht te halen.

Veel ophef is er ook rond de nieuwe reality serie Mulheres Ricas (Rijke Vrouwen) van de oorspronkelijk Nederlandse televisieproducent Eyeworks.

In de eerste aflevering maakten we kennis met Val Marchiori (37) uit São Paulo. De blonde diva ging even voor dertien miljoen euro een nieuwe privéjet kopen. Met haar oude kist kon ze namelijk niet rechtstreeks naar haar favoriete modewinkels in Parijs vliegen.

„Tussenlandingen zijn vreselijk. Hello!”, riep de ’ondernemer’ die pas echt fortuin maakte toen ze in 2005 een 65-jarige kippenvleesmagnaat aan de haak te sloeg.

Afgelopen week maakte Val een helikoptertochtje boven Rio de Janeiro met haar vriendin Narcisa Tamborindeguy, „een aristocraat uit een heel goede, waardige en verfijnde familie”.

Maar de nouveau riche uit São Paulo vond Rio een beetje eng en ordinair. „De stad laat veel te wensen over qua glamour en mooie mensen met juwelen. Hello!”, aldus Val na een kaviaarlunch in Copacabana waarbij ze dure champagne uit het raam gooide voor het gepeupel op straat.

Val 'Hello' Marchiori

Terug in São Paulo had de binnenhuisarchitect Brunete Fraccaroli andere zorgen aan haar hoofd. Er was een schoentje kwijt van een barbiepop die ze naar zichzelf had laten modelleren.

„Ik wil haar schoentje terug”, foeterde ze tegen haar assistent Ronaldo. Even later gaf ze haar in een roze truitje gehulde hondje een lekker glas Frans mineraalwater te drinken.

Het holle vertoon van de vijf deelnemers, wier fortuin wel omgekeerd evenredig lijkt aan hun intelligentie, doet het bloed van menig Braziliaan koken. „Dit is een belediging voor de miljoenen arme Brazilianen”, walgde een tv-recensent.

Maar er zijn ook veel kijkers die juist wegdromen bij het unieke kijkje in de keuken van superrijk Brazilië. Het land krijgt er gemiddeld negentien miljonairs bij per dag (de teller staat op 145.000, gerekend in dollars), maar zij lopen doorgaans niet zo te koop met hun rijkdom.

Eyeworks vaart in ieder geval wel bij alle heisa. Vanavond stemmen miljoenen Brazilianen weer af op de capriolen van het gefortuneerde vijftal.

Voorspoedig 2012 te koop

2011-12-31T08:24:00.013-03:00

Column uit De Telegraaf van gisteren.
-------------------------------------------------------------------------------------
Het klinkt misschien gek, maar in Brazilië kun je voor welgeteld 153 realen (60 euro) een voorspoedig 2012 aanschaffen. Een koopje, nietwaar? Ik liep er op een warme decemberdag tegenaan in de Mondiale Kerk van de Macht van God (IMPD), de snelst groeiende pinkstergemeente van Brazilië.

De dienst, genaamd ’Milagre Urgente’ (Noodwonder), werd gehouden in een enorme fabriekshal in de sjofele buurt Brás, ook wel ’het Jeruzalem van São Paulo’ genoemd vanwege de vele pinksterkerken.

Op het podium stonden rolstoelers die hoopten op een wonder van de populaire ’bisschop’ Valdemiro Santiago. Volgens de IMPD kan hij ook kankerpatiënten genezen en mensen uit de schulden helpen.

Beroemd is een uitzending (de IMDP is de hele dag door op de Braziliaanse televisie te zien) waarin een gelovige vertelt hoe hij op een avond een gezegend handdoekje tegen de dichte deur van zijn bank drukte. Een week later werd hem door zijn bankmanager verteld dat de schuld op zijn rekening (van 7500 euro) tot op de laatste cent verdwenen was.

„Jezus heeft hem betaald!” riep de man. „Alleen God kan zoiets doen!”, jubelde de priester van de IMPD.

Voor niets gaat echter de zon op. Om kans te maken op wonderen moet een gelovige namelijk eerst met geld over de brug komen.

In de kerk lopen mannen in zwarte pakken rond om enveloppen uit te delen. Ik kon kiezen tussen onder meer de ’Dízimo da Alegria’ (vrij vertaald: ‘een tiende van je inkomen in ruil voor vrolijkheid’) en een envelop die een sleutel van nepgoud bevatte.

Deze wondersleutel zou toegang geven tot een "nieuw leven in 2012" en "grote veroveringen". Daarvoor moest dan wel een bedrag van 153 realen worden gestort op één van de rekeningnummers die achterop de envelop stonden.

Het meest wonderlijke blijft toch wel dat tientallen miljoenen Brazilianen zich laten bedotten door charlatankerken als de IMPD. Gehaaide predikanten als Valdemiro worden steenrijk van hun zogeheten ’welvaartstheologie’ (’wie geld geeft aan de kerk, krijgt dat op de één of andere manier dubbel en dwars terug’).

Ook op andere continenten zijn Braziliaanse pinksterkerken in opkomst, tot in het nuchtere Nederland aan toe. Hoeveel je daar kwijt bent om je van een voorspoedig nieuwjaar te verzekeren is mij onbekend.

Eerste Braziliaanse 'Febo' alweer dicht

2011-12-21T15:45:00.006-03:00

Uit de Financiële Telegraaf van vandaag.
-------------------------------------------------------------------------------------
De eerste Braziliaanse snackbar volgens Febo-concept is alweer dicht. In juni werd de automatiek, Quickies genaamd, nog met veel tamtam geopend in het centrum van São Paulo.

Initiatiefnemer Marcus Vinicius de Lima, een Braziliaan die jarenlang in Nederland woonde, zei toen dat hij 180 vestigingen wilde openen in zijn geboorteland.

Volgens de ondernemer is dat plan onveranderd. “Mensen die nu gaan roepen dat het concept mislukt is, spreek ik over tien jaar nog wel.”

De Lima legt uit dat de locatie van zijn eerste zaak ongeschikt was. Het pand was te groot (500 vierkante meter) en te duur (7500 euro huur per maand).

De Braziliaan werkt echter aan een doorstart. “Binnenkort begin ik op drie betere locaties in São Paulo, waar veel meer mensen voorbij komen. Eén daarvan is de Rua 25 de Março, de drukste winkelstraat van Zuid-Amerika.”

Brazilië loopt wel degelijk warm voor Nederlandse snacks, stelt De Lima. “De introductie kost alleen tijd. Ook fastfoodketens als KFC zijn hier langzaam begonnen.”

In de straat van zijn eerste snackmuur wordt er getreurd om de vroegtijdige sluiting. “Ik vind het zonde hoor, ik at er elke dag”, zegt kioskhouder Mario Luiz Benedetti. “Kaassoufflés, kroketten, bamischijven, heerlijk allemaal. Maar kennelijk kwamen er toch niet genoeg klanten.”

Spruitjesteelt biedt ontsnapping aan Argentijns landbouwbeleid

2011-12-21T15:27:00.007-03:00

Uit de Financiële Telegraaf.
-------------------------------------------------------------------------------------
Terwijl de Argentijnse pampa afgelopen tien jaar in één grote sojazee veranderde, bleef teler Adri Botman zweren bij zijn oer-Hollandse spruitjes en witlof.

Het geduld van de pionier uit het Westfriese Venhuizen wordt beloond, want na een moeizame start groeit zijn bedrijf Endivias Belgrano (omzet: € 2,2 miljoen) met ruim 20% per jaar.

Botman (54) begon zijn Argentijnse avontuur nadat hij zijn exportbedrijf Botman International in 1998 had verkocht.

“Het was me al jaren voor de wind gegaan, dus ik dacht het hier ook wel even te gaan flikken. Het klimaat en de bodems zijn gunstig en Buenos Aires lijkt op het eerste gezicht een Europese stad. Maar dat gezicht is vals. Het lijkt hier soms meer op Nigeria.”

De Nederlander kreeg zijn eerste financiële mokerslag toen de Argentijnse peso in 2001 plots werd gedevalueerd. “Ik had toen nog drie ton aan btw tegoed van de Argentijnse fiscus en kreeg er uiteindelijk maar één terug. Dat zou ik zonder eigen vermogen nooit overleefd hebben.”

Er volgde meer ellende voor zijn bedrijf op 160 kilometer van Buenos Aires, zoals insectenplagen, extreme droogten en gesteggel met corrupte douanebeambten.

De agrariër maakte ook fouten, zo vindt hij zelf. “Ik dacht in die tijd nog te veel als handelaar en te weinig als teler. Ik ging te snel groot, met te veel soorten groenten. Terwijl specialisatie juist het geheim is van de Nederlandse vollegrondsteelt en tuinbouw.”

Tegenwoordig beperkt Botman zich voor 75% tot witlof en spruiten. Al zijn machines en zaden komen uit Nederland. “Het is de kunst om vast te houden aan de geavanceerde Nederlandse teeltmethoden. Qua kennis zit je in Argentinië op een eiland. De groentesector is veel minder ontwikkeld dan die van fruit en soja.”

Een groot voordeel van het telen van exotische Hollandse groenten is dat Botman onder de radar van het boeronvriendelijke Argentijnse landbouwbeleid blijft. De regering controleert de prijzen van producten in de Argentijnse voedselmand om het inflatiecijfer (officieel 9%, in werkelijkheid 25%) te drukken.

“Ik zou hier nooit in tomaten, paprika’s of aardappelen gaan. Als de prijs een keer gunstig uitvalt voor die producenten, dan pakt de regering het van hen af.”

Ook heeft Endivias Belgrano geen last van de hoge Argentijnse exportbelasting (35%) op commodities als soja.

Een tweede voordeel is het gebrek aan concurrentie. Mede daardoor is een kilo spruitjes in de Argentijnse supermarkt ruim 25% duurder dan in Nederland.

Maar Botman rekent zich niet rijk. De volgende stok tussen zijn spaken dient zich alweer aan. “Het minimumloon stijgt zo snel dat mijn loonkosten afgelopen jaar bijna verdubbeld zijn."

Zo is er altijd wat. "Ik wil geen mooi weer spelen: ondernemen in Argentinië is altijd knokken.”

Eindelijk herenigd met Wieke

2011-12-17T14:00:00.010-03:00

Uit de krant van gisteren.
-------------------------------------------------------------------------------------
De zeiltocht naar Zuid-Amerika van Albert Verhulst (72) uit Broek op Langedijk liep uit op een nachtmerrie. Na twee reddingsoperaties door het Braziliaanse leger kon de aangeslagen kapitein deze week eindelijk zijn vrouw Wieke de Schipper in de armen sluiten. “Ik ben ontvoerd door een Braziliaanse vissersboot. Ik was te moe om verzet te bieden.”

Het schipperspaar ontvangt De Telegraaf op de kotter De Rolleman, die voorlopig gestrand is in de marinehaven van de Zuid-Braziliaanse stad Itajaí. Zij is net per bus aangekomen uit buurland Uruguay, waar ze samen van hun pensioen willen gaan genieten.

De boot moest daarom de oceaan over en het was Verhulst die zich opwierp om dat klusje te klaren. Op 29 augustus begon hij in IJmuiden aan een reis van elfduizend kilometer.

“Bij de Zeeuwse eilanden kreeg ik al motorpech. Gelukkig reisden er toen nog twee vrienden mee die me konden helpen”, vertelt de graatmagere kunstenaar in de knusse kajuit van De Rolleman.

Na de gevaarlijke drukte van Het Kanaal en de woeste baren van de Golf van Biskaje werd Verhulst door een zware schimmelinfectie aan zijn geslachtsdeel gedwongen tot noodstops in Marokko en op de Canarische Eilanden.

Hij vaarde alleen verder en maakte algauw een doodsmak op het dek, wat hem vlak voor vertrek overigens ook al was overkomen. “Het was een smerige val, die bijna einde oefening betekende."

Rond de evenaar zakte de moed hem verder in de schoenen door dagenlange windstiltes.

Volgende tegenslag: bij het naderen van Brazilië kwam er een onderdeel van zijn roer los te zitten. “Ik was bang dat het zou afbreken en stuurde uit voorzorg een hulpsignaal via mijn GPS-apparaatje. Maar ik vertelde er via de scheepsradio bij dat er nog geen reddingsoperatie nodig was. Een Zweedse kapitein zou dit via een email aan Wieke doorgeven.”

Maar dat bericht kwam nooit aan. Zijn ongeruste vrouw schakelde via het Nederlandse consulaat in Rio de Janeiro de Braziliaanse luchtmacht in. Die kreeg na een lange zoektocht te horen dat Verhulst gewoon door kon varen.

Twee weken later ging het alsnog goed mis met de Nederlander. Zijn voorzeil scheurde in een zware storm, "met golven tot wel zes meter hoog. Het lukte me niet om het wapperende doek aan boord te halen. Verder navigeren was onmogelijk, dus ik sloeg alarm.”

Via de Braziliaanse marine kwam hij in contact met een nabijgelegen Maltees schip. “Terwijl ik in nood was, begon de kapitein om geld te vragen. Pure afpersing. En de enige hulp die hij wilde bieden was mij meeslepen naar zijn bestemming Buenos Aires. Mijn boot ter hoogte van Uruguay loskoppelen kon zogenaamd niet. Ik ging akkoord omdat ik geen keus had, maar vond zijn handelswijze erg pijnlijk."

Gelukkig ging de wind de volgende ochtend liggen. Het lukte Verhulst nu wel om het gescheurde zeil binnen te halen. “Ik had nog wat brandstof en meldde dat ik verder kon. Maar de marine wilde eerst een schip sturen om verslag te maken van de situatie. Dat zou tien uur gaan duren, ik wachtte netjes."

Die avond dook er echter een vissersboot op bij De Rolleman. “Ik dacht eerst dat ze vis kwamen verkopen, maar ze sprongen aan boord en begonnen mijn boot met kabels weg te slepen.”

Verhulst voelde alle krachten wegvloeien uit zijn taaie lichaam. “Ik had me toen moeten verzetten, maar het licht ging bij me uit. Ik was dolgedraaid.”

Tegen zijn zin werd de Nederlander naar de haven van Itajaí gesleept. “Naar het noorden, uit de richting dus. Ik denk dat er een misverstand met de marine is geweest. Maar het voelde voor mij aan als een deportatie.”

Na reparatie van het zeil wil het herenigde stel alsnog doorvaren naar Uruguay. “Ik laat hem nu niet meer gaan”, lacht De Schipper.

Waarop de romantische kapitein een liefdeslied voor haar inzet: “Wij varen, varen, varen maar en zijn eeuwig, eeuwig voor elkaar.”

De zingende kapitein

Column Dienstmeisjes

2011-12-14T19:16:00.006-03:00

Uit de krant van vandaag.
-------------------------------------------------------------------------------------
Brazilianen die bij mij over de vloer komen, zijn doorgaans niet onder de indruk van de hygiëne in mijn huis. Woningen zijn hier over het algemeen namelijk veel schoner dan in Nederland. Maar voor hoe lang nog?

Zondag stond ik op een champagnebrunch in São Paulo te praten met een paar vrouwelijke journalisten. Ze zaten met de handen in het haar, omdat het in Brazilië steeds moeilijker is om dienstmeisjes te vinden.

Zij zijn het geheim achter die propere Braziliaanse stulpjes. Miljoenen vrouwen zijn dag in, dag uit aan het poetsen, wassen, strijken, winkelen en babysitten voor de baas. In ruil ontvangen ze een schamel loon, soms aangevuld met kost en inwoning in een piepklein kamertje.

Deze erfenis van de slavernij is echter op zijn retour. Dienstmeisjes profiteren van de zonnige economische ontwikkelingen en de vijftien miljoen banen die er bij zijn gekomen sinds 2003. Ze scholen zich bij en hangen hun bezem aan de wilgen voor beter betaald werk. Eindelijk weg achter het aanrecht!

Dit is vooral lastig voor tweeverdieners met kinderen. Crèches zijn er veel te weinig in Brazilië, dus wie past er op het kroost? Doe jij de afwas, schat?

„Ik heb echt geen tijd om dat allemaal zelf te doen”, zei één van mijn collega’s terwijl ze nog een slokje champagne nam.

Een bekende Braziliaanse reclamemaker schreef onlangs een wanhopig krantenartikel. „Ik ben blij met de ingrijpende veranderingen in ons land, maar ik zit nu wel in de vreselijke situatie dat ik geen kokkin meer kan vinden”, aldus zijn verkapte personeelsadvertentie.

Uiteraard zitten de lonen van dienstmeisjes aardig in de lift door de ontstane schaarste.

Wat mijzelf betreft. Ook de tijd dat een Europeaan de rijke buitenlander kon uithangen in Brazilië is zo stilaan wel voorbij. Het is zelfs sappelen geblazen met die slappe euro van tegenwoordig.

Vorig jaar liet ik mijn woning nog één keer in de twee weken schoonmaken, maar nu doe ik het zelf dus maar weer. Dat dit minpunten oplevert bij sommige gasten, moet dan maar voor lief worden genomen.

Oranjecamping in Brazilië

2011-11-27T13:34:00.006-03:00

Uit De Telegraaf.
----------------------------------------------------------------------------------
De Oranjecamping gaat internationaal. Na Engeland en Duitsland aast nu ook Brazilië op de kant-en-klare Nederlandse feestcampings bij grote sportevenementen.

“We zijn al acht jaar bezig en willen onze expertise nu ook voor buitenlandse supporters inzetten. Maar dan zonder oranje tenten natuurlijk”, vertelt directeur Jokko de Wit in de Braziliaanse megastad São Paulo.

De oprichter van Oranjecamping is met veertig Nederlandse bedrijven op handelsmissie in het swingende BRIC-land dat in volle voorbereiding is op het WK Voetbal (2014) en de Olympische Spelen (Rio 2016).

Eén van de grootste knelpunten bij de organisatie is het gebrek aan hotelkamers in de twaalf Braziliaanse WK-steden. “Wij kunnen dat beddentekort deels opvangen, óók in steden waar Oranje niet speelt”, zegt de 34-jarige Bredanaar die door de nieuwsgierige WK-autoriteiten van São Paulo en Rio de Janeiro is gevraagd om zijn concept uit de doeken te doen.

Brazilië heeft geen kampeercultuur en nauwelijks campings.

Oranjecamping kreeg afgelopen week al groen licht voor de Olympische Spelen in Londen van volgend jaar. Het bedrijf (omzet € 3,5 miljoen in 2010) veroverde drie mooi gelegen percelen aan de Thamesrivier in het hart van de Britse hoofdstad, pal naast de O2-arena.

“We reserveren het grootste perceel voor de Oranjefans, het tweede voor de feesttent en het derde voor fans uit andere landen. Engeland en Duitsland hebben zich al gemeld.”

Oranjecamping werd door het financieel tegenvallende WK van vorig jaar gedwongen om over de grens te kijken. In Zuid-Afrika viel de bezetting tegen door de vrees voor geweld en de ijskoude winternachten.

Koud zal het in Brazilië in ieder geval niet worden in 2014 en 2016. En De Wit gaat maandag alvast op zoek naar veilige campinglocaties in Rio, om te beginnen in de strandwijk Recreio. Ook zit hij om de tafel met vliegmaatschappij Gol om chartervluchten te reserveren.

“Daarbij gaan we er natuurlijk van uit dat Oranje zich voor het WK plaatst. Omdat de afstanden in Brazilië zo enorm zijn, is er 80% kans dat er dan gevlogen moet worden tussen de groepswedstrijden."

Het lastige is dat de loting pas in december 2013 plaatsvindt. Om op alles te zijn voorbereid, verkent De Wit al voor die tijd de kampeermogelijkheden in elf van de twaalf speelsteden. “Je bent te laat als je daar eind 2013 mee begint.”

Bij de voormalige Nederlandse stad Recife liet hij zijn oog al vallen op een mooi historische plekje naast Fort Oranje op het eiland Itamaracá. Alleen de Amazonestad Manaus lijkt hem sowieso ongeschikt voor een Oranjecamping.

Aanstaande vrijdag wordt in Kiev de loting voor het EK Voetbal van volgend jaar verricht. Oranje speelt zijn groepswedstrijden in het Poolse Gdansk of het Oekraïense Charkov. In beide steden heeft De Wit al een optie op een kampeerlocatie. En met de gemeente Kiev, waar de EK-finale wordt gespeeld, is hij reeds akkoord over een Oranjecamping.

Jokko de Wit in São Paulo

Oranjecamping in Zuid-Afrika

Poch als proefkonijn

2011-11-16T20:55:00.004-03:00

Column uit de krant van vandaag
-------------------------------------------------------------------------------------
Er hangt een opgetogen sfeer op de federale rechtbank in Buenos Aires. Het is stralend lenteweer, bijna weekend en de kranten koppen dat weer enkele juntabeulen levenslang hebben gekregen.

Ik ben op bezoek om te praten over Julio Poch, de vermeende ’moordpiloot’ uit Zuidschermer. Twee hoge functionarissen willen de zaak graag toelichten, mits anoniem.

De Argentijnse justitie worstelt met het „erg complexe” dossier, vertellen ze. Ruim twee jaar na Pochs arrestatie is er nog geen bewijs dat hij ’vluchten des doods’ bestuurde in de juntatijd (1976-1983).

Logisch, aldus het duo. Het macabere executieritueel voltrok zich immers in het diepste geheim. De slachtoffers zijn in zee gegooid, de meeste daders zwijgen als een graf. „Het is vrijwel onmogelijk om aan te tonen dat Poch op die en die dag vloog met dat en dat slachtoffer aan boord.”

Waarom de aanklacht dan toch wordt doorgezet?

De gewezen Transaviavlieger, die alle aantijgingen van de hand wijst, blijkt een proefkonijn. Ze zijn op de rechtbank zo gebrand op een eerste Argentijnse veroordeling van een ’piloot des doods’ dat men hoopt af te kunnen met een minder strenge bewijsvoering.

„Het is namelijk wel waarschijnlijk dat hij erbij betrokken was”, zeggen de bronnen. Een "belangrijke aanwijzing" is de getuigenis van de Transavia-collega’s die Poch tijdens een verhit etentje op Bali dubieuze uitspraken hoorden doen (’We threw them in the sea!’).

Verder put de aanklacht uitvoerig uit het boek El Vuelo (De Vlucht). Daarin bekent de voormalige Argentijnse marinekapitein Adolfo Scilingo dat de hele marine betrokken was bij de doodsvluchten. „Ze kwamen uit het hele land aan de beurt. Iemand kan eraan ontsnapt zijn, maar dat is dan een uitzondering.”

Poch was weliswaar een straaljagerpiloot in de juntatijd, maar dat pleit hem niet vrij, zo vinden de bronnen.

„Uit zijn logboeken blijkt dat hij vóór 1976 ook kleine passagiersvliegtuigen heeft gevlogen. Er zijn voor doodsvluchten ook kleinere vliegtuigen gebruikt. En Poch kan ook copiloot of bemanningslid zijn geweest.”

Tja, alles kan natuurlijk. Maar hoe kan de Nederlander zich verdedigen tegen zulke argumenten? „Door met een alibi te komen.”

Poch wordt intussen beschuldigd van 29 verdwijningen (eerder waren dat er 950) tussen mei 1976 en februari 1978. Deze zouden verspreid over negen maanden hebben plaatsgevonden (de data zijn onbekend).

Een wel erg lange periode om een alibi voor te regelen. De 'topgun' van weleer wacht op zijn oude dag misschien wel de zwaarste missie van zijn leven in een Argentijnse rechtszaal.

Unilever wil scoren bij Braziliaanse vrouwen

2011-11-03T11:25:00.007-03:00

Uit de Financiële Telegraaf van vandaag.
-----------------------------------------------------------------------------------
Unilever begint deze week een charmeoffensief bij één van de ijdelste wezens op aarde: de Braziliaanse vrouw. De Brits-Nederlandse levensmiddelenreus lanceert 86 nieuwe shampoo- en conditionervarianten en mikt daarmee vooral op de groeiende middenklasse die al honderd miljoen Brazilianen telt.

Vrouwen uit deze zogeheten ‘C-klasse’ (met een gezinsinkomen van € 450 tot € 1900) gaven vorig jaar € 8,2 miljard aan cosmetica uit, ruim drie keer zoveel als in 2002. De Braziliaanse schoonheidssector groeit in 2011 met 14,5%, voorspelt Euromonitor.

Braziliaanse vrouwen steken relatief veel geld in haarverzorging. Een mogelijke verklaring is dat de meeste dames in het Zuid-Amerikaanse land donker en/of krullend haar hebben, terwijl steile blonde kapsels zoals dat van topmodel Gisele Bündchen gelden als het schoonheidsideaal.

Dames besteden hier gemiddeld 35 minuten per dag aan hun haar. Drie op de tien vrouwen zit minstens één keer per week in de kapsalon.

Unilever is met een aandeel van 29% marktleider in haarverzorging, maar voelt de hete adem van concurrent Procter & Gamble in de nek. Unilevers belangrijkste Braziliaanse merk Seda verloor sinds 2007 9% marktaandeel aan Pantene, het boegbeeld van de Amerikaanse rivaal.

Tijd voor nieuw elan daarom. „Dit wordt de belangrijkste campagne van de afgelopen tien jaar voor het bedrijf”, aldus vicepresident Andrea Salgueiro van Unilevers Braziliaanse tak voor Persoonlijke Verzorging.

De multinational heeft € 210 miljoen en een jaar tijd uitgetrokken voor de introductie van de nieuwe productlijn. Streven is een marktaandeel van 35% in 2015.

Column Rua Augusta

2011-11-01T21:21:00.005-03:00

Uit de krant van vandaag.
------------------------------------------------------------------------------------
Monsieur Maurice Plas (84) is een curieuze verschijning tussen de prostituees, punkers en daklozen die de stoepen van mijn buurtje bevolken. De deftige Franse kleermaker is een begrip in São Paulo, waar hij in 1954 een haute-couturewinkeltje opende in de Rua Augusta, de spannendste straat van deze wereldstad.

„Toen ik begin jaren vijftig aankwam in Brazilië, was dit deel van ’de’ Augusta nog een elegante winkelstraat”, vertelt hij in een muf atelier vol kostuums, hoeden en Franse baretten. „Braziliaanse ’mademoiselles’ kwamen hier flaneren en de laatste Parijse mode bij me kopen. Het waren gouden tijden.”

Totdat er in andere wijken grote winkelcentra uit de grond begonnen te schieten. „Alle andere winkels trokken weg vanaf eind jaren zeventig. Ik zat ineens alleen in het hart van de rosse buurt. Een verschrikking! Geen dame op stand durfde nog naar mijn winkel te komen.”

Dankzij wat trouwe klanten hield Plas het hoofd net boven water. En terwijl zijn buurtje verder en verder verpauperde, werd het andere uiteinde van de Augusta rijker en rijker. Daar eindigt de 3,5 kilometer straat, die wordt gesplitst door de bekende Avenida Paulista, nu bij puissant dure modewinkels en showrooms van Lamborghini, Aston Martin en Spyker.

„De Augusta verbindt ‘lixo’ met ‘luxo’” (afval met luxe), zegt de Argentijnse nachtclubhouder Facundo Guerra, de officieuze koning van São Paulo’s fameuze nachtleven. Die titel dankt hij vooral aan zijn lef om in 2005 een populaire disco (Vegas) te openen tussen de bordelen aan de lage kant van de straat, vlak bij de zaak van Plas.

Zes jaar later is de buurt van de Fransman uitgegroeid tot het jongste stapmekka van de stad. Vele tientallen clubs en bars hebben het voorbeeld van Vegas gevolgd. Omdat de hoeren er ook nog steeds tussen staan, wordt dit deel van de Augusta nu vergeleken met de hippe Londense hoerenbuurt Soho.

Plas: „Het ergste is voorbij. Alleen jammer dat die stappers ‘s nachts tegen mijn etalage pissen.”

Toch peinst hij er niet over om naar zo’n veilige, schone shopping mall te verhuizen. „Dat heeft toch helemaal geen charme. Dan liever de Augusta, één van de weinige straten van São Paulo die altijd leeft.”

Monsieur Plas

Droom prins begraven onder vulkaanas

2011-10-30T11:19:00.020-03:00

Uit respectievelijk De Telegraaf van afgelopen woensdag en zaterdag.
-----------------------------------------------------------------------------------
Kroonprins Willem-Alexander en prinses Máxima hebben zich “slecht laten adviseren” bij grondaankoop in het exclusieve Argentijnse bergdorp Villa La Angostura, dat sinds een zware vulkaanuitbarsting op 4 juni ligt begraven in as en zand.

Dat zeggen lokale rampenbestrijders.

“Rijke mensen denken dat ze zich hier inkopen in het paradijs, maar dit is één van de gevaarlijkste plekjes op aarde”, stelt noodhulpcoördinator Cristián Sandoval.

Villa La Angostura ligt onder de rook van een cordon jonge, actieve Chileense vulkanen, waaronder de op 4 juni uitgebarsten Puyehue (op 40 km afstand), de Casablanca (21 km) en de Pantoja (18 km).

Uitbarsting van de Puyehue (credit: Defensa Civil Villa La Angostura)

Sandoval: “Door de noordwestelijke winden krijgen wij hier als eerste de volle laag. Verder hebben we hier aardbevingen, bosbranden, tsunami’s (in 1960 na de vorige uitbarsting van de Puyehue, KK) en lawines. Zeg jullie kroonprins maar dat hij de volgende keer eerst advies bij ons mag komen inwinnen.”

Het prinselijk paar is eigenaar van twee percelen in de luxe bosrijke privéwijk Muelle de Piedra, met uitzicht op het meer (Nahuel Huapi) dat in 1960 door een tsunami werd getroffen. Het kristalheldere water is door de ramp verworden tot een doffe soep vol slierten van vulkanisch puimsteen. Het dorp, dat bekend stond als de 'Tuin van Patagonië' vanwege zijn bonte natuurschoon, is veranderd in een asgrauw horrordecor.

Schuin tegenover de rampenbestrijding wordt het restaurant van Máxima’s broer Martín Zorreguieta nog altijd omringd door vulkaanzand. “Het is zó veel”, zegt zijn kok Federico Perez, die overdag met schep en kruiwagen in de weer is. “We willen de boel voor 1 januari hebben ontruimd, want dan begint ons zomerseizoen.” Tot die tijd wordt de lokale horeca met steun van de overheid op de been gehouden.

Kok Federico Perez op de veranda van restaurant Tinto Bistro

“We zijn aardig op weg als je nagaat dat dit volgens de VN in omvang de 18e natuurramp ooit was”, vertelt burgemeester Ricardo José Alonso op het gemeentehuis.

“Het is een wonder dat er geen doden zijn gevallen. De bevolking heeft een maand lang zonder water en licht binnen moeten zitten, terwijl er continu aardschokken waren.”

Alonso schat dat 30% van zijn bevolking vertrokken is. Ook erg vervelend is dat de toeristen massaal wegblijven. “Zeventig procent van de werkende bevolking is afhankelijk van het toerisme. De rest is ambtenaar."

De prijzen van onroerend goed in Villa La Angostura zijn door de ramp zo’n 20% gedaald, zegt een makelaar van FB Propiedades, dat de percelen in Muelle de Piedra verhandelt. “Maar rijke mensen wachten gewoon af tot de prijzen zich herstellen. Voor hen is het hier toch een tweede of derde huis.”
-------------------------------------------------------------------------------------
Nadat zijn dag al verpest was door deprimerende vulkanische asregens, kreeg Martin Zorreguieta (39) afgelopen woensdagavond welgeteld één klant in zijn chique fusion restaurant Tinto Bistro in Bariloche.

“Dit is mijn levenswerk. De tent sluiten is geen optie, hoewel ik het geestelijk zwaar heb”, vertelt de broer van prinses Máxima aan De Telegraaf.

Martin Zorreguieta

Bariloche is veranderd in een spookstad, net als het nabijgelegen Villa La Angostura, waar Zorreguieta nog twee restaurants heeft. Het berggebied, het zogeheten ‘Zwitserland van Argentinië’, is economisch volledig afhankelijk van toerisme. In de hoofdstraat worden de weinige bezoekers wanhopig aangeklampt door verkopers van dure 'Zwitserse' chocolade.

Het vliegveld van Bariloche is gesloten vanwege de tergend lange uitbarsting (al bijna vijf maanden) van de Chileense Puyehue-vulkaan. Het reisalternatief vanuit de hoofdstad Buenos Aires is een bus- of autorit van een uur of twintig.

Zorreguieta: “Ik draai 15% van mijn gebruikelijke omzet. Hoe ik het overleef, weet ik niet. Komende zomer (januari tot maart, red) kan ik de schade hopelijk beperken en volgende winter (juli tot september, red) moet de zaak dan weer bloeien. We krijgen financiële steun van vooral de provincie. Verder wordt het een kwestie van toveren."

Op het naastgelegen Nahuel Huapi-meer maakt kapitein Raul Coronado zijn dagelijkse boottocht op de ‘Koning van de Argentijnse meren’. Het regent as op het dek en de enige twee toeristen op de catamaran voor 64 personen kunnen geen tien meter ver kijken. Coronado: “Het ergste is dat niemand weet hoe lang het nog gaat duren.”

Op 4 juni stond de kapitein om drie uur ’s middags aan het roer bij het begin van de uitbarsting, die zelfs voor dit wel wat gewende vulkaangebied de zwaarste ooit was.

“De hemel werd gitzwart en het wateroppervlak zag wit van de vallende vulkaansteentjes. Een surrealistisch gezicht. Daarna donderde het twee dagen lang, het leek het einde van de wereld wel.”

Het meer bij het begin van de vulkaanuitbarsting en op een 'gewone' dag. (credit: Susana Dib)

Ook Zorreguieta vond de uitbarsting “een emotionele ervaring. Ik kende de gevaren van de regio, maar de heftigheid van deze ramp heeft ons allemaal verbaasd.”

Hij heeft hij een haat-liefdeverhouding met de vulkanen. “Voor ons mag dit nu rampzalig zijn, maar aan de andere kant is dit gebied dankzij de vruchtbare vulkanische bodems een natuurparadijs. Het hoort er gewoon bij, hoe zwaar het nu ook is.”

'Koningin Cristina' oppermachtig

2011-10-24T13:08:00.006-03:00

Een schets van de Argentijnse actualiteit in vierhonderd woorden, uit de krant van vandaag.
-----------------------------------------------------------------------------------
De Argentijnse president Cristina Kirchner is gisteren met een oppermachtige 54% van de stemmen herkozen.

De centrum-linkse kandidate van het Front voor de Victorie haalde ook een meerderheid in beide kamers van het parlement, waardoor ze komende jaren vanuit haar roze paleis in Buenos Aires aan alle touwtjes kan trekken in de sterk presidentiële Argentijnse democratie.

Onder ‘Koningin Cristina’ en haar vorig jaar overleden man Néstor is het Zuid-Amerikaanse land op spectaculaire wijze opgekrabbeld na het failliet van 2001.

De economie groeide met 80% in de afgelopen acht jaar. Werkloosheid en armoede raakten in een vrije val, met dalingen van respectievelijk 20% naar 7% en 54% naar 20%. Tien jaar nadat de Argentijnen in één klap tweederde van hun in peso's opgebouwde spaargeld zagen verdampen door een devaluatie, kopen ze meer auto’s en koelkasten dan ooit.

“Cristina is net zo goed voor de armen als Evita”, vertelt de gepensioneerde metaalbewerker Gil Ernesto Omar (71) op een stoep tussen de twintig rijstroken van de Avenida 9 de Julio in hartje Buenos Aires. Achter hem hangt een enorm portret van Eva Perón aan de buitenmuur van het Ministerie van Sociale Ontwikkeling.

Omar krijgt een brok in zijn keel. “In 1947 was Evita in mijn dorp. Ze gaf me een zoen. ‘Hier heb je tien pesos, voor je moeder’, zei ze. En op oudejaarsdag gaf ze arme families zoet brood en twee flessen cider. Ze was een engel.”

Ook de peronistische Kirchner voert een beleid van steeds hogere staatsuitgaven (stijging van 14% naar 26% van het BNP sinds 2003). De 58-jarige advocate geeft miljarden uit om het openbaar vervoer en gas, water en licht goedkoop te houden en heeft miljoenen ouderen, moeders en zwangere vrouwen aan extra uitkeringen geholpen. Veruit de meeste werkgelegenheid is afgelopen jaren in de publieke sector gecreëerd, terwijl het bedrijfsleven klaagt over een reeks grillige politieke ingrepen in de particuliere sector (zoals prijscontroles en export- en importbeperkingen).

Dit alles wordt voor een groot deel betaalt dankzij een 35%-belasting op de explosief gestegen soja-exporten naar vooral China. Tot afgrijzen van veel economen gebruikt de regering ook geld van de genationaliseerde pensioenfondsen en de reserves van de centrale bank.

Volgens critici loopt dit zogeheten 'Model K' onherroepelijk spaak bij een afkoeling van de economie. Maar Kirchner debatteert niet met haar tegenstanders en voerde een campagne die bovenal inspeelde op emoties (‘Evita leeft! Néstor leeft!’). Geen woord over eventuele plannen om de torenhoge inflatie (officieel 9% maar in werkelijkheid 25%) komende jaren te beteugelen.

Om haar man net als Evita tot martelaar te verheffen, opent de president donderdag een groot praalgraf voor hem in de zuidelijke pinguïnstad Rio Gallegos. Ook worden door het hele land straten en pleinen vernoemd naar Néstor Kirchner.

Gil Ernesto Omar met op de achtergrond het portret van zijn heldin Evita

Column Barsten

2011-10-09T15:07:00.003-03:00

Uit de krant van afgelopen donderdag.
----------------------------------------------------------------------------------
Dat Brazilië uit zijn voegen barst, merk je meteen bij aankomst op het smoezelige internationale vliegveld van São Paulo, Guarulhos.

Onlangs landde ik ’s ochtends vroeg met een kist vol gretige Europese zakenlieden. Voor de nieuwkomers onder hen werd het een ontnuchterende kennismaking met het hippe Zuid-Amerikaanse land.

Als ’gringo’ sta je in de stampvolle aankomsthal zo een uur in de rij voor de paspoortcontrole. Met een beetje geluk pluk je een halfuur later je koffer van de band en kun je achter de douane aansluiten in de volgende lange rij bij de koffiebar of de taxistandplaats.

„Leuke ontvangst na een vlucht van twaalf uur”, mopperde een Portugese medepassagier, die naar Brazilië was gereisd om de eurocrisis te ontvluchten.

Ruim een uur complete verkeerschaos later ben je dan eindelijk in de stad beland. Ook hier puilen de voorzieningen uit. De hotels, de restaurants, de winkelcentra; het is overal druk en duur (landelijk is de inflatie opgelopen tot ruim 7%).

Ook in kleinere steden zie je de infrastructuur dichtslibben. De nieuwe Braziliaanse middenklasse is massaal aan het consumeren geslagen, maar de investeringen blijven ver achter.

Terwijl al bijna één op de drie Brazilianen een eigen auto of motor heeft, is nog maar 12% van de wegen verhard. Het aantal binnenlandse vluchten stijgt met circa 20% per jaar, maar nu pas wordt een begin gemaakt met het gedeeltelijk privatiseren van vier vastgelopen staatsvliegvelden, waaronder Guarulhos.

Met minder dan duizend dagen te gaan tot het WK voetbal, is de organisatie een race tegen de klok geworden. Brazilië beloofde de FIFA bijna vijftig bouwprojecten om de mobiliteit in de gaststeden te verbeteren. Vier jaar later is bij 80% daarvan nog niets eens een begin gemaakt.

Terwijl de Braziliaanse pers al rept over de ‘Copa van de gemiste kansen’, denkt minister van Planning Miriam Belchior hardop na over creatieve oplossingen. Zo wil ze feestdagen maken van de wedstrijddagen, zodat de reizende voetbalfans niet door forenzen in de weg worden gezeten.

„Waardeloos”, reageerde Kamerlid Romário de Souza Faria op het voorstel. De kritische oud-PSV’er zou het kwalijk vinden als de barsten in 'booming' Brazilië „met een beetje make-up besmeerd worden.”

Column Helden op Sokken

2011-09-16T19:29:00.005-03:00

Uit de krant van vandaag.
-------------------------------------------------------------------------------------
Weten linkse jongeren die T-shirts van Ché Guevara dragen dat hun held Cubanen naar werkkampen stuurde omdat ze rockmuziek speelden of te lang haar hadden?

En dat Ché een psychopaat was die zeker 216 executies op zijn geweten heeft, zonder enige vorm van proces?

En wat was er zo nobel aan het korte leven van Eva Perón, de heldin van Argentinië?

Eva was een berooide B-actrice die in 1944 een couppleger aan de haak sloeg, Juan genaamd. Ze begon als first lady belastinggeld uit te delen aan arme Argentijnen. Eva vergat zichzelf daarbij niet. Bij haar dood in 1952 liet ze een vermogen van ruim 8,5 miljoen dollar na.

En dan Juan Perón, ook zo’n nationale held op sokken. Hij was een pedofiel die gevluchte nazi’s als Adolf Eichmann en Joseph Mengele opving en zijn vrouw Eva verwende met juwelen van vermoorde joden. Ook hielp hij de tot dan toe bloeiende Argentijnse economie naar de knoppen, onder meer door buitenlands kapitaal het land uit te jagen.

Het staat allemaal in de net uitgebrachte Politiek Incorrecte Gids van Latijns-Amerika. Een afrekening met ’de valse helden van het continent’, zo staat er op de achterflap. De Braziliaanse schrijvers Leandro Narloch en Duda Teixeira ergeren zich namelijk aan de gangbare verhalen over hun werelddeel.

De officiële geschiedenis is kortweg als volgt: sinds Columbus in 1492 voet aan wal zette, worden arme donkere latino’s onderdrukt door blanke buitenlandse elites. Maar gelukkig zijn er lokale linkse helden die ’het’ volk proberen te redden uit dit tranendal van kolonialisme en kapitalisme.

„Het is tijd om tomaten te gooien naar dat politiek correcte verhaal”, vinden de auteurs. „In de 20e eeuw geloofden we dat de wereld bestond uit blanken en zwarten, sterken en zwakken en winnaars en verliezers. Maar geschiedenis is geen soap van good & bad guys.”

Andere mikpunten van deze tomaten zijn bekende ’good guys’ als de Inca’s (‘circa de helft van de Andes-indianen was in de 16e eeuw blij dat de Spanjaarden hen verlosten van de ‘communistische’ Inca’s met hun religieuze dwingelandij en gedwongen volksverhuizingen’) en Simón Bolívar (‘een blanke, rechtse grootgrondbezitter die zich na de Venezolaanse onafhankelijk tot dictator ontpopte omdat hij bang was dat zwarten en indianen aan de macht zouden komen in een democratie').

In het eerste boek van Narloch, de Politiek Incorrecte Geschiedenis van Brazilië, wordt betoogd dat de indianen ook baat hadden bij de komst van de Portugezen in de 16e eeuw. Zo konden ze hun Braziliaanse hout en papegaaien ruilen voor mooie messen uit Europa en in één keer de ijzertijd binnen springen.

Helaas raakten veel indianen aan de drank en besmet met nieuwe ziekten. De Portugezen maakten op hun beurt kennis met tabak en syfilis in Zuid-Amerika. En zo relativeert het boekje vrolijk verder.

Narloch maakt weinig vrienden met zijn vlot geschreven verhalen. Maar hij bestormt er in Brazilië wel de bestsellerlijsten mee.

Column Eiland

2011-08-11T08:02:00.003-03:00

Uit De Telegraaf.
-------------------------------------------------------------------------------------
„Wat wilt u drinken?” vraagt een stewardess van de Surinaamse Luchtvaart Maatschappij (SLM) aan mijn buurman op de vlucht van de Braziliaanse stad Belém naar Paramaribo.

De Braziliaan kijkt haar aan alsof ze Chinees spreekt. Na een lange stilte wijst hij een blikje Parbo-bier aan op haar karretje. „Alstublieft”, zegt ze.

Ook haar collega blijft onverstoord Nederlands praten tegen de overwegend Braziliaanse passagiers, die even later een al net zo onbegrijpelijk Nederlandstalig douaneformulier krijgen voorgeschoteld.

SLM heeft echter heuglijk nieuws voor Brazilianen. Tussen Paramaribo en Belém (na Amsterdam de belangrijkste bestemming voor SLM) reist voortaan een stewardess mee die het Portugees machtig is. Verder wordt de frequentie opgevoerd van drie naar zeven vluchten per week. Ook wil SLM haar vleugels uitslaan naar andere Braziliaanse steden.

Suriname probeert van zijn eiland af te komen in Zuid-Amerika. Veel oog voor de latino-buren heeft het nooit gehad en die desinteresse was geheel wederzijds. In Braziliaanse kranten lees je vrijwel nooit iets over Suriname, het enige buurland waarmee Brazilië niet eens een wegverbinding heeft.

Maar onder de anti-Nederlandse president Desi Bouterse is Suriname op zoek naar nieuwe vrienden. De drugsveroordeling die aan zijn broek hangt, belet de oud-dictator niet er lustig op los te reizen in Zuid-Amerika.

Hij sprak met Brazilië af om een weg te bouwen over de onherbergzame grens. Ook moeten er bruggen komen over de Corantijn en de Marowijne, de rivieren die Suriname scheiden van respectievelijk Guyana en Frans-Guyana.

Een gezonde ontwikkeling, lijkt me. De wereld is nu eenmaal groter dan ons kikkerlandje. En via bedrijven als Ballast Nedam en MNO Vervat pikt Nederland een graantje mee van de Surinaamse bouwdrift.

Al voordat Bouterse vorig jaar aan de macht kwam, waren Den Haag en Paramaribo het trouwens eens dat het tijd werd voor een meer afstandelijke en gelijkwaardige relatie. Bijna 36 jaar na de onafhankelijkheid is de bodem in zicht van de geldpot van 3,5 miljard gulden die Nederland in 1975 aan Suriname meegaf. Nog veertig miljoen euro en de pot met ontwikkelingshulp is leeg.

Nu maar hopen dat Suriname met het openen van zijn luiken geen ’gewoon’ Zuid-Amerikaans land wordt. De vernederlandste enclave is nu nog een oase van gemoedelijkheid op een ruig continent. De moordcijfers liggen er bijvoorbeeld ruim zes keer zo laag als in Brazilië.

Reparatie cv-ketel geregeld via de tropen

2011-08-06T05:40:00.011-03:00

Uit de Financiële Telegraaf van vandaag.
------------------------------------------------------------------------------------
Terwijl er elders in Paramaribo nog druk gedanst wordt, zijn tientallen Surinaamse telefonisten midden in de zaterdagnacht aan het werk in een kantoorpand aan de rand van de hoofdstad. Daar helpen ze Nederlanders die 7500 kilometer en vijf tijdzones verderop met een haperende cv-ketel of internetverbinding kampen.

Een groeiend aantal Nederlandse bedrijven verplaatst zijn klantenservice naar Suriname. „We zijn vijf jaar geleden begonnen met zes stoelen in een internetcafé”, vertelt directeur Stijn Lathouwers (34) van Telenamic, het grootste callcenter van Suriname dat inmiddels vijfhonderd medewerkers telt.

Telenamic is een samenwerkingsverband van het Nederlandse callcenter Unamic/ HCN a Xerox Company en het Surinaamse telecombedrijf Telesur.

Lathouwers: „Het is prettig om de infrastructuur van Telesur binnen het bedrijf te hebben, want de internetverbinding is onze levensader.” De communicatie met Nederland loopt via twee zeekabels. Als de ene kabel storingen vertoont, kan worden overgeschakeld naar de andere.”

Een nadeel van Suriname is dat de internetverbindingen veel duurder zijn dan in Nederland. Toch is Telenamic rond de 30% goedkoper dan callcenters in Nederland. Het bedrijf betaalt namelijk zo’n 40% minder loon dan de overzeese concurrentie.

Het verlies aan werkgelegenheid aan een lagelonenland als Suriname zorgt voor gefronste wenkbrauwen bij Nederlandse vakbonden. Suriname kent geen vakbonden in deze branche. Dat outsourcing gevoelig ligt, blijkt uit het feit dat Telenamic de namen van zijn klanten (openbaarvervoerbedrijven, energieleveranciers, telecombedrijven en internetwinkels) angstvallig geheim houdt.

Toch heeft Lathouwers het idee dat „de koudwatervrees wel weg is na vijf jaar”. Hij wijst op de stormachtige ontwikkeling van Telenamic (58% omzetstijging in 2010, tot € 4,5 miljoen) en op kleinere concurrenten die als paddenstoelen uit de grond schieten in Suriname.

„Het concept is eerder door andere partijen in Zuid-Afrika uitgeprobeerd. Dat land had als voordeel dat het er net zo laat is als in Nederland. Maar de taalverschillen bleken toch te groot. Andere kandidaten zijn Curaçao en Aruba, maar daar is weinig geschikt personeel.”

Surinamers spreken doorgaans beter Nederlands dan Antillianen. En het Zuid-Amerikaanse land heeft een jonge beroepsbevolking die happig is op het callcenterwerk, mede doordat de dienstensector verder klein is in een economie die voor 80% leunt op inkomsten uit bauxiet-, goud- en oliewinning. Dankzij de ruime arbeidsmarkt kan Telenamic een vwo-opleiding en een lopende of afgeronde hbo- of universitaire opleiding eisen van zijn personeel.

„Voor Surinaamse begrippen is het salaris goed,” zegt medewerker Roswitha Lioe-Anji (28). „En je krijgt veel cursussen”, aldus collega Moreno Kenswiel. „Dit is een dikke plus voor mijn carrière.”

Roswitha Lioe-Anji

Minder prettig vindt Kenswiel de discriminerende opmerkingen van sommige ontevreden bellers. „’Klotesurinamer, ik wil een Nederlander aan de lijn!’, krijg je dan naar je hoofd geslingerd.”

Om te wennen aan het Nederlands van Nederlanders volgen de Surinaamse telefonisten een taaltraining. Ze leren de gebiedende wijs minder snel te gebruiken (’geef me je naam!’ klinkt niet onbeleefd in Suriname) en uitdrukkingen als ’wilt u even aanhouden?’ (’heeft u een momentje?’) achterwege te laten.

Daarnaast krijgt het personeel video’s te zien om volledig vertrouwd te raken met in Suriname onbekende fenomenen als cv-ketels, meterkasten, treinen, de waterbus en het kijken naar digitale televisie.

„In het begin was het abracadabra voor me, maar nu kan ik me die dingen wel inbeelden”, vertelt Benjamin Esperance. „Ik hoop zelf ook eens in zo’n hsl-trein te zitten. Met dit werk kan ik sparen voor een vliegticket.”

'Schoolboekjes geen zaak van de politiek'

2011-08-06T05:34:00.003-03:00

Uit de krant van vandaag.
-----------------------------------------------------------------------------------
“Hoe kan het afdrukken van een foto nou geschiedvervalsing zijn?”, vraagt de Surinaamse oppositieleider Chandrikapersad Santokhi zich af in een interview met deze krant.

De nieuwe voorzitter van de Vooruitstrevende Hervormingspartij (VHP) vindt het “zeer kwalijk” dat de regering Bouterse zich bemoeit met de inhoud van een geschiedenisboek voor Surinaamse basisscholieren.

Hierin staat ‘Bouterse moordenaar’ te lezen op een foto van een demonstratie in Nederland tegen de Decembermoorden in 1982. De tekst licht toe dat de toenmalige legerleider zestien critici van zijn schrikbewind liet arresteren en dat vijftien van hen een dag later werden vermoord.

Volgens Bouterse werden zij echter ‘op de vlucht’ doodgeschoten, waarvoor geen enkele concrete aanwijzing is. De president voelt zich “gecriminaliseerd” door de “geschiedvervalsing”, die zou zijn gevoed vanuit Nederland. Hij wijst erop dat het proces over de Decembermoorden, waarin hij hoofdverdachte is, nog gaande is.

Bouterse eist het hoofd van onderwijsdirecteur Robert Soentik en alles wijst erop dat hij zijn zin krijgt. Soentiks partijvoorzitter Paul Somohardjo raadt hem alvast aan met verlof te gaan.

Onnodig, aldus Santokhi. “Het boek is geschreven door gezaghebbende wetenschappers. Hun integriteit wordt onterecht in twijfel getrokken. Dit is geen zaak voor de politiek.”

Op veel Surinaamse scholen worden stokoude geschiedenisboeken gebruikt. “Des te triester dat dit nu gebeurt met een boek dat de recente Surinaamse geschiedenis wel met diepgang behandelt”, aldus Santokhi.

Bouterse kreeg bij de verkiezingen van vorig jaar veel stemmen van jonge Surinamers. Zij weten vaak niet van het bloedvergieten tijdens zijn militaire regime in de jaren tachtig.

Surinames nieuwe oppositieleider Santokhi

Brazilië eist hoofd 'voetbaldictator'

2011-07-23T13:27:00.009-03:00

Uit de krant van vandaag.
------------------------------------------------------------------------------------
Tienduizenden Brazilianen eisen het hoofd van ’voetbaldictator’ Ricardo Teixeira (64). Politici en voetbalfans zijn woedend over de schaamteloze uitspraken van de baas van de Braziliaanse voetbalbond (CBF) en het organisatiecomité van het WK in 2014.

„Ik kan in 2014 alles flikken wat ik wil”, bluft Teixeira in de laatste editie van het blad Piauí. „De meest ondenkbare, machiavellistische streken: journalisten en toeschouwers weigeren, speeltijden veranderen. En weet je wat er zal gebeuren? Niets. Want in 2015 stap ik toch op.”

Na 25 jaar aan het roer van de CBF wil ’Tricky Ricky’ (zijn bijnaam in de Britse pers) zijn vriend Joseph Blatter dan opvolgen als voorzitter van de voetbalbond FIFA.

Maar niet als het aan een snelgroeiend aantal Brazilianen ligt. De eergisteren opgerichte beweging ’Weg met Teixeira’ telde gisteren al 25.000 leden. Volgende week zaterdag wordt er in Rio de Janeiro een protestmars gehouden.

Ook krijgt het Kamerlid Romário (de oud-PSV’er) steeds meer politieke steun voor een parlementair onderzoek naar de trage en almaar duurdere WK-organisatie van Teixeira. De zwaarlijvige bankierszoon wordt beschuldigd van grootschalige fraude en corruptie en is niet langer welkom bij president Dilma Rousseff, die strenger optreedt tegen corruptie dan haar voorganger Lula.

„Ik poep op alle aantijgingen”, reageert Teixeira, die zijn topfunctie dankt aan zijn vorige huwelijk met de dochter van oud-FIFA-voorzitter João Havelange. „De CBF is een bedrijf. Er gaat geen overheidsgeld in om, dus waar bemoeit iedereen zich mee?”

De Braziliaanse voetbalbond is feitelijk eigenaar van het Braziliaanse elftal.

Teixeira beslist over de uitzend- en sponsorrechten, waardoor de grootste tv-zender van het land, Globo, bij hem aan de ketting ligt. De laatste keer dat Globo zijn verdacht grote vermogen aan de kaak stelde, in 2001, nam Teixeira wraak door de aftrap van een belangrijke wedstrijd te vervroegen. „Zo overlapte die twee soaps en het achtuurjournaal” (van Globo), gniffelt hij over zijn chantagetruc.

„Voetbal is van het volk”, aldus de boze initiatiefnemers tot de protestmars, die het Brazilië van Teixeira afgelopen week ook nog eens uitgeschakeld zagen worden in de kwartfinale van de Copa América.

Brazilianen gaan over het algemeen niet snel de straat op om te demonstreren, maar als er één onderwerp is dat een kleine ’Braziliaanse lente’ kan veroorzaken, dan is het de huidige crisis in het voetbal, de nationale passie.

Romário: 'Bedankt Nederland, dat je een man van me hebt gemaakt'

2011-07-14T17:14:00.015-03:00

Uit het zomernummer van Elsevier.
-------------------------------------------------------------------------------------
Romário de Souza Faria (45) debuteerde dit jaar in de Braziliaanse Kamer van Afgevaardigden. De oud-PSV’er vindt de politiek ‘erg zwaar en erg leuk’ en droomt al hardop van het burgemeesterschap van Rio de Janeiro. ‘Ik heb in vijf maanden meer gewerkt dan in vijftien jaar voetballerij.’

Het is druk bij de ingang van kamer 411 van het parlement in Brasília. ‘Deputado Romário’ staat er op de deur. De gewezen nummer 11 van het Braziliaanse elftal blijkt nog altijd populair.

In de wachtkamer zitten enkele van de bijna 150.000 Brazilianen die de 'spits van duizend doelpunten' ook politieke kwaliteiten toedichtten bij de verkiezingen van vorig jaar. ‘Zeg hem maar dat er een ‘amigo’ op hem wacht’, slijmt een man bij de twee jonge, knappe secretaressen. Hij komt zijn ‘vriend’ Romário om een gunst vragen.

Een oude dame wil met hem op de foto. ‘De mensen begrijpen niet hij hier als parlementariër zit en niet als voetbalidool’, verzucht secretaresse Janaína nadat de fans sip zijn afgedropen.

De afspraak met de Hollandse pers gaat voor. Een voorlichter wenkt en de deur van Romário’s kantoor zwaait open. De man uit Rio de Janeiro oogt fit en jeugdig, los van de grijze haren op zijn slapen.

‘Van welk blad ben je?’, vraagt hij. ‘Elsevier, dat ken ik. Leuk’, klinkt het in correct Nederlands.

De voormalige beste voetballer van de wereld (1994) zit strak in het pak. Hoe bevalt de overgang van het informele Rio naar het formele Brasília? De Braziliaanse hoofdstad heeft geen bruisend nachtleven en geen stranden om voetvolley te spelen, toch twee oude hobby’s van Romário.

‘Ik vind Brasília een fijne stad. Ik kom er al vijftien jaar, ik heb veel vrienden hier. Nu woon ik er van dinsdag tot donderdag en de levenskwaliteit is hoog, heel hoog. Je kunt hier best uitgaan. Dat doe ik soms ook, want wie als bohemien geboren wordt, sterft ook als bohemien,’ lacht hij.

Het politieke hart van Brazilië is tevens de rijkste stad van het land. Logisch met zoveel corruptie, denkt de gemiddelde Braziliaan. Dat beeld wordt vandaag nog eens bevestigd. De belangrijkste minister onder president Dilma Rousseff, Antônio Palocci, neemt vlak na het afnemen van het interview ontslag.

Een krant had onthuld dat zijn vermogen twintig keer zo groot was geworden in de laatste vier jaar, toen Palocci senator was. Allemaal dankzij consultancywerk naast de politiek, zo verdedigde hij zich tevergeefs.

Toch relativeert Romário het slechte imago van zijn nieuwe gilde. ‘Ik dacht net als 99% van de Brazilianen dat alle politici corrupte dieven zijn. Door deze schandalen lijkt het één grote beerput. Maar er is ook een nieuwe generatie Kamerleden die hier echt zit om goede dingen te doen.’

Daar rekent hij zichzelf ook toe. Romário ontkent dat geld zijn drijfveer is, zoals veel Brazilianen denken. Hij kampte immers met schulden en werd in 2009 door justitie gedwongen om zijn miljoenenappartement in Rio te veilen. Het riante salaris van een Kamerlid, 11.300 euro en een hoop extra’s, leek dus goed van pas komen.

‘Welnee, dat salaris stelt niks voor’, riposteert Romário. ‘Wist je dat ik vier alimentaties betaal?’ De Braziliaanse Don Juan, die ooit pochte met duizend vrouwen het bed te hebben gedeeld, heeft zes kinderen bij vier vrouwen.

‘Nou, van mijn loon kan ik hooguit twee alimentaties betalen, dus dat schiet niet op. Echt geld verdienen doe ik via mijn bedrijf Romário Sports. Dat verkoopt mijn imagorechten en die van andere sporters.’

De financiële problemen zijn ‘goddank voor 90% opgelost’. Wat er twee jaar geleden gebeurde, vond hij heel pijnlijk. Romário zat zelfs een nacht in de cel wegens een wanbetaling.

'Het was mijn eigen schuld, ik had een slechte advocaat. Maar weet je, ik heb nog 30 miljoen euro tegoed van mijn oude clubs Fluminense, Vasco da Gama en Flamengo. Dus waarom zou ik me een breuk werken voor dat Kamerloon?’

Graag wil hij nog een misverstand uit de wereld helpen. Omdat Kamerleden maar drie dagen per week hoeven op te draven in Brasília, wordt gedacht dat ze een luizenleventje leiden.

‘Ik heb in vijf maanden méér gewerkt dan in vijftien jaar voetballerij! Ik kom hier dinsdagochtend om negen uur aan en de plenaire vergadering duurt soms tot één, twee uur ’s nachts. Op maandag en vrijdag werk ik in Rio. Zelfs op zaterdag en zondag zijn er altijd politieke bezigheden. Kortom, ik ben zwaar de pineut!’

Romário lacht veel en gesticuleert hevig. Hij is ontspannen en doorspekt zijn zinnen met vlot jargon uit Rio. Met het hart op de tong, het lijkt alsof hij niets te verbergen heeft. De voorlichter staat er ietwat beduusd naar te luisteren.

‘Afgelopen zaterdag was het 33 graden in Rio. Iedereen op het strand en ik weer op kantoor zitten. En komend weekend moet ik naar een partijcongres in Tocantins, in één of ander afgelegen gat!’

Romário is lid van de Braziliaanse Socialistische Partij (PSB), een kleine linkse partij die – toeval of niet – flink is gegroeid sinds hij zich in 2009 aansloot. Maar dit blijkt niet zo veel te zeggen over zijn ideologische geaardheid.

‘Zo links ben ik niet hoor. Laten we zeggen dat ik een gematigde socialist ben.’ De oud-PSV’er koos om praktische redenen voor de PSB. ‘Het is een sympathieke partij. Ik krijg ‘r de ruimte om mijn verkiezingsbeloften waar te maken.’

Achter hem hangt een portret van zijn dochter Ivy (6), die het Downsyndroom heeft. Romário kreeg haar met zijn huidige vrouw, de 32-jarige brunette en farmaciestudent Isabella Bittencourt. Ivy is een bron van inspiratie voor zijn nieuwe carrière.

‘Ik ga hier keihard vechten tegen discriminatie van gehandicapten, een imbeciel iets dat vandaag de dag helaas nog veel voorkomt.’ Om te beginnen heeft Romário in de Kamer een grote tv- en radiocampagne voorgesteld tegen gehandicaptendiscriminatie.

De tweede inspiratiebron is zijn eigen jeugd. Romário groeide op in de sloppen van Rio, te midden van armoede en drugshandel. Nu wil hij kinderen uit achterstandswijken aan een betere toekomst helpen. Hij maakt zich zorgen over hun groeiende gebruik van crack en de nieuwe drug ‘oxi’. Beide zijn goedkoop en erg verslavend en ongezond.

‘Ik geloof dat sport de beste manier is om de jeugd op het rechte pad te krijgen. Daarom ben ik in Rio een kinderopvang aan het opzetten, gerund door ex-atleten.’ Zo sla je twee vliegen in één klap. ‘Oud-atleten zitten vaak zonder werk en de kinderen kunnen leren van hun ervaringen.’

In de Kamer is Romário vicevoorzitter van de Commissie voor Sport en Toerisme. ‘En hoe heet die andere ook alweer?’ ‘Het Parlementair Front voor Lichamelijke Opvoeding’, dreunt zijn voorlichter op. ‘En vergeet het Front tegen Crack en het Front voor Gehandicapte Kinderen niet.’

Tot veel concreets heeft dit alles nog niet geleid. De snelle topspits van weleer stoort zich aan de trage politieke molens in Brasília. ‘Als je een wet voorstelt, ben je zo vijf, zes, zeven jaar verder eer er iets mee gebeurt.’ Daar heeft hij geen geduld voor. ‘Ik werk liever met wetswijzigingen, die gaan sneller. En in Rio werk ik dus aan sociale projecten, soms met hulp van bedrijven.’

Het leuke aan politiek is dat je je overal mee mag bemoeien, vindt Romário. Van de hoogte van het minimumloon tot de boswetgeving die de Kamer onlangs aanpaste. Hierdoor hoeft veel illegaal gekapt land niet herbebost te worden door grondbezitters. Wat stemde hij?

‘Vóór, al vind ik het pardon iets te ver gaan.’ Hij geeft toe niet altijd 100% op de hoogte te zijn van dit soort complexe kwesties. ‘Maar ik leer snel, ik zit in een ervaren fractie en ik heb goede adviseurs. Misschien wel de beste van het hele parlement.’

Na een onopvallende start is de politicus Romário de laatste tijd veel in het nieuws. Via een parlementaire enquête wil hij de machtige voorzitter van de Braziliaanse voetbalbond, Ricardo Teixeira, aan de tand voelen over de trage, dure organisatie van het WK Voetbal in 2014. Romário profileert zich zo slim als WK-waakhond voor de Braziliaanse belastingbetaler.

‘Alleen de begroting voor de stadions is afgelopen twee jaar al verdrievoudigd! Ik bezoek de gaststeden en daar geven ze de schuld aan de FIFA, die met nieuwe eisen blijft komen. Brazilië moet die niet klakkeloos navolgen, het toernooi wordt veel te duur zo. De FIFA is de baas in Zürich en wij hier.’

Hij lijkt oprecht kwaad over de geldsmijterij. ‘In Brasília wordt een stadion voor 70.000 toeschouwers gebouwd. Er wordt een poulewedstrijd gespeeld en dan? Er is hier geen rivaliteit tussen clubs zoals in Rio en São Paulo. En dan Manaus, dat ligt midden in de Amazone. Daar gaan na het WK zeker een kaaiman en een krokodil tegen elkaar spelen!’

Romário fungeerde als ambassadeur om het WK naar zijn land te halen. ‘Ik was erbij toen het lukte in 2007. Iedereen vroeg me of Brazilië er wel klaar voor was. ‘Het wordt het beste WK ooit!’, riep ik dan. Daar geloof ik nu niet meer in.’

De voorlichter kijkt op zijn horloge, maar zijn baas lijkt geen haast te hebben. ‘Het gaat aan een hele zooi dingen ontbreken in 2014. Alles ligt ver achter op schema. De stadions, mobiliteitsprojecten, de vliegvelden. Het is dat Brazilianen als geen ander kunnen improviseren. Dat WK komt er wel. Maar we houden er op deze manier alleen een sportieve erfenis aan over.’

Rio de Janeiro, dat in 2016 ook de Olympische Spelen organiseert, heeft nog twee jaar extra om de stad wezenlijk op te knappen. Romário zou hier graag leiding aan geven en overweegt zich volgend jaar kandidaat te stellen als er een nieuwe burgemeester wordt gekozen. Bluf? ‘Alles is altijd erg snel gegaan in mijn leven. Het zou me niet verbazen als het in de politiek ook zo gaat.’

In juli gaat het Braziliaanse parlement met reces. Romário wil dat benutten voor een bezoekje aan Eindhoven. Hij mist Nederland wel een beetje.

‘Niet de appelmoes! Wat een rommel is dat zeg, niet te eten joh. Eén of andere gore appelcrème die ze maken,’ roept hij naar zijn verbaasde voorlichter.

Dan weer serieus. ‘Ik mis mijn vrienden in Nederland, Willem Kieft, Guus Hiddink.’

Of PSV dit jaar kampioen is geworden weet hij niet. ‘Geen tijd joh, ik heb niet eens tijd om mijn vrouw te volgen.’ Toch zit de clubliefde nog diep. ‘Het was de belangrijkste club van mijn carrière, denk ik. Via PSV kwam ik het Europese voetbal binnen. En ik ben ook als mens erg gegroeid in Nederland.’

De 28e oktober van 1988 kan hij zich herinneren als de dag van gisteren. Als 22-jarig broekie arriveerde hij met zijn eerste vrouw Mônica (18) in het verre Eindhoven. ‘Het was -13 graden die dag, of -3, enfin, verdomd koud! Terwijl het bij vertrek uit Rio 43 graden was!’

Kou kende hij tot dan toe alleen van tv. ‘Ik kan me een wedstrijd tegen Feyenoord heugen, ongelooflijk. Ik droeg een maillot, handschoenen en een muts, maar mijn kicksen bleven gewoon in de sneeuw vastzitten. Ik kon het eerste kwartier niet eens lopen.’

Hoewel hij de ene na de andere titel won met PSV, waren zijn vijf jaar in Nederland de moeilijkste van zijn leven. ‘De kou, de taal, de gewoonten, het was erg wennen. Mônica en ik hadden nul levenservaring toen we aankwamen.”

Toch vindt de Braziliaan dat hij altijd goed werd ontvangen in Nederland. ‘Er is in Europa nog veel racisme tegen Brazilianen, vooral tegen zwartjes als ik. Maar in Nederland had ik er nooit last van. Daar wil ik de supporters van alle clubs voor bedanken.’

Romário krijgt een brok in zijn keel. ‘Ik zou het mooi vinden als je kon eindigen met dit: bedankt Nederland, dat je een man van me hebt gemaakt.’

Indianenverhalen over stuwdam

2011-07-10T20:46:00.014-03:00

Uit de krant van gisteren.
-------------------------------------------------------------------------------------
„Dit is Avatar in het echt”, aldus de Canadese regisseur James Cameron over de deze maand beginnende bouw van de Braziliaanse megadam Belo Monte.

Op het eerste gezicht klopt de vergelijking met zijn film, waarin indianen moeten wijken voor bulldozers van blanken. De dam van 11,2 miljard euro verrijst in de Xingu, een prachtige, 2000 kilometer lange rivier vol watervallen en eilanden met eeuwenoude kastanjebomen, die grotendeels door indianenreservaten stroomt.

Dit laatste gegeven maakt Belo Monte tot boegbeeld van het verzet tegen tientallen stuwdammen in het Amazonegebied.

Indianenleed gaat immers de hele wereld aan het hart, getuige de reeks Hollywoodsterren (Cameron, Sigourney Weaver, Arnold Schwarzenegger) die in Altamira reeds tegen Belo Monte kwam protesteren.

De Braziliaanse regering ziet deze goed bedoelde buitenlandse bezoekjes met lede ogen aan. Zij beschouwt het enorme waterkrachtpotentieel van Brazilië (pas 19% daarvan wordt gebruikt) als de meest groene oplossing om de snel groeiende Braziliaanse economie op stoom te houden. Bovendien wordt de door Belo Monte aangerichte indianenellende sterk overdreven, aldus Brasília.

Er loopt namelijk geen centimeter indianenreservaat onder voor het stuwmeer, dat drie keer zo groot wordt als Texel (bijna de helft van het beoogde meer loopt momenteel al onder in regentijd). Ook worden er niet 50.000 indianen verdreven voor Belo Monte, zoals vaak beweerd, maar 28.000 gemengde Brazilianen, die overigens keurig schadeloos worden gesteld.

„De regering heeft meer oor voor indianen dan voor de gewone witte man”, zegt opperhoofd Bernardino in zijn dorp bij Altamira, een landerige stad van 105.000 inwoners die de uitvalsbasis voor de dambouwers vormt. Zijn stam, de Juruna, splitste vorig jaar op vanwege Belo Monte. Lang niet alle indianen zijn tegen de dam die de regio veel geld en banen oplevert.

Opperhoofd Bernardino

Bernardino is dat wel. „Er komt nu al veel fout volk op de dam af.” Ook vreest hij voor het lagere waterpeil achter de dam, in de zogeheten Grote Bocht van de Xingu, waar andere Juruna’s leven van visvangst. Het opperhoofd wijt de interne onenigheid aan omkoping.

Indianen in de regio krijgen sinds vorig jaar 13.000 euro per maand per stam van het verantwoordelijke bouwbedrijf Norte Energia, wat stammen stimuleert om op te splitsen. Bewoners van Altamira verbazen zich de laatste tijd over de gloednieuwe speedboten waarmee sommige stammen over de rivier voorbij vliegen. "Ze geven het geld uit aan futiele dingen", zegt Bernardino. "Boten, pizza's, merkschoenen. We worden gespleten door Belo Monte."

Ook de niet-indianen in Altamira zijn diep verdeeld. Het gezicht van het verzet tegen de dam, Antonia Melo van de beweging Xingo Vivo para Sempre, vertelt dat Belo Monte een "monster is dat de Xingu vermoordt’, dat ’héél Altamira gaat overstromen’ (de stad ligt vóór de dam) en dat ’het bos dat onder water loopt niet eerst gekapt wordt’ (rottend bos stoot veel methaan uit, een twintig keer zo sterk broeikasgas als CO2).

Indianenverhalen, kaatst directeur Ronaldo Crusco van Norte Energia. „De vergunning eist dat we dat bos eerst omhakken. En de Xingu houden we in Altamira op maximaal 97 meter boven zeeniveau. De stadskade ligt op 101 meter.”

Verder garanderen de dambouwers een waterpeil in de Grote Bocht dat nu al in de droogste maanden optreedt. Dood zou de rivier dus niet gaan, en ’maar’ honderd kilometer van de Xingu valt droger. Crusco: “Dit project is dertig jaar en 20.000 pagina’s lang bestudeerd. Er wordt onnodig paniek gezaaid.”

Een nuchtere stem in de lokale pr-oorlog is die van milieu-ingenieur Marcelo Salazar van de ngo ISA. „Op zichzelf is er niets tegen een stuwdam”, zegt hij. „Maar zoals Belo Monte nu wordt doorgedrukt, is het een sprong in het duister.”

Het geïsoleerd gelegen Altamira is verre van klaar voor de verwachte verdubbeling van het aantal inwoners door Belo Monte. Norte Energia moet om te mogen bouwen ruim een miljard euro investeren in zaken als riolering, zorg en onderwijs, maar die sociale opknapbeurt van de stad begint nu pas, terwijl de migranten al toestromen.

Salazar: „Waarom die haast bij de bouw? Waar halen we het land, voedsel en hout voor al die migranten vandaan? De landverdeling is een puinhoop in de regio, regel dat eerst! Anders leidt snelle groei onherroepelijk tot roofbouw op het bos. Belo Monte gaat over veel meer dan indianen en vissen.”

Column Serra Pelada

2011-07-08T08:28:00.007-03:00

Uit de krant van vandaag.
------------------------------------------------------------------------------------
Alfredo Bandeira (58), een taaie, vriendelijke Braziliaan met grijs haar en een neus als een aardappel. Oud-soldaat, oud-goudzoeker en nu de trotse eigenaar van een motortaxi in de noordelijke cowboystad Marabá.

We rijden op mijn verzoek samen naar Serra Pelada, waar Alfredo zich begin jaren tachtig met honderdduizend man in een krankzinnige goudrush stortte.

Ze hakten met blote handen een complete goudberg weg en groeven daarna een honderd meter diepe krater uit. De goudkoorts in dit modderige Grote Gat liep zo hoog op dat zelfs tijdens een aardverschuiving werd doorgewerkt. Op beelden is te zien hoe de politie daarop in de lucht schiet en per ongeluk een goudzoeker raakt, dodelijk. Kort daarna wordt Serra Pelada gesloten.

„Het was een maffe tijd, maar ook een mooie. Serra Pelada had alles, een cinema, bordelen. Een wip kostte vijf gram goud”, mijmert Alfredo, terwijl we achtereenvolgens de gehuchten 35, 46, 50 en 65 doorkruisen.

Pas een goede 3,5 uur later komen we – ik inmiddels met een houten kont – aan bij het Grote Gat. Het is veranderd in een meer. Een man neemt een duik in het met kwik vervuilde water. „Kwik is zo zwaar dat het op de bodem ligt”, zegt hij onbekommerd.

Op de oever ligt een dorp. Er leven nog zo’n zesduizend goudzoekers. Ze zijn werkloos, terwijl er nog een geschatte 150 ton goud in de bodem zit.

„We mogen niet meer graven”, vertelt Erminio Pereira. Een Canadees mijnbouwbedrijf (Colossus) heeft de rechten gekocht. Waarom de goudzoekers dan blijven?

„We wachten op een vertrekpremie. Maar het duurt eindeloos.” De sjofele man heeft zijn vrouw en zes kinderen niet meer gezien sinds het vollopen van de krater. „Ik durf hen alleen met een gewassen gezicht onder ogen te komen. Ze weten dat ik een goudklomp van 977,4 gram had. Mijn geld ging op aan cabaret en vrouwen in Marabá, ik schaam me.”

Zo is het eldorado van weleer veranderd in een miserabel bedelaarsoord. Het enige wat herinnert aan het gouden verleden, is de videotheek met dvd’s over de jaren tachtig.

Alfredo kan het niet langer aanzien. Hij wil weg. Als we na ontelbaar veel gaten in de weg in het donker terugkeren in Marabá, is zijn opluchting groot: „Glorie voor God. Dit doe ik niet meer.”

Het Grote Gat (Buracão) is volgelopen

Bijna thuis!

Messi-repo Rosario: Geduld raakt op

2011-07-04T19:47:00.017-03:00

Uit Telesport van vandaag.
----------------------------------------------------------------------------------
Rosario is de geboorteplaats van twee illustere Argentijnen: Ché Guevara en Lionel Messi, die de Copa America in eigen land teleurstellend is begonnen met een gelijkspel (1-1) tegen Bolivia.

In Rosario, een pampastad op drie uur rijden van Buenos Aires, staat er voor Guevara een metershoog monument. Maar wie zoekt naar een publiek eerbetoon aan ’s werelds beste voetballer, komt bedrogen uit.

“Laat het kereltje eerst óns maar eens kampioen maken”, lacht een medewerkster op het VVV-kantoor langs de Parana-rivier.

De overige miljoen inwoners van de havenstad lijken er net zo over te denken. ‘Mooi wat Messi bij Barcelona doet, maar wanneer gaat hij eens iets voor Argentinië winnen?’, klinkt het keer op keer. Rosario vindt dat de halve Spanjaard (in bezit van een dubbel paspoort) iets heeft goed te maken.

“Onzin!”, zegt Antonio Cuccittini (82). Zijn grote neus en de Nike-muts op zijn hoofd laten geen twijfel: dit is opa Messi. Hij woont alleen in een rijtjeshuis in de arbeiderswijk La Tablada, waar zijn kleinzoon opgegroeide.

“Allereerst is het niet Leo’s schuld dat hij minder presteert voor het nationale elftal. Hij krijgt gewoon te weinig ballen. Zijn medespelers lijken wel jaloers. Bij Barcelona draait alles om hem. Argentijnen zijn daar te individualistisch voor. Ten tweede hebben ze hem zelf laten lopen toen hij jong was.”

Dat zit als volgt. Messi kampte in zijn jeugd met groeiproblemen. Hij had op zijn dertiende het lichaam van een tienjarige en had een dure hormoonbehandeling nodig. Zijn ouders hadden het echter niet breed en Argentijnse clubs gaven niet thuis. Het rijke Barcelona bood uitkomst. Moederziel alleen in het verre Catalonië zette ‘De Vlo’ daarna iedere avond zelf een spuit met groeihormonen in zijn benen.

“Mijn vrouw is kort voor zijn vertrek naar Europa overleden”, vervolgt Cuccittini. “Zij heeft Leo ontdekt. Hier in de patio trapte hij voor het eerst een balletje. Hij was toen vijf. Hij was groter in de breedte dan in de lengte. Iedereen vond hem te klein voor voetbal, maar mijn vrouw bracht hem naar de lokale club. Ze heeft alleen niks van zijn succes gezien. Dat raakt me heel erg.” Hij pinkt een traan weg en gaat lunchen.

Even verderop ligt Grandoli FC, Messi’s eerste club. Eén vaalgroen veldje. Achter de club staat een rij zwart beschimmelde flats. Het clubhuis is gesloten. Vicevoorzitter Carlos Gomez blijkt tegenover te wonen. Trots opent hij het prijzendepot. Op een teamfoto achter wat bekers zit de dwerg met het kenmerkende bloempotkapsel. Gomez: “Niemand kon hem bijbenen. Zijn bewegingen waren toen al bovennatuurlijk.”

Grandoli, Messi's eerste club

Toen Messi acht was, bracht zijn vader Jorge hem naar de grootste club van Rosario, Newell’s Old Boys. Daar, op de jeugdvoetbalschool Malvinas, was Ernesto Vecchio drie jaar lang zijn trainer. De Telegraaf ontmoet hem in de rood-zwart geverfde kantine vol foto’s van clubhelden als Gabriel Batistuta, Jorge Valdano en Messi zelf.

Ernesto Vecchio

Vecchio: “Ik heb in 26 jaar veel jochies voorbij zien komen, maar hij was uniek. Hij was de motor van de Machine van ’87, ons beste jeugdteam ooit. Hij maakte honderd goals per jaar. Alles wat hij nu op het veld doet, zat er toen al in. Die dribbels kun je niet leren. Ik vertelde hem voor de wedstrijd alleen dat hij de bal ook af en toe moest afspelen, om minder schoppen te krijgen.”

Tegenover de kantine ligt het honk van de ‘Glorieuze Leprozen’, de harde kern van Newell’s. “We zijn ziek, ziek van clubliefde, begrijp je? Wist je dat Newell’s buiten Buenos Aires de club met de meeste titels is?”, zegt een supporter terwijl hij het oude trainingsveld van Messi sproeit.

Voor de fans is het vroegtijdige vertrek van het wonderkind een zwarte bladzijde in de clubgeschiedenis. Gebeten hond is toenmalig voorzitter Eduardo Lopez. “Een corrupte dictator. Hij stak het geld voor Leo’s behandeling liever in eigen zak. Pas in 2008 hebben we hem met protesten weg gekregen”, vertelt een ander.

De mannen achter de receptie van Malvinas klagen dat Messi nooit langskomt op zijn oude nest. Wel is hij regelmatig in Rosario om zijn familie te zien en zaken te doen, zo weet men.

Onlangs kocht Messi een hippe bar (‘VIP’) tegenover het Monument van de Vlag, een toeristische trekpleister van de stad. Zijn vader en een broer runnen de tent. Ook investeert de man uit Barcelona in lokaal vastgoed. Zijn euro’s weten het thuisfront dus wel te vinden.

Nu die goals voor het Argentijnse elftal nog. Woensdag weer een kans in de tweede groepswedstrijd tegen Colombia.

Brazilianen aan de bamischijf

2011-06-25T13:57:00.006-03:00

Uit de Financiële Telegraaf van vandaag.
-------------------------------------------------------------------------------
Duizenden Brazilianen trokken afgelopen weken in hartje Sao Paulo hun eerste bamischijf en ’brodie kroket’ uit de muur. „Het is lekker, goedkoop en makkelijk. Dat niemand hier eerder op is gekomen!”, roepen de enthousiaste klanten.

De automatiek heet Quickies, „de eerste snackbar volgens Febo-concept in Zuid-Amerika”, aldus oprichter Marcus Vinicius de Lima (44). De Braziliaan, die 180 vestigingen in zijn land wil openen in de komende vijf jaar, heeft dan ook een Nederlands verleden.

„Ik vertrok op mijn 19e naar Nederland. Liefde”, vertelt de ondernemer, terwijl achter hem enkele Brazilianen nieuwsgierig langs zijn snackmuur schuifelen. „Ik had weinig geld, at vaak uit de muur en nam me voor om dat mooie concept ooit eens in Brazilië uit te proberen.”

De Lima, die redelijk goed Nederlands spreekt, keerde na twaalf jaar terug naar zijn geboorteland. „Ik heb eerst goed verdiend met een eigen tankstationketen. Maar dat was een maffioos wereldje waarin ik me niet prettig voelde.”

In 2006 verkocht hij alles om zijn oude plan te realiseren. „Natuurlijk ben ik niet de eerste Braziliaan die potentieel zag in ’eten uit de muur’. Om het ook in praktijk te brengen is een ander verhaal. Ik lanceer in één keer een nieuw concept, een nieuw merk en nieuwe producten. Het heeft me niet voor niets vijf jaar gekost om het voor te bereiden.”

Quickies (startinvestering € 1 miljoen) staat op eigen benen, het is geen franchise van Febo.

De Lima koopt zijn loketautomaten bij de Nederlandse leverancier ADM, net als Febo overigens. Verder liet hij een Nederlandse kroketbakker overkomen om de Braziliaanse koks de fijne kneepjes te leren. De ingrediënten komen uit Brazilië, behalve de Nederlandse patat. De productie wordt op den duur verplaatst naar een eigen snackfabriek.

Sommige snacks zijn aangepast aan de lokale smaak en taal. Om de tongbrekers ’broodje’ en ’schijf’ te ontlopen, staan er een ’brodie kroket’ ( € 1,30) en een ’bami’ ( € 0,85) op het menu.

Ook zijn de bamischijf en goulashkroket ( € 0,85) minder pikant gemaakt voor de Brazilianen. En een ’patatje met’ gaat hier met ketchup over de toonbank en niet met mayonaise.

Om de Zuid-Amerikanen niet met louter nieuwigheden te overvallen, ligt er een variant op een populaire lokale kipsnack (coxinha) achter de raampjes. Om dezelfde reden wacht De Lima voorlopig met het introduceren van satésaus en frikadellen.

Op de openingsdag werden de raampjes welgeteld 1387 maal opengetrokken. Nu, 3,5 week later, telt De Lima een daggemiddelde rond 2000. De rundvleeskroket (à slechts € 0,45 en net zo lekker als bij de Febo) is de grote verkoopkampioen.

„Het grote verschil met bestaande Braziliaanse snacks is de dubbele paneerlaag”, vertelt snackmeester Cristiano Mello in de keuken. „Daarnaast moeten de ingrediënten exact gedoseerd worden om een goede kroket te krijgen, terwijl dat bij Braziliaanse snacks niet zo nauw luistert.”

De Braziliaanse telefoniste Carla Teodoro komt elke dag een rundvleeskroket uit de muur trekken in haar lunchpauze. „Ze zijn erg lekker. En het is echt een uitkomst dat je niet in de rij hoeft te staan.” Het ontbreekt alleen nog aan een frisdrankautomaat en een kabeljauwkroket, vindt ze. „Brazilianen zijn dol op kabeljauw.”

Quickies opent binnenkort ook vestigingen in drie metrostations. Maar eerst komen er drie nieuwe snackbars in het centrum.

De Lima is voorlopig ’s nachts niet open. „Daar is het centrum te ruig voor. Maar in andere wijken en steden willen we op het stappubliek mikken, net als de Febo in Nederland.”

Column Overval

2011-06-21T11:48:00.005-03:00

Hij staat vandaag ook op de Telegraaf-site.
---------------------------------------------------------------------------------
Er komt geen einde aan de rode metrolijn van São Paulo. Terwijl de sloppenwijken langs de ramen flitsen, staat een vrouw te slapen in de propvolle wagon. Ze schrikt wakker van het eindpunt: station Corinthians-Itaquera.

Voetbalfans uit de hele wereld stappen hier over drie jaar uit voor de openingswedstrijd van het WK. Pal naast het station gaat de populaire volksclub Corinthians daartoe een nieuw stadion bouwen, het Itaquerão (prijskaartje: 450 miljoen euro).

São Paulo heeft al een groot en modern stadion (Morumbi), maar de club die daarin speelt (São Paulo) leeft op voet van oorlog met de voorzitter van de Braziliaanse voetbalbond. De bond sprak een veto uit over het Morumbi-stadion.

Een duur grapje, letterlijk en mogelijk ook figuurlijk. Want de bouw van het Itaquerão is een race tegen de klok geworden. Steeds meer Brazilianen vrezen voor een afgang à la het WK van 1950, toen het Maracanã-stadion in Rio de Janeiro nog één grote bouwput was bij de aftrap.

“Brazilië heeft alles om een schitterend WK te organiseren. In 2038”, kopte een tijdschrift.

Tijd voor een kijkje. Ik loop over een viaduct het metrostation uit richting ‘stadion’. Algauw beland ik in een niemandsland met struikgewas. Plots zie ik twee jongens van achteren naderen. Ik sprint weg, maar het is te laat.

“Ik snijd je open als je nog iets geks doet”, zegt een halfbloed met een groot mes. “Laat je geld zien”, maant een pokdalige zwarte met een pistool.

Rustig haal ik mijn broekzakken leeg. Na ruim vijf jaar in Brazilië moest dit toch een keer gebeuren. Gelukkig blijken de overvallers tevreden met de buit van zo’n 120 euro en mijn mobiel.

“En je rugzak?”, vragen ze, kalmer nu. Daar gaat mijn dure digitale camera, denk ik. Maar: “Die mag je houden. Ok journalist?”, zegt de zwarte, op wie ik intussen wat heb ingepraat. Dankjewel!

Als het duo verdwenen is, word ik gewenkt door vier mannen die het tafereel van een afstandje hebben gadegeslagen. “Er zijn hier elke dag overvallen. We lopen in gewapende groepjes van de metro naar ons werk”, vertellen ze.

Politie is er in geen velden of wegen te bekennen. Ook na een belletje komen de dienders niet opdagen.

Je kunt een leukere plek verzinnen voor een groot voetbalfeest. Maar de bouw van het Itaquerão is deze maand in ieder geval begonnen.

Repo Marabá

2011-06-18T14:55:00.009-03:00

Uit de krant van vandaag.
------------------------------------------------------------------------------------
Vanuit het vliegtuig naar de Amazonestad Marabá is te zien wat voor een lachertje de huidige Braziliaanse boswetgeving is. De landgoederen beneden zijn voor gemiddeld 10% bedekt met bomen, waar 80% de norm is. Het tropisch regenwoud is afgebroken tot een dorre vlakte met her en der een koe.

Het Braziliaanse bospardon dat in de maak is, zorgt hier dan ook voor blije gezichten. Eigenaren van een ‘klein’ stuk grond (tot 400 hectare) hoeven veel illegale kap van vóór 2008 niet opnieuw aan te planten. Liever wat minder strenge normen dan een wet die van bijna alle boeren milieuboeven maakt, zo vindt een grote meerderheid van de Kamer van Afgevaardigden.

“Het is weer een bewijs dat misdaad loont in de Amazone”, zegt advocaat João Batista van de ngo CPT, die de oorlog om land en bos rond Marabá op de voet volgt. De omgeving van de stoffige wildweststad is de laatste jaren afgegleden tot de meest gewelddadige streek van het immense Zuid-Amerikaanse land.

Na de recente liquidatie van enkele kastanjeplukkers die hun bomen probeerden te beschermen, stuurde president Dilma Rousseff afgelopen week soldaten en federale rechercheurs naar Marabá. Volgens Batista wordt nog geen procent van de moorden opgelost hier in het zuidoosten van de provincie Pará. “En de straffeloosheid zal alleen maar toenemen door het bospardon.”

De vermoorde milieuactivist José Claudio Ribeiro met Majesteit, zijn favoriete kastanjeboom. Onder: de dodenlijst waar hij opstond

Voorstanders van het pardon wijzen op kromme toestanden in allang ontboste landbouwgebieden in het zuiden van Brazilië, waar de meeste boeren ook illegaal zijn. Dat de kap van het verre Amazonewoud volgens wetenschappers versnelt door het pardon, zal veel van deze boze boeren een zorg zijn.

Onverstandig, vindt de bekende Amazone-expert Antonio Nobre. “In het zuiden beseffen ze niet dat hun rijke soja- en suikerrietgebieden zonder het Amazonewoud in een woestijn veranderen. Deze regio ligt op dezelfde breedte als de woestijnen in Chili, Afrika en Australië, maar wordt door verdamping via bomen bewaterd door een enorme ‘vliegende rivier’ vanuit de Amazone. Zonder deze waterpomp is de landbouw ten dode opgeschreven.”

Het pardon moet nog door de Senaat, waarin de boeren erg machtig zijn. Liefhebbers van de Amazone hopen op een veto van president Dilma Rousseff. Zij is volgend jaar gastvrouw van de internationale milieutop Rio+20 en zou vrezen voor haar imago.

Topkok: 'Vrijheden Peru staan op het spel'

2011-06-04T10:29:00.004-03:00

Uit de krant van vandaag.
------------------------------------------------------------------------------------
De beslissende ronde van de Peruaanse verkiezingen wordt morgen met argusogen gevolgd in het buitenland. De rechtse dictatordochter Keiko Fujimori en de linkse oud-couppleger Ollanta Humala maken in een nek-aan-nekrace uit wie de nieuwe president wordt.

“De vrijheden die Peru afgelopen tien jaar heeft gewonnen, staan nu op het spel,” zegt de topkok Gastón Acurio in een interview met deze krant. De baas van de internationale restaurantketen 'Astrid y Gaston' is een ster in het kookgekke Andesland en wordt zelfs genoemd als toekomstig president.

“Ik ben de vrucht van de prille Peruaanse democratie, met een vrije markt, stevige instituties en veel minder corruptie dan in de jaren negentig” (toen Keiko's vader Alberto Fujimori het land met harde hand regeerde).

Met een gemiddelde groei van ruim 7% was de Peruaanse economie afgelopen vijf jaar de topper van Zuid-Amerika. De armoede daalde van 45% naar 31%.

Waarom staan er morgen dan toch twee protestkandidaten in de verkiezingsfinale?

Acurio: “Omdat de democratische middenpartijen zo stom waren om in de eerste ronde met drie kandidaten mee te doen, met vrijwel hetzelfde programma. En omdat een derde van de mensen nog steeds in armoede leeft, schandelijk veel voor een rijk bedeeld land als Peru.”

De gepensioneerde luitenant-kolonel Humala is een oude vriend van Hugo Chávez, maar spiegelt zich nu aan de gematigd linkse Braziliaan Lula. Hij wil onder meer de contracten met buitenlandse mijnbouwbedrijven openbreken.

Keiko Fujimori erkent intussen de fouten van vader Alberto, die in 2009 25 jaar cel kreeg voor mensenrechtenschendingen en corruptie. Ze belooft dat ze hem niet zal vrijlaten als ze gekozen wordt.

Eerst zien dan geloven, aldus Acurio, die zelf twijfelt over een mogelijk politiek avontuur. “Koks zijn voor Peru wat voetballers zijn voor Nederland. Ze maken het land trots en eensgezind, terwijl de politiek verdeeldheid zaait. Ik denk dat ik in de keuken meer kan betekenen voor mijn land.”

'Portugal beter af als Braziliaanse provincie'

2011-05-17T18:39:00.005-03:00

Column die een tijdje op de plank lag en vanochtend toch de krant nog haalde.
-----------------------------------------------------------------------------------
Aardig ballonnetje laatst in de zakenkrant Financial Times. Waarom laat het financieel geplaagde Portugal zich niet inlijven door zijn vroegere kolonie Brazilië?

Het gaat de Brazilianen economisch voor de wind en ze spreken dezelfde taal.
Portugal zou als Braziliaanse provincie goed zijn voor 10% van het BNP, 5% van de bevolking en een luttele 1% van het grondgebied.

Beter een uithoek van de opkomende wereldmacht dan van het oude, vermoeide Europa, aldus het betoog in de krant. Ook niet onbelangrijk: samen zouden Brazilië en Portugal een onverslaanbaar voetbalelftal vormen.

In Lissabon en Brasília werd de suggestie niet serieus genomen. Maar Brazilië bood Portugal wel financiële hulp aan, ten teken dat de panelen schuiven in de wereld. En steeds meer jonge Portugezen steken de oceaan over om in Brazilië aan de slag te gaan.

Ik was een tijdje terug op vakantie in Porto en merkte dat de Portugezen trots zijn op het economische succes van hun oud-kolonie. Je hoort in Brazilië vaak dat de Portugese kolonisatie rampzalig was voor het land. ‘Ach waren de Hollanders maar gebleven’, wordt er dan verzucht, doelend op onze kortstondige bezetting van het Braziliaanse noordoosten (1630-1654).

“Maar als de Portugese kolonisatie echt zo slecht was, hoe verklaar je de opkomst van Brazilië dan?”, is de retorische hamvraag in het boek 'A Colonização Portuguesa e a Emergência do Brasil' van de Portugese schrijver J.F. Fafe.

De Portugezen roffelen zich vooral op de borst om het feit dat ze hun deel van Zuid-Amerika begin 19e eeuw bijeen wisten te houden, terwijl het Spaanse gedeelte in tig landen uit elkaar spatte.

De Portugese monarchie was namelijk zo sluw om haar hoofdstad in 1808 naar Rio de Janeiro te verplaatsen, vlak voordat Napoleon Lissabon binnenviel. De koninklijke familie was daarna een belangrijke bindende factor voor de enorme kolonie.

Bovendien was het een lid van de familie zelf die de Zuid-Amerikaanse reus in 1822 bevrijdde van de Europese dwerg.

„Het is fysiek en moreel onmogelijk dat Portugal Brazilië regeert. Ik ben geen rebel, het zijn de omstandigheden”, zo verdedigde de Portugese prins en eerste Braziliaanse keizer Pedro de Eerste zijn breuk met het moederland.

Brazilië was geboren: een blut, geïsoleerd, analfabeet en bureaucratisch slavenland. Wat de Portugezen nu ook beweren, het kostte de reus bijna twee eeuwen om op te krabbelen van deze valse start.

Boer vs Bos vandaag in Brazilië

2011-05-10T00:13:00.008-03:00

Uit de krant van vandaag.
-----------------------------------------------------------------------------------
Zo’n 90% van de Braziliaanse landeigenaren lapt de boswetgeving aan de laars. Tot woede van milieuactivisten is er een grote pardonregeling in de maak. “Dit is de motorzaag aan het Amazonewoud”, zo trekt Greenpeace aan de bel.

Brazilië is al weken in de ban van de omstreden nieuwe ‘Boscode’, waarover het parlement vanaf vandaag het laatste woord heeft.

Illegale houthakkers wrijven zich alvast in de handen. Aan de zuidrand van het Amazonebos is in maart en april ruim drie keer zo veel gekapt als vorig jaar, meldt de Braziliaanse milieuwaakhond Ibama. “Ze hakken alles om, want iedereen denkt er nu toch mee weg te komen.”

Ook de boeren zijn blij. Zij zijn nu nog allemaal verplicht om een eigen natuurreservaat aan te houden. In het (grotendeels ontboste) zuiden van Brazilië gaat het om 20% van hun land, in het Amazonegebied (niet te verwarren met het Amazonewoud, dat intussen een stuk kleiner is) om wel 80%.

Deze norm werd in 1998 ingevoerd, terwijl kolonisten in het Amazonegebied in de tijd van de dictatuur (1964-1985) juist straf riskeerden als ze de helft van hun bos níet kapten.

Ook mogen boeren niets doen met heuvels en oevers op hun land. Volgens de huidige milieueisen moet er bos staan op dertig tot vijfhonderd meter van de rivier (hangt af van de breedte). Dit maakt een groot deel van de Braziliaanse landbouwproductie illegaal. Zo is driekwart van de rijst niet koosjer omdat akkerbouw op drassig land wettelijk taboe is.

“Het is van de gekke. Vroeger was het een zegen als je water op je land had, nu is het een vloek. Terwijl ze in China, India en Vietnam al duizenden jaar zo rijst verbouwen”, zei de auteur van de nieuwe Boscode, het communistische congreslid Aldo Rebelo, tegen het opinietijdschrift Veja.

De boeren krijgen in de nieuwe code vrijstellingen in water- en heuvelrijke gebieden met een landbouwtraditie. En op kaal gekapte rivieroevers hoeft (bij smalle rivieren) nog maar vijftien meter bos terug te worden geplant.

De grote twistappel wordt vandaag het pardon. Dat geldt volgens Rebelo’s voorstel voor alle ‘kleine’ landeigenaren (met een areaal tot 400 hectare) die hun reservaat niet op orde hebben.

Bos dat zij per juli 2008 tekort kwamen, hoeven ze niet bij te planten. De illegale houthakkers die volgens Ibama nu extra actief zijn, blijven dus wel degelijk strafbaar.

De fractie van de Arbeiderspartij van president Dilma Rousseff twijfelt nog over het pardon. Volgens de milieubeweging zou dat een vrijbrief voor meer ontbossing zijn. Volgens de boeren is het de enige manier om het platteland in de legaliteit te trekken en op deze manier het resterende bos effectiever te beschermen.

Over de absurde Venezolaanse benzinesubsidie

2011-04-21T17:38:00.013-03:00

Behendig wurmt Felix Alvarado (65) zijn Chevrolet Malibu (bouwjaar ’77) door de ochtendspits van Caracas. De glanzend witte taxi, uitgerust met een geruisloze achtcilindermotor en een fluweelzachte voorbank, is een lust voor oog, oor en bil.

„In Venezuela is dit een auto voor arme mensen”, lacht de grijsaard. „Voor een paar duizend dollar heb je er al één.”

Felix Alvarado

In Nederland was Alvarado allang failliet gegaan bij de pomp. Zijn Amerikaanse benzineslurper houdt het nog geen vier kilometer vol op één liter. „Hindert niet. Voor anderhalve dollar gooi ik mijn tank vol.”

Uit onderzoek van de Amerikaanse ANWB (AAA) blijkt dat Caracas met een literprijs van anderhalve dollarcent met afstand de goedkoopste benzine ter wereld heeft. In de tweede stad op de lijst, de Saoedische hoofdstad Riaad, is tanken bijna acht keer zo duur, om over Amsterdam maar niet te spreken.

Het cadeautje kost de regering van het Zuid-Amerikaanse olieland naar schatting zes tot tien miljard dollar per jaar. Een enorm bedrag op een rijksbegroting van vijftig miljard dollar (2010).

Een paar jaar terug liet president Hugo Chávez zich ontvallen dat hij eigenlijk „walgt” van zijn brandstofsubsidie. Het leidt tot verspilling en daaraan zegt de socialist een broertje dood te hebben.

„Drie minuten douchen is meer dan genoeg”, zei hij ook. Dus waarom laat hij de benzine nog steeds bijna gratis gutsen, met alle files en luchtvervuiling in Caracas van dien?

De reden is simpel: Chávez is een politieke overlever. En de laatste president die de benzineprijs wilde verhogen, Carlos Andrés Pérez, moest dat in 1989 bekopen met een volksopstand die honderden levens kostte. De Venezolanen zijn de subsidie als een natuurrecht gaan beschouwen na de invoering in de jaren veertig van de vorige eeuw.

Bovendien waarschuwen economen dat hogere transportkosten ook andere prijzen opdrijven. De inflatie is met bijna 30 procent nu al zo hoog dat rijke Venezolanen hun geld liever in een nieuwe Hummer investeren dan in hun spaarrekening.

Intussen ploetert de trotse eigenaar van de Chevrolet Malibu vrolijk verder in de eeuwige file op de Francisco Fajardo, de belangrijkste snelweg door Caracas. Zijn rijplezier lijkt er niet onder te lijden. „Alles is duur in Venezuela, maar dit neemt niemand ons af.”

Deze taxi was een genot voor de zintuigen en door de files duurde de rit ook lekker lang

Chávez bouwt rood schaduwleger

2011-04-17T20:06:00.013-03:00

Uit de krant van gisteren.
------------------------------------------------------------------------------------
Venezuela heeft sinds kort twee legers. President Hugo Chávez heeft de zogeheten Bolivariaanse militie, zijn snel groeiende rode 'volksleger', via een omstreden decreet buiten de hiërarchie van het reguliere leger geplaatst.

De militie, met 125.000 leden al groter dan dit gewone leger, valt voortaan onder directe verantwoordelijk van 'El Comandante' Chávez. Het krijgt eigen wapens (maar voorlopig geen zwaar oorlogstuig), kan zelf officieren benoemen en iedere niet-soldaat kan lid worden. Het aantal militiestrijders loopt volgens plan dit jaar op tot 500.000 en in 2012 tot een miljoen.

Hun missie is het verdedigen van de socialistische revolutie van de president. De Venezolanen krijgen via staatsmedia ingeprent dat het Zuid-Amerikaanse olieland net als Libië een invasie boven het hoofd hangt door de gehate VS en bondgenoten.

En Chávez twijfelt sinds een mislukte staatsgreep in 2002 aan de loyaliteit van delen van zijn gewone leger.

De scheiding tussen leger en militie opent de weg naar een gewapend conflict tussenbeide, zo stellen critici. De bekende journalist Teodoro Petkoff vergelijkt de militie met de Praetoriaanse garde van Romeinse keizers. “Ze staat in dienst van de president en zijn partij en níet van het land. Erg zorgelijk, want Chávez is tot alles in staat aan om aan de macht te blijven.”

Anderhalf jaar voor de cruciale presidentsverkiezingen van 2012 hangt er een gevaarlijke militaristische sfeer in het gespleten Venezuela. Chávez, al twaalf jaar aan de macht, wil opnieuw herkozen worden. Maar volgens een recente peiling zou hij de stembusstrijd nu nipt verliezen van een (nog onbekende) tegenkandidaat.

Chávez krijgt geen vat op de enorme criminaliteit, inflatie, corruptie en voedselschaarste in zijn land. Toch blijft hij populair onder arme Venezolanen, die blij zijn met de sociale programma's van zijn regering.

Meerdere militieleden laten deze krant dan ook weten dat een verkiezingsnederlaag voor hen onacceptabel zou zijn. “Anders is twaalf jaar revolutie in één keer naar de knoppen”, zegt een jonge ‘soldaat’ op een militiepost op een steenworp van het presidentiële paleis in Caracas.

Zijn collega Jhanko Torrealba (18) vertelt hoe makkelijk het was om militielid te worden. “Ik was klaar met de middelbare school en dit leek me mooi werk.” Hij ging anderhalve maand op cursus, leerde hoe je wapens gebruikt en een guerrillaoorlog voert en ontvangt nu een minimumloon (200 euro) om met een geweer op straat te patrouilleren.

Even verderop ligt het hoofdkwartier van de militie, een fort in de beruchte sloppenwijk Barrio 23 de Enero. Op de binnenplaats marcheren de strijders, van huisvrouwen tot olie-ingenieurs. Boven hun hoofden hangt een groot spandoek met een breeduit lachende Chávez en de tekst: ‘Het volk bewapend’.

Het fort in '23 de Enero'

Hoop gedoe om dollars in Venezuela

2011-04-02T13:36:00.008-03:00

Een column en een economisch artikel uit twee kranten van afgelopen week.
-------------------------------------------------------------------------------------
Iets stoms gedaan vorige week: naar Venezuela reizen zonder een pak contante dollars in de bagage. Pas bij het verlaten van de aankomsthal van vliegveld Maiquetia in Caracas besefte ik mijn fout.

Je loopt daar in een fuik van geldwisselaars. „Heb je dollars? Goede koers!” roepen ze. Aan mijn Braziliaanse realen hadden ze geen behoefte, dus ik was voor mijn eerste Venezolaanse bolivars aangewezen op de pinautomaat. En het gekke is dat je daarmee een enorme dief van je eigen portemonnee bent in het land van Hugo Chávez.

Terwijl de dollar officieel 4,3 bolivars doet, krijg je er op straat zo’n 8,5 bolivars voor. Chávez verbiedt het om deze zwarte wisselkoers te publiceren, maar de website Lechuga Verde (Groene Sla) biedt wat dat betreft uitkomst. Overigens ligt de schaduwkoers op het vliegveld lager, de genoemde geldwisselaars zijn afzetters.

Tot januari golden er zelfs drie verschillende wisselkoersen in het Zuid-Amerikaanse land. Zaken als voedsel en medicijnen konden tegen een gunstige koers van 2,6 bolivars per dollar worden geïmporteerd, maar de tweede devaluatie binnen een jaar trok deze koers op naar 4,3.

Terug naar mijn financiële beslommeringen. Gelukkig kon ik dankzij een voorschot van een kennis alsnog een zwarte wisseltruc uithalen. Het is vervelend om je in een gevaarlijk en corrupt land als Venezuela met illegale praktijken bezig te houden.

Maar alles is hier dermate duur voor een braaf pinnende buitenlander, dat je er eigenlijk toe gedwongen wordt.

„Ik betaal 30 euro voor een pot pindakaas”, zegt een westerse diplomaat. „Met mijn functie kan ik het niet maken om me op de zwarte markt te begeven.”

Het grote koersverschil wordt veroorzaakt door de schaarste aan dollars. Om kapitaalvlucht tegen te gaan, zijn deze alleen verkrijgbaar bij de regering, en zeer beperkt. Chávez probeert met een kunstmatig sterke munt ook de inflatie (27% in 2010, één van de hoogste ter wereld) tegen te gaan.

De monetaire capriolen van de socialist hebben Venezuela in één groot casino veranderd, zo vertelt een financieel journalist uit de VS die in Caracas werkt. Om zijn inkomen op peil te houden, laat hij zijn verdiende dollars overmaken naar een Amerikaanse bankrekening van een Venezolaanse casinohouder. Deze stort vervolgens bolivars tegen de zwarte koers op zijn Venezolaanse rekening.

„Iedereen sjoemelt, ook de regering wisselt oliedollars in op de zwarte markt”, zegt de journalist. „Het is een kwestie van overleven.”

Mijn eerste pak zwarte boli's
------------------------------------------------------------------------------------
De weinige overgebleven Nederlandse ondernemers in Venezuela zuchten onder het strikte dollarbeleid van president Hugo Chávez. Volgens de Venezolaans-Amerikaanse Kamer van Koophandel voorziet de centrale bank in slechts de helft van de dollarbehoefte van bedrijven.

Dit zet een rem op de Venezolaanse economie, die in 2010 als enige in de regio voor het tweede jaar op rij kromp, ondanks de gestegen olieprijs.

Sinds de socialist de Venezolaanse valutamarkt vorig jaar nationaliseerde, moeten bedrijven al hun benodigde dollars aanvragen bij de regering. Het olieland importeert bijna alles wat het nodig heeft en de regering kan nu precies bepalen wat er binnen komt, los van de zwarte markt.

Chávez is al twaalf jaar aan de macht en zet alles op alles om in 2012 voor de derde keer gekozen te worden. Hij reserveert de opbrengsten uit de olie-export ($55 miljard in 2010) grotendeels voor de import van voedsel en medicijnen en voor sociale projecten waar zijn arme aanhang van profiteert.

„Verlichting staat niet op de lijst van primaire behoeften”, zegt Jeroen Candel, directeur van de lokale Philips-distributeur Ivisa. Het bedrijf haalt daardoor bakzeil bij de nationale deviezenbeheerder (Cadivi), die dollars verkoopt tegen een voordelige koers van 4,3 Venezolaanse bolivars.

Candel is voor de import aangewezen op de duurdere dollars (5,3 bolivars) van de centrale bank (Sitme). „Maar het is elke maand weer afwachten of je het geld krijgt. En er geldt een maximum van 350.000 dollar per maand, niet genoeg voor ons. De omzet is gedaald, het is moeilijk momenteel.”

Een Nederlandse vloerimporteur die al twintig jaar in Venezuela woont, stopte onlangs met zijn handel.

„Tot juni 2010 kon ik via Cadivi dollars krijgen om mijn leveranciers te betalen. Toen vielen bouwproducten van de lijst. En bij de centrale bank waren de fondsen erg gelimiteerd en kreeg ik na een tijdje ook geen geld meer. Op de zwarte markt dollars kopen is te riskant, zeker voor een buitenlander. Het was niet meer te doen.”

Door de grote schaarste doet de dollar op de parallelmarkt ruim 8,5 bolivars.

Titus van den Oever is oudvoorzitter van de inmiddels opgeheven Kamer van Koophandel in de hoofdstad Caracas. Hij heeft meer begrip voor het strikte importbeleid, al betekende dit het einde voor zijn bloemenimport.

„Venezuela heeft dezelfde klimatologische condities als buurland en bloemenproducent Colombia, dus je moet die bloemen hier produceren. Het land moet af van de gewoonte om alles te importeren.”

Via de logge bureaucratie die gepaard gaat aan de dollarverstrekking, dwingt de regering bedrijven om hun belasting- en personeelszaken op orde te brengen.

Van den Oever: „Daar heeft het jarenlang aan ontbroken. En dat er geen preferentiële dollars worden verstrekt voor merkhorloges, Schotse whisky en dure auto’s lijkt me te verdedigen in een land waar 70% van de bevolking dagelijks moet vechten om de eindjes aan elkaar te knopen.”

Het is sinds vorig jaar moeilijker om aan sommige luxeproducten te komen, maar via de zwarte markt valt nog altijd veel te regelen.

De resterende Nederlandse bedrijven in Venezuela, waaronder Shell, Unilever en SHV, ontsnappen tot dusver aan de nationaliseringen van Chávez.

SHV is met de groothandel Makro zelfs flink aan het uitbreiden, mede doordat valutabeperkingen het moeilijk maken om alle winsten het land uit te sluizen. Het bedrijf creëerde een nieuwe formule, de Mikro, een kleinere winkel die in arme wijken concurreert met de staatssupermarkt Mercal.

Toch wordt investeren in Venezuela over het algemeen afgeraden gezien het onzekere politieke klimaat. Chavez zegde in 2008 een overeenkomst met ons land op die investeringen in Venezuela beschermde.

„Maar je kunt hier wel goed verkopen aan de overheid, vooral voedsel”, zegt de vloerimporteur.

Column 'De lucht in'

2011-02-16T10:51:00.005-03:00

Uit de krant van vandaag.
------------------------------------------------------------------------------------
Een Braziliaanse miljonair in een goudkleurige kamerjas staat hardop te tobben in zijn villa in Miami. “Ik maak me grote zorgen over de situatie in Brazilië”, vertelt de zelfverklaarde ‘vluchteling’ terwijl hij met een zuur bekje van een glas rode wijn nipt.

“Ze zeggen dat het goed gaat met Brazilië. Dat arme mensen tegenwoordig ook per vliegtuig kunnen reizen. Wat is daar goed aan? Ik – met al mijn verplichtingen – loop door de drukte op vliegvelden vertraging op met mijn privéjet. Laat die armen gewoon de bus pakken, zoals het hoort volgens een goede traditie van dit land!”

Wat een idioot, zult u wellicht denken. Welnu, het is de Braziliaanse komediant Marcelo Adnet slechts. Met de sketch slaat hij de spijker op zijn kop. Aan de ene kant zijn rijke Brazilianen momenteel half Miami aan het opkopen met hun keiharde Braziliaanse realen. En aan de andere kant voltrekt zich aan het thuisfront inderdaad een revolutie in het luchtruim.

Maar liefst elf van de 190 miljoen Brazilianen stappen tussen juli 2010 en 2011 voor het eerst aan boord van een vliegtuig. Ze profiteren van de groeiende koopkracht en goedkoper krediet in de opkomende Zuid-Amerikaanse economie.

Vorig jaar zat ik op een vlucht van São Paulo naar de Amazonestad Belém naast een mevrouw die continu schietgebedjes prevelde. Ze ging voor het eerst de lucht in, dankzij een ticket dat ze in 24 termijnen kon afbetalen. Ze had haar moeder in de noordelijke binnenlanden al vier jaar niet gezien.

En zo wonen er in São Paulo en omgeving nog 5,5 miljoen migranten uit het verre noorden die graag bij hun familie op bezoek gaan zonder dagenlang in de bus te zitten. Vliegmaatschappijen spelen hier gretig op in en openen sinds kort zelfs winkels in sloppenwijken.

Keerzijde van dit alles is dat de ondermaatse vliegvelden van het land volledig vastlopen. Het verantwoordelijke staatsbedrijf (Infraero) loopt hopeloos achter de feiten aan. Als dat zo doorgaat, kunnen Oranje-fans die meereizen naar het WK Voetbal van 2014 alvast hun borst opmaken.

De nieuwe Braziliaanse president Dilma Rousseff lijkt echter in te zien dat het zo niet verder kan en flirt intussen met een (gedeeltelijke) privatisering van de roestige vliegveldbureaucratie.

Column Narcostilte

2011-01-16T14:53:00.008-03:00

Column uit De Telegraaf van afgelopen vrijdag.
------------------------------------------------------------------------------------
Bewoners van de bierstad Monterrey, de Mexicaanse thuisbasis van Heineken, schrokken deze week op van een granaataanval op de lokale krant El Norte. Of de heren en dames journalisten even wilden dimmen, was de bijgevoegde boodschap van een drugsbende.

Dit soort intimidatie is schering en inslag in het noorden van Mexico. Media durven daardoor nauwelijks verslag meer te doen van de drugsoorlog, die vorig jaar een record van 15.273 doden boekte.

Slechts één van de tien drugsmoorden haalt de kolommen van lokale en regionale kranten, bleek onlangs uit onderzoek van de stichting Mepi. De Mexicanen hebben er een mooie term vorm: ‘narcostilte.’

Bij een bezoek aan de redactie van El Norte in Ciudad Juarez, 's lands gevaarlijkste stad, zag ik de journalisten worstelen met die narcostilte. Een misdaadverslaggever vertelde me op fluistertoon (“ook hier moet je op je hoede zijn”) over een primeur die hij onder de pet hield.

Hij was getipt dat een grote groep huurmoordenaars zich schuilhield op een boerderij buiten de stad. Hij wist precies waar.

“Maar het is zelfmoord om dat op te schrijven”, zei hij. Zijn misdaadcollega bij El Norte was al vermoord. “We publiceren alleen nog informatie uit officiële bron. Het heeft geen zin te provoceren tot er een granaat op de redactie wordt gegooid.”

De concurrerende krant in Ciudad Juarez, El Diario, maakte laatst een nog diepere knieval voor de kartels. “Zeg ons wat jullie van ons willen, wat we wel of niet moeten publiceren”, schreef de wanhopige hoofdredactie na de moord op één van haar fotografen. De wereld op zijn kop natuurlijk.

Mexico is het gevaarlijkste land van het westelijk halfrond voor het persgilde. Vorig jaar werden er zeventien journalisten vermoord.

De regering is bezig met een speciale eenheid om journalisten te beschermen. De persvrijheid zou gegarandeerd zijn. Maar volgens journalisten komt een groot deel van de bedreigingen juist van corrupte functionarissen die heulen met de kartels.

Een mysterieuze Mexicaanse student spint garen bij de zelfcensuur van journalisten.

Hij scoort wekelijks miljoenen hits met zijn Blog del Narco, een site vol drugsnieuws en gruwelijke filmpjes van executies. “Om te laten zien wat er echt gaande is in Mexico”, aldus de anonieme klokkenluider.

'Al die lof voor Lula overdreven'

2010-12-30T22:30:00.007-03:00

Uit het kerstnummer van Elsevier.
Morgen geeft Lula zijn stokje door aan Dilma Rousseff.
-------------------------------------------------------------------------------------
Hij werkt al 25 jaar in Brazilië. Via olie en hamburgers werd Peter van Voorst Vader (56) topman van hotelketen Brazil Hospitality Group (BHG). ‘Obers en kamermeisjes geloven voor het eerst in hun toekomst.’

Na een steile, bochtige klim stopt de taxi voor de laatste villa op de Morro da Saudade, de Heuvel van de Heimwee, in Rio de Janeiro. Bij de buren is het terrein één grote bouwput. ‘Ze willen allemaal het beste uitzicht,’ bromt Van Voorst Vader na het openen van zijn poort. De naastgelegen woning heeft voorlopig drie verdiepingen, inclusief liftschacht. ‘Het is geen pretje. Ze zijn al negen jaar aan het bouwen, elke dag vanaf 7 uur ’s ochtends herrie. En dan ’s middags niks uitvoeren.’

Binnen blijkt algauw waarom de Braziliaanse buren zo graag over zijn huis heenkijken. Moeizaam hinkt de 56-jarige Hardenberger – ‘mijn beide hielen zijn doorgezaagd, een voetbalongelukje uit het verleden’ – onder een pergola van knalrode bougainvilles naar zijn balkon.

Het is een winderige zaterdagmiddag, beneden dansen bladeren boven zijn zwembad. Een paar honderd meter dieper ligt de Lagoa, de lagune van Rio, omzoomd door groene rotsen, appartemententorens en een enkele sloppenwijk. Van Voorst Vader kan het beroemde beeld van Jezus Christus bovenop de Corcovado-berg bijna onder zijn oksel kietelen. ‘Fantastisch toch! Hier doe ik het voor.’

De man die opgroeide in Breda werd in 1985 door Shell als marketingmanager uitgezonden naar Brazilië. Na zeven jaar zat zijn tropische avontuur erop. Terug bij Shell Nederland kreeg hij heimwee. ‘Ik verlangde naar de zon en de zee.’

In 1996 greep hij zijn kans toen het warenhuisconcern Vendex de Braziliaanse fastfoodketen Bob’s verkocht. Hij kocht met een zakenpartner iets meer dan 10 procent van het bedrijf. Dankzij een overeenkomst met overige aandeelhouders werden de twee de feitelijke bazen van hamburgerketen Bob’s. Van Voorst Vader was tot 2002 president-directeur. In 2001 trouwde hij met zijn Braziliaanse vrouw Malu, een toneelactrice die hij op het racecircuit van São Paulo had leren kennen.

Drie jaar geleden stond het stel op het punt om Brazilië de rug te keren. ‘We waren op zoek naar een huis in Italië. Ik had het even gehad hier, want ik was 4,5 jaar bezig geweest met een mislukt project, Rio Sport Plaza.’

Peter van Voorst Vader

Voor de Pan-Amerikaanse Spelen van 2007 zou het oude Formule I-circuit van Rio worden omgebouwd tot een Olympisch complex, compleet met hotels, kantoren, een universiteit en een nieuwe racebaan. Van Voorst Vader was toen partner van Odebrecht, het grootste bouwbedrijf van Latijns-Amerika. ‘Ik leidde hun projectteam en zou na de bouw het bedrijf runnen dat het complex zou exploiteren. Maar door politiek gekonkel ging het hele complex op de valreep niet door.’

De Spelen gingen gewoon door. In ijltempo moesten nog enkele stadions uit de grond worden gestampt. ‘Nu staan het wieler- en het zwemstadion te verpieteren. Ze zijn slecht gepland, je kunt er verder niks mee. Het was een gemiste kans voor de stad. Ook van de voorgenomen verbetering van de infrastructuur kwam niets terecht.’

De Nederlander merkt op dat het Brazilianen veel moeite kost om vooruit te denken. In 2014 organiseert het land het Wereldkampioenschap voetbal. Dat is al drie jaar bekend, maar de ‘to do’-lijst is nog zo lang dat de voetbalbond FIFA dit jaar even dreigde om van gastland te veranderen. Vooral de gebrekkige capaciteit van de Braziliaanse vliegvelden baart zorgen. Sommige gaststeden liggen duizenden kilometers uit elkaar, dus goede luchtverbindingen zijn een keiharde noodzaak.

‘Het wordt heus een schitterend spektakel. Alles komt vast weer op het laatste moment klaar en het hele land zal dansen of huilen voor het Braziliaanse elftal. Ik verwacht alleen dat het toernooi maatschappelijk gezien niet veel zal opleveren. Zonde, want het is een ideaal excuus om structurele problemen aan te pakken, om de ziekenhuizen, de veiligheid en het transport te verbeteren.’

Kort na het fiasco Rio Sport Plaza kreeg Van Voorst Vader een verlossend telefoontje. Het grootste opkoopfonds van Latijns-Amerika, GP Investments, wilde met hem lunchen. ‘Of ik de baas wilde worden van een nieuwe hotelketen, Brazil Hospitality Group, BHG. Het was op mijn lijf geschreven! Ik deed al advieswerk voor hotelketen Golden Tulip en ik heb de hogere hotelschool gedaan. We waren er in een kwartier uit.’

Het idee achter BHG is simpel. De Braziliaanse hotelsector hangt als los zand aan elkaar. Slechts 30 procent van de hotels is aan een keten gelieerd. Door hotels onder één paraplu te brengen, is dus nog veel schaalvoordeel te halen.

Drie jaar later is BHG, dat het merk Golden Tulip als boegbeeld heeft, de derde keten van het land, na Accor en Atlântica. ‘Het gaat sneller dan verwacht. We hebben al 35 hotels, verspreid over heel Brazilië. De helft van de hotels is eigendom, de rest managen we alleen. Volgend jaar gaan we ook zelf bouwen. We willen de grootste worden.’

De Nederlander vindt het mooi om zijn vestigingen af te reizen, van de bloedhete cowboystad Cuiabá tot het koele, georganiseerde Curitiba. De culturele verschillen fascineren hem. ‘Hier in Rio kun je beter geen hotelmanager uit São Paulo aanstellen. Als je je personeel in São Paulo vraagt om iets te doen, dan gebeurt het ook. In Rio doen ze het alleen als ze je aardig vinden. Iemand uit São Paulo wordt daar knettergek van.’

Lage middenklasse

BHG richt zich primair op zakelijke reizigers. Ook wordt met sobere driesterrenhotels gemikt op toeristen uit de nieuwe middenklasse. ‘Miljoenen Brazilianen beginnen te reizen. Je ziet het aan de toename van het aantal binnenlandse vluchten, 22 procent in het eerste semester van dit jaar. De lage middenklasse gelooft voor het eerst dat ze de eigen toekomst kan beïnvloeden. Ik merk het aan de obers en kamermeisjes. Ze zijn bijna allemaal bezig met cursussen om zich bij te scholen. Uit zichzelf.’

In de turbulente jaren negentig was het voor hem als baas van Bob’s al lastig om een máánd vooruit te plannen. Dat kwam vooral door de crises waarin landen aan de andere kant van de wereld verkeerden. ‘Ik belandde door de Azië- en de roebelcrisis in een achtbaan. De waarde van de Braziliaanse munt en de rente schoten op en neer. De beurs stortte in. We hadden zoveel tegenslagen. Ik wist op een gegeven moment niet meer van welke kant de volgende klap zou komen.’

Wat heeft een crisis in Rusland te maken met hamburgers verkopen in een buitenwijk van Rio? ‘Toen nog heel veel dus. Brazilië was extreem kwetsbaar.’ Vlak voordat hij in 2002 opstapte bij Bob’s, stortte de beurs nogmaals in. Luiz Inácio Lula da Silva had de verkiezingen gewonnen. De oud-vakbondsleider werd gevreesd door de financiële markten.

Op 1 januari 2011 wordt Lula na twee presidentiële termijnen afgelost door zijn partijgenoot Dilma Rousseff. Nu wordt Lula juist gezien als het brein achter de stabiliteit en snelle groei van de Braziliaanse economie. Van Voorst Vader vindt echter dat Lula’s voorganger veel belangrijker was voor het huidige succes.

‘Ik vind al die lof voor Lula overdreven. Zijn succes is gebaseerd op geluk en knappe marketing. Effectief heeft hij heel weinig gedaan om het land structureel te verbeteren.’

Van Voorst Vader zag alle presidenten voorbij komen die aan de macht kwamen nadat Brazilië in 1985 weer een democratie werd. Hij vindt dat veruit de grootste steen onder het economische succes werd gelegd door Fernando Henrique Cardoso (1994-2002). ‘Hij temde de inflatie met een nieuwe munt, de reaal. Hij privatiseerde de slechtste staatsbedrijven, zoals Telebras, de telefoonmaatschappij. Ik betaalde voor de privatisering 3.000 dollar voor een aansluiting. Jarenlang stond je op de wachtlijst.’ Na de verkoop van Telebras in 1998 steeg het aantal vaste en mobiele telefoonverbindingen per honderd Brazilianen van 14 naar 111, in 2009.

‘Ook de privatisering van mijnbouwbedrijf Vale was cruciaal. Dat begon toen exponentieel te groeien. Daardoor kon Brazilië profiteren toen China begin deze eeuw veel ijzererts nodig had.’

Hij roemt ook de onafhankelijke waakhonden, die Cardoso creëerde in de telecom-, luchtvaart- en oliesector en die de corruptie bestreden. ‘Hij maakte de exportprocedures minder bureaucratisch, waardoor de havens een beetje begonnen te functioneren. De landbouw werd geprofessionaliseerd. Hij gaf een uitkering aan arme gezinnen met schoolgaande kinderen. En hij zette de corrupte politieke clans uit het noordoosten meer op afstand.’

Totdat Lula kwam. ‘Het goede was dat hij de economische koers continueerde. Hij had het geluk dat de wereldeconomie jarenlang crisisvrij bleef en dat de grondstofprijzen flink stegen. Zo bouwde Brazilië genoeg reserves op om de kredietcrisis goed door te komen. Maar Lula doet alsof alles dankzij hem ineens geweldig begon te draaien. Dat is flauwekul.’

Brazilië heeft juist enkele stappen terug gedaan, vindt hij. ‘Lula gaf die clans weer meer ruimte. Hij hield die lui bij elk schandaal de hand boven het hoofd, erg kwalijk. Je merkt dat zo’n slecht voorbeeld doorwerkt op lagere niveaus. Mensen denken dat ze overal geld voor kunnen vragen.’

Hoe gaat hij daar als Nederlander dan mee om? ‘Als buitenlander in een beursgenoteerd bedrijf heb ik er geen last van. Ik hou me gewoon van de domme. Maar de algemene perceptie in mijn omgeving is dat de corruptie is verslechterd.

‘Neem die waakhonden, de toezichthouders. Onder Lula zijn die verzwakt door politieke benoemingen. Zijn partij heeft de neiging om niet de beste, maar de meest loyale mensen te kiezen. Dat ondermijnt de kwaliteit van de publieke sector.

Staatsmachinerie

‘Wat me het meeste zorgen baart, is de groei van de staatsmachinerie. Er zijn honderdduizenden federale ambtenaren bij gekomen. Die krijg je er in mindere tijden niet meer uit. De grondwet beschermt hen tegen ontslag. Het is een tijdbom onder de begroting. De staat leeft op te grote voet. Dat gaat ten koste van investeringen. En de grote kapitaalbehoefte van de overheid houdt de rente ook zo walgelijk hoog.’ Die rente is nu 10,75 procent.

Als Brazilië de kosten van geld omlaag krijgt, dan kan het de Verenigde Staten van Zuid-Amerika worden. ‘Even los van de enorme bureaucratie hier dan. Beide landen hebben een grote, ondernemende bevolking. Brazilianen zijn net als Amerikanen niet zo bang om een keer op hun bek te gaan. Ik proef bij jongeren een sterke drive om omhoog te komen. Dat kan de basis worden voor een zeer krachtig land. Er zit nog veel rek in de binnenlandse markt. En Brazilië heeft als voordeel dat het zelfvoorzienend is qua olie, voedsel en zoet water.’

Tijd voor een glas wijn en een banaantje op het balkon. Hij haalt het fruit uit het bos achter zijn huis. ‘We oogsten zo veel dat ik af en toe een zak bananen afgeef voor het hotelontbijt.’

Zijn privébosje blijkt ook gevaren met zich mee te brengen. In Rio worden bij feesten in de buitenwijken grote onbemande gasballonnen opgelaten, die vervolgens lukraak neerstorten in de bosrijke strandmetropool. ‘Vorige maand brak hier op geen tweehonderd meter bosbrand uit. Dat was vrij heftig.’

Even een ballonnetje oplaten

En zo zijn er meer van die wonderlijke dingen. 'Als je in Nederland een handtekening zet, dan ben je klaar. Hier moet je ‘ter validatie’ eerst nog naar een notaris. En machtigen kan niet. Laatst mocht mijn hotelmanager in Cuiabá niet het contract met het elektriciteitsbedrijf tekenen. Dat moest ik persoonlijk doen, met wat stempels natuurlijk. Dit soort grappen kosten tienduizenden euro’s per jaar.'

‘Braziliaanse instanties moeten wat makkelijker en meer meritocratisch worden. Uiteindelijk moet je een land gewoon als een bedrijf runnen.

‘Maar één ding is zeker. Brazilië werd altijd het eeuwige land van de toekomst genoemd. Nu is die toekomst eindelijk gearriveerd.’

Column Buikdanser

2010-12-30T21:54:00.005-03:00

Uit De Telegraaf.
-------------------------------------------------------------------------------------
Om als partner van een expat ook zelf carrière te maken, is een zekere soepelheid vereist. Kamal Al-Bayaty (53) is iemand die hier in ruimte mate over beschikt.

De buikdanser uit Bagdad is getrouwd met een Nederlandse diplomate in São Paulo. Met zijn rode schoenen, doorschijnende shirts en lange grijze haren is de choreograaf een opvallende verschijning op cocktails in de Nederlandse gemeenschap.

“Ik hou me een beetje in op de officiële gelegenheden. Ik slik mijn slechte grappen in, uit respect voor het werk van mijn vrouw. Maar een pak zie je mij niet dragen ”, vertelt hij thuis.

Voor de bekende buikdansleraar is São Paulo na Berlijn, de Canarische Eilanden, La Paz en Jakarta de vijfde plek waar hij aan de bak probeert te komen.

“Ik ben nooit een man van ‘home sweet home’ geweest. Wel zo handig als je met een diplomaat leeft. Maar ik moet zeggen dat de aanpassing me in Brazilië voor het eerst echt tegenvalt.”

Al-Bayaty gaf in São Paulo onder meer les op de grootste buikdansschool van Zuid-Amerika. Maar na een paar maanden hield hij het voor gezien.

“Mijn studenten liepen alleen maar met hun tieten en billen te schudden. Dat heeft niks met buikdansen te maken. Het is een kunst, het draait om elegantie. Maar Brazilianen zien het als een pornodans. Daar pas ik voor. Al ben ik echt niet preuts en ook geen moslim. Ik ben een artiest, geen pornoboer!”

De geboren Irakees laat wat video’s van optredens in La Paz en Jakarta zien. In Bolivia en Indonesië wist hij uit het niets een dansacademie op te zetten. “De mensen waren er veel leergieriger. De cultuur was er ook niet zo macho als hier. En ik paste me aan door de Arabische muziek met lokale stijlen te mengen.”

Zo wervelden na een tijdje zelfs de grove Boliviaanse indianenvrouwen met hun dikke plooirokken met blote buiken over het podium.

Maar nu? Al-Bayaty’s vrouw heeft nog drie jaar te gaan in São Paulo. Gaat hij zolang achter de geraniums zitten? “Geen sprake van. Qua dansen blijf ik bezig met de vorige standplaatsen. En hier thuis vermaak ik me met het maken van kleren, schilderijen en gedichten. Ik put veel inspiratie uit São Paulo. Deze machostad maakt me woedend.”

'São Paulo'. Een schreeuw van woede tegen een stad die je lief kunt hebben of intens kunt haten. Het schilderij oogt weliswaar niet boos, maar Al-Bayaty's verhaal erachter is dat wel. Wie nieuwsgierig is, zal ik de symboliek nog eens toelichten.

Droomreis van de vliegende Hollander

2010-12-19T19:45:00.030-03:00

Ook uit de krant van gisteren.
-----------------------------------------------------------------------------------
Vliegavonturier Wilfred van Beek maakte zijn droom waar dit jaar. Als eerste piloot vloog hij heel Brazilië rond in een ‘trike’, een gevleugelde open driewieler. Na tien maanden, 14.890 kilometer en menig voorzorgslanding is de 37-jarige ingenieur uit Hoevelaken de gevierde man in de Braziliaanse vliegwereld. Zijn Braziliaanse vriendin en copiloot Fabiana stond haar stoel één etappe af aan De Telegraaf. “We werden voor ET’s aangezien als we in de dorpsstraat van zo’n goudzoekerplaatsje landden.”

“Dit kan even hobbelig worden”, waarschuwt Van Beek over de intercom. We zweven boven de wolkenkrabbers van Belo Horizonte en naderen een bergkam aan de rand van de miljoenenstad. Algauw begint de turbulentie stevig aan onze vleugel te rukken. Daar zit je dan op anderhalve kilometer hoogte, in een schuddende onbeschutte stoel. Relaxed is anders.

Boven Belo Horizonte

Vijf minuten eerder, ready for takeoff

Het blijkt het voorteken van een ruige vlucht. De ervaren piloot vliegt tegen zijn gewoonte in aan het begin van de middag. “Je kunt beter vlak na zonsopgang of tegen zonsondergang vliegen. Dan heb je niet zo’n last van de thermiek, die kurkentrekkers van stijgende en dalende lucht die je steeds voelt.”

Maar na drie dagen wachten in Belo Horizonte is Van Beeks geduld op. De bewolking is even opgetrokken en hij wil dóór. Zijn missie is bijna voltooid. Hij moet nog vijfhonderd kilometer tot zijn huidige woonplaats en eindbestemming Paraty, bij Rio de Janeiro.

We vliegen ruim honderd kilometer per uur met zijn uit Frankrijk geïmporteerde trike. “Je kunt sneller, maar dan wordt de druk op het lichaam te groot. Vergelijk het met wind die je vangt als je je hand uit een autoraam steekt op de snelweg. In een trike voel je die druk op je hele lichaam. Het is de meest pure vorm van vliegen. Het is alsof je in een vliegende 3D-bioscoop zit.”

Van Beek kan er vandaag minder van genieten kan gewoonlijk. “Als de lucht rustig is, dan laat ik de stuurstang los en leg ik mijn benen op het paneel om te ontspannen. Dat is niet gevaarlijk nee, de trike is zeer stabiel.”

Relaxed van het landschap genieten(boven het duingebied Lençois Maranhenses)

Foto's van Wilfred van Beek

Ook qua landschap blijkt het geen topetappe vandaag. We vliegen over het zuidoosten van de provincie Minas Gerais en het beeld onder ons wordt bepaald door kaalgekapte groene heuvels en mijnbouw. Na anderhalf uur landen we in het koloniale stadje São João del Rei. Van Beek, die zijn dure hobby betaalt van zijn baan in de offshore-industrie bij Rio de Janeiro, slaakt een zucht van opluchting.

“Heerlijk om de grote stad weer uit te zijn. Ik ben deze reis onder de indruk geraakt van de kwaliteit van het Braziliaanse boerenleven.”

Op het vliegveldje van São João del Rei

In het verre achterland ben je als piloot dikwijls afhankelijk van landingsstrips bij boerderijen. Van Beek logeerde er bij steenrijke soja- en vleesboeren. “Die mensen leven als vorsten. Ze hebben allemaal privévliegtuigjes en een overvloed aan ruimte, personeel en lekker eten. En voor hun feesten laten ze de hipste dj’s uit Europa invliegen. Ik had boer in Brazilië moeten worden!”

Dankzij de gastvrije grootgrondbezitters kon hij in het westen dwars over de Pantanal vliegen, ’s werelds grootste moeras. “Dat was het mooiste stuk van de reis. We vlogen over kristalheldere rivieren en meren, tussen krijsende toekans en papegaaien. Het deed me denken aan mijn vlucht over de Afrikaanse savanne in 2002. Daar was het dierenleven ook zo rijk.”

Pantanal

Na de Braziliaanse luchtsafari doemde het Amazonewoud op. “Dat is even prachtig als angstaanjagend. Je vliegt soms urenlang over een eindeloos bladerdak, zonder enige landingsoptie. Bij motorpech of een lege tank kun je je alleen in de bomen of een rivier laten vallen.”

De trike houdt het op een volle tank vier uur vol in de lucht. Er moesten dus pitstops worden geïmproviseerd. “We moesten een paar keer in de hoofdstraat van smokkeldorpjes landen. Dan vlogen we eerst een paar keer over, opdat Fabiana de weg vrij kon schreeuwen.” Waarna het hele dorp uitliep. “Daar sta je dan met je vliegmachine van 40.000 euro in zo’n arm gebied. Je stelt je wel bloot zo.”

Van Beek vond de Amazone erg ruig. “Zo’n beetje alles gebeurt er op illegale wijze. Zo moesten we onze vliegbenzine via smokkelaars regelen.” In het goudzoekerstadje Itaituba zag hij oude zatte kerels met complete harems van tienermeisjes. Op de muur van zijn hotelkamer zaten menselijke bloedspetters. “De mensen zijn er verwilderd, ze schamen zich nergens voor.” Na één landing was het even dreigend, in Almeirim. “Toen zijn we gelijk weggevlogen.”

De zwaarste etappe moest toen nog komen. De toeristische noordoostkust van Brazilië, bekend van steden als Fortaleza en Natal, viel tegen. “Daar hebben we ons lelijk op verkeken. Het leek eenvoudig: gewoon boven het strand vliegen en genieten van het zonnige weer. Maar de wind bleek een hel. We hebben geen tien seconden op dezelfde hoogte gevlogen. Het was een continue afranseling. Uit voorzorg zijn we een paar keer op het strand geland.”

Winderige noordoostkust

Ook de volgende etappe richting de hoofdstad Brasília, dwars over een bar winderig woestijngebied (de ‘sertão’), vereiste enig kunst- en vliegwerk. Thermiekkolommen werden daar als het ware omvergeduwd door de wind, aldus Van Beek. “Je landt dan in een horizontale kurkentrekker, lastig.”

Ondanks de gevoeligheid voor de weersomstandigheden heeft de trike één van de beste veiligheidsrecords van de sportieve luchtvaart. Als de motor uitvalt, zweeft een beetje piloot rustig naar beneden, zigzaggend op de wind. Van Beek: “Een stukje regelmatig land van vijftig meter is genoeg om te landen. Alleen in de Amazone was dat dus lastig.”

Zijn dertigjarige vriendin Fabiana vond het soms wel afzien onderweg. “Mijn garderobe bestond dit jaar uit vijf slipjes, één bh, één jurkje en een stel slippers. We sliepen soms in openluchthotels van duizend sterren. Al met al was het een onvergetelijke ervaring.”

Fabiana

De kers op de taart kwam na aankomst in Paraty, toen het stel werd genomineerd voor een belangrijke Braziliaanse vliegprijs.
Voor Van Beek is de reis meteen ook reden om in Brazilië te blijven wonen. “Ik moet je bekennen dat ik minder enthousiast over het land raakte naarmate ik het beter leerde kennen. Alleen de bureaucratie al om mijn trike te importeren, daar lusten de honden geen brood van. Maar het mooie is dat ik hier wel mijn eigen leven kan vormgeven. Hier heb ik de vrijheid om zo’n prachtig avontuur te beleven. En in Nederland niet.”

Zie voor meer verhalen en foto’s van het avontuur: www.matomar.com

De route

'Stempel euroschulden af om erger te voorkomen'

2010-12-19T19:36:00.004-03:00

Uit De Financiële Telegraaf van gisteren.
-------------------------------------------------------------------------------------
Gedeeltelijke kwijtschelding van de staatsschuld van kwakkelende eurolanden is onvermijdelijk. Hoe langer de EU daarmee wacht, hoe groter de strop die obligatiehouders te slikken krijgen. Dat stelt Domingo Cavallo, de Argentijnse minister van Economie tijdens de schuldencrisis van 2001, in een interview met deze krant. „Europa zit in een gevaarlijke ontkenningsfase.”

„Dat zaten wij ook tot juli 2001”, stelt de Argentijn. Hij vindt het hoog tijd voor een haircut van 30 à 40% op Griekse, Ierse en Portugese schuldpapieren. „De markten houden al rekening met zo’n korting en de banken zouden de stukken op hun balans al moeten hebben afgeboekt.”

Het opkopen van vergiftigde obligaties door de Europese Centrale Bank (ECB) is uitstel van executie, vindt Cavallo. Hij pleit voor een grote ruiloperatie. Na de haircut worden de schuldpapieren omgewisseld voor euro-obligaties, opdat de zwakke eurolanden weer tegen een redelijke rente kunnen lenen.

Het reddingsfonds van EU en IMF kan het beste hiervoor worden gebruikt.

„Dan heb je een duurzame uitweg uit de crisis.” Cavallo is net terug uit Europa, waar zijn ervaringen als minister de laatste tijd op warme belangstelling mogen rekenen. „Er zijn grote gelijkenissen tussen beide crises. Al staan Griekenland, Ierland en Portugal er slechter voor dan Argentinië in 2001, zowel qua schuldenlast als qua begrotingstekort.”

Domingo Cavallo

Net als de zwakke eurobroeders kampte het Zuid-Amerikaanse land met een te harde munt die niet vrijelijk kon bewegen. Om de inflatie te beteugelen had Cavallo de Argentijnse peso in 1991 (toen hij ook economieminister was) één op één aan de dollar gekoppeld.

„De dollar werd tussen 1998 en 2001 overdreven sterk ten opzichte van de munten van onze belangrijkste handelspartners Brazilië en Europa. Dat holde het concurrentievermogen en de productie uit. Hetzelfde gebeurde met zwakkere eurolanden toen de euro richting $1,60 steeg.”

Argentinië zonk weg in een diepe recessie en moest tegen steeds hogere rentes geld lenen. In 2000 ging het land aan het IMF-infuus en in maart 2001 werd ’superminister’ Cavallo teruggehaald als de beoogde verlosser.

„Pas in juli van dat jaar besefte ik dat herstructurering van de schuld onafwendbaar was. Maar in oktober waren er verkiezingen. We konden in november met een voorstel komen. Binnenlandse schuldeisers gingen akkoord met een korting van 30% op de rente. In januari zouden we in het buitenland de boer op gaan. Maar toen trok het IMF zijn steun in, terwijl we volop aan het saneren waren. Dat was rampzalig.”

In de roerige weken die volgden, ging het land failliet met een historische default (wanbetaling) van € 72 miljard. Het gevolg was dat Argentinië een paria op de internationale kapitaalmarkt werd en alleen tegen torenhoge percentages kon lenen.

Uiteindelijk slaagde het land er met veel pijn en moeite in om met een groot deel van de schuldeisers alsnog een akkoord over gedeeltelijke terugbetaling te sluiten.

De les voor Europa? Een gecontroleerde afschrijving doorvoeren voordat het te laat is, vindt Cavallo. Ziet hij daar draagvlak voor in het oude continent? „Officieel niet. Maar achter de schermen wordt er wel gesproken over een haircut in 2013. De hoop is dat Europese banken dan beter bij kas zitten om de klap op te vangen. Het risico is dat het verlies dan 70% is in plaats van 30 à 40%. Dat gevaar wordt onderschat.”

In januari 2002 – Cavallo heeft dan al het veld geruimd – wordt de peso losgekoppeld van de dollar. De munt valt als een baksteen en miljoenen Argentijnen zijn op slag arm. Maar de economie begint snel te groeien. Is het een goed idee om een land als Griekenland buiten de eurozone te plaatsen, al dan niet tijdelijk?

„Nee, ik hoop dat iedereen binnenboord blijft. Devaluatie leidt onherroepelijk tot wanbetaling van zo’n land (de schulden blijven immers in euro’s genoteerd en vallen omgerekend in ’nieuwe’ valuta fors hoger uit, red.). En de spaargelden, salarissen en pensioenen verdampen erdoor. Dat is niet alleen heel pijnlijk voor zo’n bevolking, maar zou in heel Europa worden gevoeld.”

Hoe krijgt Europa de kwakkelaars dan wel uit het dal? „De ECB zou een losser monetair beleid moeten voeren, meer de kant op van de Amerikaanse Fed. Een daling van de euro tot $1,10 à $1,20 zou ontzettend helpen. En ik denk dat het effect op de inflatie zou meevallen.”

Ook zouden lidstaten hun begrotingsbeleid beter moeten coördineren. Nu de zwakke landen de broekriem aanhalen, zou het florerende Duitsland juist meer moeten uitgeven, vindt Cavallo.

Proeft hij in Argentinië een zeker leedvermaak om de crisis bij het vroegere beste jongetje van de klas? „Welnee. We hopen dat Europa een tragische ontknoping wel bespaard blijft. Daartoe is het zaak om nu de confrontatie met de crisis aan te gaan.”

Op planetenjacht in Chili

2010-12-19T18:30:00.009-03:00

Uit de krant van gisteren.
------------------------------------------------------------------------------------
“Welkom in Europa,” zegt een Chileen bij de slagboom van de Europese Zuidelijke Sterrenwacht (ESO) in de Atacamawoestijn. De weg slingert door naar een bergtop vol glimmende telescoopkoepels, waar het muisstil is ’s middags. De koepeldaken zijn gesloten, de astronomen rusten uit van een lange nacht.

Tegen het einde van de middag komt de sterrenwacht La Silla weer tot leven. Een Franse, een Belgische en een Zwitserse astronoom zitten te ‘ontbijten’ in het restaurant. Ze hebben zin in de nacht. De hemel belooft helder te blijven, zoals dat hier gemiddeld driehonderd nachten per jaar het geval is.

“De laatste drie nachten werden verpest door de bewolking. Ik heb me een beetje verveeld. Het enige vermaak bestaat hier uit een pooltafel”, lacht de Belg boven een bord zalm. Zoals de meeste onderzoekers in La Silla, houdt hij zich bezig met ‘exoplaneten’, verre neven van onze aardbol die rond andere sterren dan de zon draaien.

“Ik heb al twee exoplaneten ontdekt”, zegt de Belg. “Ik een dozijn”, kaatst de Fransman. “Ik tien”, vervolgt de Zwitser.

La Silla

Onderzoek naar exoplaneten is ‘hot’. De exotische tak van de sterrenkunde is pas vijftien jaar oud en ontwikkelt zich steeds sneller. ESO, dat wordt gefinancierd door Nederland en dertien andere Europese landen, speelt daarin een voortrekkersrol.

Dat is vooral te danken aan HARPS, de High Accuracy Radial Velocity Planet Searcher. Dit apparaat in La Silla is goed voor circa een kwart van de vijfhonderd reeds bekende exoplaneten. Het gaat om een spectrograaf op een 3,6 meter brede telescoop. HARPS neemt de planeten niet direct waar, maar meet de schommeling van sterren die wordt veroorzaakt door de zwaartekracht van exoplaneten.

Met deze methode zijn afgelopen jaar spectaculaire ontdekkingen gedaan, vertelt de Nederlandse directeur van ESO, Tim de Zeeuw. “Het wordt almaar leuker en spannender. Vroeger werden er alleen gasreuzen zoals Jupiter bij andere sterren gespot. Maar door de toegenomen nauwkeurigheid van de meetapparatuur krijgen we nu ook kleinere, rotsachtige exoplaneten in de kijker.”

In La Silla werd er een met 1,4 keer de massa van de aarde ontdekt, de lichtste tot dusver. Deze exoplaneet maakte deel uit van een stelsel van zeven planeten, één minder dan ons zonnestelsel.

De Zeeuw: “We gaan een nieuwe fase in waarin we complexe planetenstelsels met het onze kunnen vergelijken. Lang werd gedacht dat ons zonnestelsel uniek was, net als dat we tot in de 16e eeuw geloofden dat de zon om de aarde draaide. Maar het lijkt heel normaal te zijn dat er een hele zwik planeten rond een ster draait. De volgende stap is het vinden van een evenknie van de aarde waarop leven mogelijk is. Die kleinste exoplaneet staat daarvoor te dicht bij de ster.”

Amerikaanse onderzoekers maakten onlangs melding van een eerste exoplaneet, Gliese 581 g, die in de smalle ‘bewoonbare zone’ rond een ster zweeft. Dat wil zeggen dat het er te koud noch te warm is voor vloeibaar water. Gliese 581 g is drie à vier keer zo zwaar als de aarde. Waarschijnlijk betreft het een rotsachtige planeet met genoeg zwaartekracht om een atmosfeer vast te houden.

Maar voor onderzoek naar mogelijk leven op exoplaneten zijn directe waarnemingen nodig. Alleen zo kunnen bij voorbeeld de hoeveelheid water aan de oppervlakte en eigenschappen van een mogelijke biosfeer worden bekeken. Het fotograferen van exoplaneten is alleen geen sinecure, omdat ze geen of nauwelijks eigen licht afgeven, terwijl een ster fel schijnt. Het is alsof je een kaarslicht in een bosbrand probeert te ontwaren.

“Toch hebben we al een paar een grote exoplaneten direct kunnen aanschouwen. Door nieuwe technieken denken we ook kleinere exemplaren te gaan zien”, zegt De Zeeuw.

Zo bouwt ESO aan de zogeheten Extreem Grote Telescoop met een spiegel van 42 meter breed. Twee bestaande ESO-telescopen in Chili krijgen volgend jaar nieuwe instrumenten ter observatie van exoplaneten. De ruimte-agentschappen ESA en NASA zijn bezig met satellieten die kunnen speuren naar zuurstof, koolstofdioxide en bladgroen op exoplaneten.

De jacht op de Heilige Graal van de sterrenkunde zal dus in een stroomversnelling komen. Met een beetje geluk is er in 2020 een nieuwe tak van wetenschap ontstaan: exobiologie, het bestuderen van leven op buitenaardse planeten.

Column Geesten

2010-11-17T12:17:00.004-03:00

Uit de krant van vandaag.
----------------------------------------------------------------------------------
Geesten zijn in Brazilië onderdeel van het dagelijks leven. Miljoenen mensen bezoeken centra waar mediums contact leggen met overleden familieleden en onbekende geesten.

Als aanhangers van het spiritisme geloven ze dat je geest het eeuwige leven heeft en na de dood in een ander lichaam trekt (reïncarnatie).

Dit jaar is het een eeuw geleden dat het bekendste Braziliaanse medium, Chico Xavier, werd geboren. Reden voor een film over het leven van deze weldoener, die gesouffleerd door geesten ruim vierhonderd boeken schreef, met zijn ogen dicht! De film brak alle records.

Een Braziliaanse vriendin nam me onlangs op sleeptouw naar zo’n centrum in São Paulo. Het leek van buiten meer op een buurthuis dan op een religieuze tempel. Langs een snackbar en een boekwinkeltje liepen we naar een zaaltje achterin het gebouw.

Hier werden ‘passes’ uitgedeeld, een soort schoonmaakbeurt voor de ziel, waarbij een medium positieve energie overbrengt van zogeheten ‘verheven’ geesten. Als nuchtere Nederlander klonk me dat nogal onwaarschijnlijk in de oren, maar goed.

Een dame heet de nieuwkomer welkom en legt uit wat de bedoeling is. “Rechtop zitten, handen op je bovenbenen, ogen dicht houden en je openen voor wat komt.”

Een minuut later zit ik op een krukje in een donkere naastgelegen ruimte. Voor me staat een medium dat haar hand vlak boven mijn hoofd houdt. Na een seconde of tien voel ik iets veranderen. Na anderhalve minuut is ze klaar.

De rest van de dag heb ik een licht, helder gevoel en enkele goede ideeën. Mijn benen zijn wiebelig. Merkwaardig. Er is iets gebeurd in de donkere kamer, maar wat? Heeft het medium me soms gehypnotiseerd of gedrogeerd?

Een paar weken later neem ik nog een ‘passe’, ditmaal met twee Hollandse vrienden. Eén zegt niks te voelen, de ander wel wat. Ook ik bespeur weer een zekere energie in de ruimte, maar het effect is ditmaal veel zwakker. Het geeft te denken.

Hoe dan ook komt het centrum me sympathiek voor. Anders dan in Braziliaanse pinksterkerken, komt er geen geldbakje langs. Er worden geen medische en financiële wonderen beloofd. Er staat geen dominee met zijn vingertje te zwaaien.

“Je moet niks hier”, zegt mijn Braziliaanse vriendin. “Het spiritisme is gericht op persoonlijke groei. Doe ermee wat je wilt.”

Column Nacht van de nacht

2010-10-30T10:07:00.008-03:00

Column uit de krant van vandaag.
-------------------------------------------------------------------------------------
Nederland is een nachtmerrie voor wie graag naar de sterren kijkt. Ons land hoort, samen met België en Puerto Rico, namelijk tot de meest verlichte landen ter wereld. Door de gebrekkige duisternis kunnen we onze eigen Melkweg niet eens meer zien.

Gelukkig voor sterrenkijkers zijn er nog genoeg plekken op de wereld waar het ’s nachts wel oerdonker is, vooral op het dunbevolkte zuidelijke halfrond. Hier ligt dan ook het walhalla voor astronomen: de Atacama-woestijn in Chili.

Door het kurkdroge klimaat kent dit gebied tot wel 350 heldere nachten per jaar. En de Chilenen zijn erg zuinig op hun duisternis. De overheid strijdt tegen lichtvervuiling met een Agentschap ter Bescherming van de Kwaliteit van de Hemel. ’s Werelds beste telescopen staan opgelijnd in de Atacamawoestijn en dat willen de Zuid-Amerikanen natuurlijk graag zo houden.

Dat levert spectaculaire nachten op.

Onlangs kon ik er voor het eerst de Melkweg zien met het blote oog. Sterrenbeelden als Schorpioen (in het hart van de Melkweg) en Lama fonkelden haarscherp aan het firmament. In het verlengde van het Zuiderkruis was zelfs de Grote Magelhaense Wolk vagelijk te ontwaren, die buiten ons sterrenstelsel ligt.

Een Chileense wetenschapsjournalist legde het allemaal enthousiast uit. En dat terwijl we niet ver buiten de stad La Serena stonden, één van de weinige grote lichtbronnen in de woestijn.

Toen we terugreden over een onverlichte snelweg, hing er in de verte een zachte, gelijkmatige gloed boven La Serena. Geen spoor van schreeuwerig neon of schel witlicht in de lucht.

Eenmaal in de straten van de stad werd duidelijk waarom. La Serena maakt sinds tien jaar werk van de Chileense Norm tegen Lichtvervuiling. Zo zijn de koloniale lantaarnpalen in het centrum voorzien van gele natriumlampen, die pal op de grond staan gericht en van boven zijn afgedekt.

Simpele aanpassingen als deze zorgen volgens het stadsbestuur voor méér licht op straat (68%), minder licht aan de hemel (-93%) en een energiebesparing van 19%. Ook zouden de duistere nachten gezonder zijn voor mens en dier.

Vanavond begint in Nederland de Nacht van de Nacht om soortgelijke initiatieven te steunen.

Zonsondergang bij de sterrenwacht La Silla in de omgeving van La Serena

Een dagje São 'Power'

2010-09-30T06:45:00.016-03:00

Uit het reiskatern van De Telegraaf.
------------------------------------------------------------------------------------
São Paulo in één dag willen zien? Een stad van twintig miljoen inwoners? Gekkenwerk! Maar als je bezoek uit Nederland krijgt, dan draai je wat je gevraagd wordt. De enige echte Braziliaanse wereldstad staat nu eenmaal niet bekend als een paradijs voor toeristen. Dus we gaan een poging wagen. Start de klok!

Om gelijk even de kracht en het tempo van São Paulo te voelen, pakken we in de ochtendspits de metro naar het ‘Braziliaanse Manhattan', de Avenida Paulista. We kuieren tussen zakenmannen en kantoorkolossen naar het einde van de vier kilometer lange ansichtkaart van de stad.

Hier (metro Paraiso) ligt het Casa das Rosas, een oud landhuis dat mooi standhoudt tussen het betongeweld. Op het terras in een parkje vol rozen en fruitbomen kun je lekker rustig koffie drinken.

Kantoorkolos op Avenida Paulista

We lopen terug richting het Museum voor Moderne Kunst (MASP). Een topmuseum waar je de tijd voor moet nemen, dus een bezoek zit er vandaag niet in. We laten het gekrioel van ‘de Paulista’ achter ons.

Na een steile afdaling komen we uit in Bixiga, een pittoresk Italiaans wijkje vol ‘cantinas’ en gekleurde huisjes. Smeltkroes als São Paulo is, lopen we even later alweer tussen Aziatische gezichten en boeddhistische tempels in de wijk Liberdade. Hoewel deze van origine Japanse buurt gestaag wordt overgenomen door Chinezen, Koreanen en Brazilianen, blijft het een toplocatie om sushi te eten.

In een sakebar op de hoofdstraat (Galvão Bueno 364) kunnen ook exclusieve viseieren worden geproefd, ‘karasumi’, “het meest verfijnde, duurste en lekkerste aperitief voor sake.” Japanners schijnen er een moord voor te doen.

Japanse supermarkt in Liberdade

Via Liberdade lopen we het historische centrum binnen. Dat is niet bepaald moeders mooiste, zoals schoonheid sowieso niet het sterkste punt is van ‘Sampa’ (al maken we een uitzondering voor de vrouwen op straat).

Maar ook lelijkheid kan indrukwekkend zijn. Kijk maar vanaf de 35e verdieping van de Banespa-toren, waar je op doordeweekse dagen (10h-15h) gratis de lift kunt pakken. Je kunt hier op het dak een rondje lopen en je 360 graden lang vergapen aan de woekerende betonjungle.

“Ik heb nog nooit zo’n rare skyline gezien. Er is geen enkel oriëntatiepunt,” zegt mijn Nederlandse bezoek. Jammer dat de suppoost ons binnen vijf minuten wegbonjourt. Dat is gebruikelijk, vertelt hij, vanwege de beperkte ruimte boven. Begin dus gelijk met foto’s maken. Wie de tijd wil nemen voor het uitzicht, kan elders in het centrum voor zeven euro terecht op de 45e verdieping van het Edificio Italia (metro República).

Oriëntatiepunt?

Na al dat gewandel wordt het hoog tijd voor de lunch. In São Paulo heeft zowat elke keuken ter wereld een eigen restaurant, dus aan keus geen gebrek. We lopen langs het klooster van São Bento over de Rua 25 de Março.

Deze mierenhoop vormt de bekendste straatmarkt van Brazilië. Leuk om rond te kijken, maar pas een beetje op. Een aantrekkelijk geprijsde USB-stick (64 GB!)die ik hier onlangs aanschafte bij een straatventer, bleek thuis op de computer geen sjoege te geven.

Achter de Rua 25 de Março ligt een leuke eetgelegenheid: de Mercado Municipal. In deze gezellige oude markthal is werkelijk alles te krijgen op culinair gebied, van kaaimanbiefstuk tot Braziliaanse kazen tot de betere merken van de suikerrietdrank cachaça (de basis voor caipirinha, de beroemde nationale cocktail).

Culinaire anatomie van de kaaiman

De Brazilianen storten zich bij de lunch op twee traditionele snacks: het broodje mortadela (geen aanrader als je niet van moddervette worst houdt) en balletjes kabeljauw (wel erg lekker). Boven worden op volle terrassen ook visschotels en koud tapbier geserveerd.

We slenteren nog wat langs de bonte marktkramen en duiken vervolgens de metro weer in (station São Bento). Het is namelijk tijd voor de misschien wel leukste wijk van de stad, Vila Madalena.

Om te beginnen staat deze voormalige bohemienbuurt vol bloeiende tropische bomen (hibiscussen, palmen, acacia’s). Ook is het verkeer er minder dominant aanwezig dan elders in de stad. Liefhebbers van winkelen komen aan hun trekken bij de vele hippe boetiekjes, waar je de mafste dingen kunt kopen (van matroesjka’s tot Indonesische maskers).

Voor ieder wat wils in Vila Madalena

Ook het tiental restaurants waar je voor 15 à 20 euro onbeperkt sushi kunt eten, is zonder meer een sterk punt van deze heuvelachtige buurt. Maar Vila Madalena is vooral populair door de talloze kroegen.

De ‘paulistanos’ verzamelen zich na het werk rond het hart van de wijk (de kruising Rua Aspicuelta/Rua Mourato Coelho). Plots blijkt de stad van auto’s en hekken ook op straat gezellig te kunnen zijn. Cafés als Filial en Genesio zitten ook doordeweeks tot laat in de nacht vol.

Café in Vila Madalena

“Ik heb in Londen en New York gewoond, maar alleen in São Paulo gaat het echt altijd door”, vertelt een jonge Nederlandse zakenbankier.

Buiten Vila Madalena kan ook in buurten als de Rua Augusta, Barra Funda (beide meer underground) en Itaim Bibi (meer Miami-achtig) dagelijks tot in de vroege uurtjes worden doorgehaald. Van sambarock tot house tot Braziliaanse volksmuziek, er is voor ieder wat wils in deze stapstad van 1001 stammen.

Tegen het einde van de nacht nog zin om te eten? Geen probleem, want São Paulo is een stad waarin weinig geslapen wordt. Het broodje warme ham van 24-uurs bar Estadão (Viaduto 9 de Julho, centrum) is bij voorbeeld een nachtelijke klassieker. Stop de klok!

-------------------------------------------------------------------------------------
Veiligheid

São Paulo is afgelopen tien jaar één van de veiligste grote Braziliaanse steden geworden. Toeristen hebben er minder last van criminaliteit dan in Rio. Daar ligt een deel van de sloppenwijken pal achter de strandwijken, terwijl de armoede in São Paulo naar de buitenwijken is verdreven. In het historische centrum is het wel oppassen geblazen (vooral voor crackverslaafden), zeker in het weekend als kantoren zijn gesloten en er weinig mensen op straat lopen.

-------------------------------------------------------------------------------------
Verkeer

Het verkeer is ergernis nummer één in São Paulo. Gelukkig is de metro wel snel, overzichtelijk en schoon. De meeste bezienswaardige wijken zijn bereikbaar per metro. Ook de benenwagen is een goed alternatief, al zijn de afstanden en de heuvels soms pittig. Pak ’s avonds de taxi. Veel straten zijn dan uitgestorven. Het kan handig zijn om het adres op een briefje te schrijven. Braziliaanse taxichauffeurs spreken nauwelijks Engels.

Topmetro
-------------------------------------------------------------------------------------
Jetset

De steenrijke elite van São Paulo is een bezienswaardigheid op zich. In ‘AAA’-disco’s als Pink Elephant betaalt een man ruim honderd euro entree en loop je kans om Ronaldo en andere bekende Brazilianen tegen het lijf te lopen. Wie zich onbetaald onder de jetset wil begeven, kan terecht in de Skyebar, bovenin Hotel Unique. Op het verwarmde dakterras geniet je op zachte banken van een weids uitzicht. Een watermeloencocktail kost elf euro (het hotel oogt van buiten als een stuk meloen).
-------------------------------------------------------------------------------------
Reiswijzer

KLM vliegt zeven keer per week rechtstreeks van Amsterdam naar São Paulo. Iberia en TAP bieden over het algemeen de laagste tarieven. Je maakt dan wel een overstap in respectievelijk Madrid en Lissabon.
-------------------------------------------------------------------------------------
Restaurants

Braziliaanse grill: Barbacoa, Fogo do Chão (meerdere vestigingen)
Japans: Zeni Sushi (Rua Delfina 131)
Arabisch: Al Kebab (Rua Mourato Coelho 1168)
Peruaans: Killa (Rua Tucuna 689)
Marokkaans: Tanger (Rua Fradique Coutinho 1664)
-------------------------------------------------------------------------------------
Uitgaan

Studio SP (poprock, Rua Augusta 591)
Grazie a Dio (samba rock, Rua Girassol 67)
Clash Club (elektronisch, Rua Barra Funda 969)
D-Edge (elektronisch, Alamedo Olga 170)
Canto da Ema (forró  volksmuziek, Av. Brig. Faria Lima 364)
-------------------------------------------------------------------------------------
Overnachten

Vila Madalena Hostal (hostel, Rua Francisco Leitão 686)
Hotel Ibis São Paulo (midden, Rua Eduardo Viana 163)
Renaissance São Paulo (duur, Alameda Santos 2233)

Zelfs strand in São Paulo!(een vlonder bij SESC Pompeia, een oude fabriek die is opgeknapt tot een cultuur- en sportcomplex)

Elsevier-repo: Achterland nu voorop

2010-09-21T20:18:00.007-03:00

Uit Elsevier van eind vorige week.
------------------------------------------------------------------------------------
Imperatriz, een provinciestad in Maranhão, de op één na armste deelstaat van Brazilië. Begin van de middag, 35 graden. Een paard en wagen sjokt langs een showroom vol glimmende terreinwagens. Bouwvakkers doen een tukje op de steigers van een nieuwe shopping mall. In dure visrestaurants langs de Tocantins-rivier lunchen de lokale rijken hun buiken rond.

De 191 miljoen inwoners van het grootste land van Zuid-Amerika zijn massaal aan het consumeren geslagen. De economie groeit als een komkommer, vooral dankzij de snel expanderende interne markt. En het land dat als laatste de slavernij afschafte, begint op sociaal vlak iets evenwichtiger te worden.

Imperatriz (250.0000 inwoners) ligt in het noordoostelijke binnenland, een regio die onder president Luiz Inácio Lula da Silva een ‘Chinese’ inhaalslag heeft gemaakt. In een recente enquête beschouwde 97% van de bewoners van Maranhão hem als een ‘goede’ of ‘uitstekende’ president.

“De stadseconomie groeit sinds 2002 met gemiddeld 14% per jaar,” zegt voorzitter Gilson Kyt van de lokale Vereniging van Handel en Industrie (ACII). Imperatriz zuigt als logistieke draaischijf de nieuwe relatieve rijkdom van deze regio naar zich toe.

De stad heeft een vliegveld, een spoor- en rivierverbinding met de kust en ligt langs de vijftig jaar oude snelweg van de hoofdstad Brasília naar de Amazonestad Belém. De zwaarbevochten weg door ooit bosrijk gebied (de hoofdingenieur vond zelfs de dood toen er in Maranhão een boom op zijn tent viel) wordt vervloekt door milieugroeperingen, maar is voor de bevolking de belangrijkste levensader.

Gilson Kyt

De meeste handel wordt gegenereerd door de veeteeltsector, vertelt Kyt op zijn Handelspaleis. “Ons potentieel komt er eindelijk uit. Dat is begonnen door de stabilisering van de economie.”

De Braziliaanse economie is afgelopen tien jaar volwassen geworden. In 2002 leidde de eerste verkiezing van Lula nog tot paniek op de beurzen. Nu maakt geen buitenlandse investeerder zich druk over de vraag wie de marktvriendelijke socialist zal opvolgen.

Na twee opeenvolgende termijnen als president mag hij volgens de kieswet niet meedoen aan de verkiezingen van 3 oktober. Voor het eerst sinds Brazilië in 1985 weer een democratie werd, prijkt zijn naam niet op het stembiljet.

In de campagne is de economie nauwelijks onderwerp van debat. Zowel de kandidaat van Lula’s Arbeiderspartij (PT), Dilma Rousseff (zie kader), als voornaamste opponent José Serra van de sociaaldemocraten (PSDB) prediken continuïteit. Een strakke rijksbegroting zal gepaard blijven gaan met sociale herverdeling.

Lula stond op zijn beurt op de schouders van zijn voorganger Fernando Henrique Cardoso. Deze partijgenoot van Serra wist in de jaren negentig de torenhoge inflatie te beteugelen met een nieuwe munt, de inmiddels keiharde Braziliaanse reaal.

Krabben

Nieuw is dat de groei in de 21e eeuw wordt aangejaagd vanuit het Braziliaanse binnenland. Eeuwenlang was dit het ruige domein van indianen en avonturiers. De Portugezen bleven als volk van zeevaarders als krabben aan de kust van hun kolonie kleven. Alle grote steden ontstonden langs de Atlantische kust.

Omwille van het evenwicht werd Brasília eind jaren vijftig in het hart van het land uit de grond gestampt. Daarna gaf de steeds sterkere Braziliaanse landbouw het achterland nog een flinke slinger. De economie helt nu minder zwaar over naar de kant van de oceaan, zo blijkt uit cijfers van economisch onderzoeksinstituut Ipea.

Het bestaande beeld van Brazilië is dat van een land met enerzijds grote kuststeden met veel armoede, maar ook middenklasse en veel rijkdom. En anderzijds de ongerepte oerwouden in het binnenland, vol met arme boertjes, waar de enige veranderingen bestaan uit het afbranden van grote stukken bos.

De gemeente Imperatriz ligt in het uiterste oosten van het officiële Amazonegebied, maar is door de (afgelopen jaren overigens sterk afgenomen) ontbossing inmiddels ver verwijderd van het Amazonewoud zelf.

De kwaliteit van het leven heeft hier allesbehalve onder geleden. Het inkomen per hoofd is afgelopen acht jaar ruim verdubbeld (over heel Brazilië steeg dit met 24% tot 7520 euro per jaar). En dat terwijl de bevolking snel groeit door de exodus uit het arme platteland van Maranhão.

Door de ontwikkeling van Imperatriz eindigen dus minder gelukszoekers in de overvolle sloppenwijken van Rio de Janeiro en São Paulo. In heel Brazilië bestaat deze trend van middelgrote binnenlandse groeisteden.

Gelokt door het verbeterde consumptiepatroon in Imperatriz, hebben Walmart en Carrefour beide plannen voor een grote supermarkt. “Ook de showrooms van buitenlandse automerken zijn allemaal nieuw hier”, juicht de journalist Conor Farias, de baas van een lokale tv-zender en krant. “Vroeger hadden we hier alleen hout- en goudhandel. Vijf jaar geleden kenden we nog amper een middenklasse.”

Volgens cijfers van de regering zijn 31 miljoen Brazilianen afgelopen acht jaar opgeklommen naar de middenklasse, die daarmee voor het eerst in de meerderheid is.
Brazilië is volgens de VN het op acht na meest ongelijke land ter wereld. Maar het verschil tussen rijk en arm wordt iets kleiner. Het Gini-coëfficiënt, een indicator voor inkomensverschillen, is dalende.

De bodem van de Braziliaanse inkomenspiramide versmalt. Dat komt vooral door de Bolsa Familia (Gezinsbeurs) van Lula. Twaalf miljoen arme families met schoolgaande kinderen krijgen een uitkering tot negentig euro per maand. Dat levert Dilma Rousseff op 3 oktober vooral veel stemmen op in het noordoosten, de thuisregio en machtsbasis van Lula.

Verder steeg het minimumloon afgelopen acht jaar met ruim 50% boven de inflatie, tot 220 euro. Tegelijkertijd werden er veertien miljoen banen gecreëerd. Brazilië blijft door de hoge rente (10,75%) een paradijs voor renteniers, maar ook laaggeschoolde arbeid begint dus een beetje te lonen.

Wolkenkrabbers in het woud

De bouwsector is de belangrijkste banenmotor. Dat terwijl de voorbereidingen voor het WK Voetbal nog op gang moeten komen, tot grote ergernis van de Fifa.

De Amazonemetropool Belém werd verrassend gepasseerd voor het WK. Desalniettemin verrijst er een imposante skyline in de zwoele stad met 2,1 miljoen inwoners en prachtige mangobomen.

Skyline Belém

“Er zijn 150 torens in aanbouw. Tot veertig verdiepingen hoog, dat is hier ongekend. En ook steden in het binnenland krijgen al een skyline”, vertelt Jose Roberto Marquez Rodrigues van de regionale bouwkoepel Sinduscon.

“Er zit in Brazilië enorm veel rek in de huizenmarkt”, vervolgt de econoom. “Het land heeft geen traditie van hypotheken. Dat begint te veranderen, vooral door de daling van inflatie en rente.”

De waarde van hypotheken bedraagt nu slechts 3% van het nationaal inkomen van Brazilië (in Nederland is dat 100%). Analisten schatten dat dit aandeel komende vijf jaar stijgt tot 10%.

Dit wordt in de hand gewerkt door een grootschalig sociaal woningbouwproject van de regering. Vorig jaar begon de bouw van een miljoen gesubsidieerde koopwoningen (à gemiddeld 35.000 euro). Het project (‘Mijn Huis, Mijn Leven’) is het stokpaard van presidentskandidaat Rousseff en bereikt honderden gemeenten over het hele land, waaronder Imperatriz en Belém.

“Hier heb ik jaren van gedroomd”, aldus de verpleegster Liliane Lopes (26) uit Belém. Ze is dolblij met haar nieuwe stulpje van 42 vierkante meter. “Nu ga ik mijn appartement meteen inrichten.”

Tweevijfde van de woningen wordt gereserveerd voor huishoudens die tot drie minimumlonen verdienen. Een staatsbank zorgt voor een goedkope lening. De afbetaling mag over dertig jaar worden uitgesmeerd. De toeloop is zo groot dat Rousseff nog twee miljoen woningen belooft als ze gekozen wordt.

In Belém is goed te merken dat ook rijkere Brazilianen goed hebben geboerd onder Lula. Er is veel nieuw geld in omloop.

Dure jachten tieren welig in de badplaatsen rond de stad. Er rijden steeds meer geblindeerde wagens door de straten. Er worden zoveel auto’s verkocht dat het verkeer dichtslibt. Sommige superrijken hoppen al liever per helikopter van toren naar toren.

’s Avonds zitten de terrassen vol op de chique Gastronomieboulevard langs de rivier. Even verderop wordt er luxe gewinkeld de nieuwe kooptempel van Belém, Boulevard Shopping. Het moderne gebouw van marmer en glas telt zeventien juwelenzaken. Op de spiegelgladde gangen ruikt het naar parfum. Buiten stroomt een open riool voorbij.

Boulevard Shopping

Het geurige contrast is een mooie illustratie van een treurig gegeven. Brazilië staat als achtste economie van de wereld op een 75e plek op de menselijke ontwikkelingsindex (HDI) van de VN (meetjaar 2007). De infrastructuur en de sociale voorzieningen blijven achter bij de economie, ondanks de hoge belastingdruk.

Om met zo’n 6% per jaar te blijven groeien, moeten de investeringen in infrastructuur (‘fysiek kapitaal’) omhoog van de huidige 18% naar zeker 25% van het nationaal inkomen, zo berekende de Beweging Efficiënt Brazilië, een onlangs door ondernemers opgerichte lobbygroep. Helemaal nu het land het WK en de Olympische Spelen mag organiseren.

Volgens de regering zijn die investeringen dit jaar voor het eerst hoger dan de kosten van het zware ambtenarenapparaat. Ook beweert ze dat de 75e plek in de genoemde VN-index achterhaald is. Sinds 2007 zijn er miljarden in riolering geïnvesteerd. In 2008 was het aantal Brazilianen met riolering gestegen tot 45% (tegen 33% in 2000). En de (bescheiden) verbeteringen in het onderwijs werken nu eenmaal langzaam door, aldus Brasília.

Lula’s gedoodverfde opvolger Rousseff denkt met veel extra oliegeld de volgende sociale slag te kunnen maken. Dankzij gigantische voorraden onder de diepzee bij Rio wordt tot 2020 een verdubbeling van de productie verwacht (nu twee miljoen vaten per dag).

Er is dus alle reden voor optimisme. Ook omdat Lula het toenemende economische gewicht diplomatiek heeft weten te verzilveren. In de mondiale fora over handel, financiën en klimaat zit Brazilië tegenwoordig aan de beslissende tafels.

De president waagde zich dit jaar zelfs in de nucleaire crisis rond Iran. Die broek bleek nog te groot. De VN-Veiligheidsraad negeerde het Braziliaans-Turks akkoord met Teheran. De sancties tegen Iran werden verscherpt, tot grote irritatie van de altijd verzoenende Lula.

Brazilië zal niet rusten tot het een permanente zetel in de Veiligheidsraad heeft veroverd. Met ‘soft power’ kweekt het over de hele wereld sympathie voor deze zaak. Onder Lula zijn in acht jaar werden veertig nieuwe ambassades geopend, met een focus op Afrika en Azië.

De grote vriendelijke reus van Zuid-Amerika is de eigen regio ontgroeid. In 2032 is Brazilië volgens Goldman Sachs de vijfde economie ter wereld. Of het daarmee ook een ontwikkeld land wordt? Rousseff zegt van wel.

“Imperatriz ligt er nog bij als een stad uit de Derde Wereld,” geeft Kyt toe. “De bestrating is slecht, er ligt overal afval. Het bedrijfsleven loopt in Brazilië harder dan de overheid. Maar de stad heeft bij voorbeeld wel al zes universiteiten. Talentvolle jongeren blijven tegenwoordig in de stad. Uiteindelijk is de vooruitgang hier niet te stoppen.”

Lief Land

2010-08-09T18:28:00.002-03:00

Column uit de krant van vandaag.
------------------------------------------------------------------------------------
Brazilië staat bekend om zijn relaxte omgangsvormen. Mijn ouders reizen momenteel door Brazilië en ze worden er verlegen van.

Beide zijn leraar, maar hier lijken ze soms wel filmsterren. Op straat worden ze van alle kanten begroet en toegelachen. Afgewimpelde verkopers op het strand reageren met een vriendelijk knikje of een opgestoken duim. Het horecapersoneel is overal beleefd en behulpzaam.

Na een festival in de swingende strandstad São Luis stonden we als haringen in een ton in een stadsbus. De chauffeur deed er een schepje bovenop en schudde de passagiers twintig minuten lang als een centrifuge door elkaar. De typisch Braziliaanse reactie: iedereen lachen.

“Wat een lief land is dit”, zei mijn vader verbaasd. “Het lijkt wel alsof iedereen een engeltje op zijn schouder heeft dat continu influistert: ‘Het gaat goed, wees blij, wees gelukkig.’”

Goed, een reisgenoot uit Martinique droeg dan wel pepperspray bij zich omdat hij al drie keer was beroofd in de Amazonestad Belém. Maar verder doen de Brazilianen er alles aan om de gasten op hun gemak te stellen.

Brazilië is een jong land met een jonge bevolking. Wat gaat er gebeuren nu de Zuid-Amerikaanse reus volwassen wordt? Het land raakt beetje bij beetje strakker georganiseerd. Blijven de mensen in de toekomst zo speels en vrolijk met elkaar omgaan?

Mijn ervaringen in São Paulo stemmen hoopvol. Ook in de meest volgroeide stad van het land is de communicatie doordesemd van de ‘calor humano’ (menselijke warmte).

Arm en rijk houden zich keurig aan de gedragscode van de ‘homem cordial’ (hoffelijke mens), zoals de Braziliaan ooit werd getypeerd door de antropoloog Sergio Buarque de Holanda. We lijken met een diepgeworteld cultureel fenomeen te maken te hebben.

De dikke laag suiker over al het contact heeft overigens wel een schaduwkant. Als iedereen aardig tegen je doet, hoe weet je dan wat de ander echt van je vindt?

Menig buitenlander vindt het lastig om blijvende vriendschappen met Brazilianen op te bouwen.

Maar daarvoor zijn mijn enthousiaste ouders ook niet op vakantie gegaan.

Treinvervoer leeft op in Brazilië

2010-08-07T10:05:00.005-03:00

Uit de krant van vandaag.
----------------------------------------------------------------------------------
De trein maakt in Brazilië een comeback. Er komt een hsl-lijn tussen Rio de Janeiro en São Paulo. Elders in het land worden duizenden kilometers goederenspoor gelegd.

De ‘trem bala’ (kogeltrein) zal de vijfhonderd kilometer tussen de twee metropolen in anderhalf uur afraffelen. De lijn moet voor de Olympische Spelen van 2016 (in Rio) klaar zijn. Prijskaartje: 14,3 miljard euro.

Geïnteresseerd in de megaklus zijn bedrijven uit China, Frankrijk, Duitsland en Japan. De bieder die het goedkoopste treinkaartje belooft (maximumtarief: 90 euro), wint komende maanden de aanbesteding.

De regering neemt een 33%-aandeel in het project en zorgt voor een gunstige lening. Het is de bedoeling dat de hsl-technologie later voor meer lijnen wordt gebruikt.

Het ooit florerende Braziliaanse spoor zit al vijftig jaar in het slop. Met 29.000 km rails blijft het continentale land achter bij de andere BRIC-landen India (64.000), China (77.800) en Rusland (87.200). Het meeste spoor is bestemd voor goederentransport.

Sinds 1960 daalde het aantal passagiers van honderd naar amper anderhalf miljoen per jaar. Politici gaven de voorkeur aan vervoer op vier wielen en vliegen. In het achterland van São Paulo staan overwoekerde spookstations die eind 19e eeuw nog aan de wieg stonden van de groei van de wereldstad.

Dat Brazilianen wel degelijk graag per trein reizen, blijkt op de noordelijke IJzerlijn van São Luis naar Parauapebas, één van de laatste lange passagierslijnen. Bij vertrek is het ruim vijfhonderd meter lange gevaarte vrijwel tot de laatste stoel gevuld.

“Je wordt er niet zo moe van als van reizen per bus”, zegt student Katiana Miranda Marques (21) in haar goedkope 1e-klasse-stoel. “En het is veiliger. De wegen zijn hier slecht en gevaarlijk. De trein is alleen een beetje langzaam.”

Met tachtig kilometer per uur glijdt de dieseltrein langs palmbossen, eucalyptusbomen, indianenreservaten en ledige dorpjes.

“Voor de lokale bevolking is dit echt een uitkomst”, vertelt treininspecteur Rubinaldo Pinto terwijl hij een tussentijd op zijn blocnote noteert. Hij werkt voor de mijnbouwgigant Vale. Het bedrijf is verplicht om de lijn runnen als tegenprestatie voor zijn lucratieve transport van ijzererts op het spoor.

“Het is zwaar verliesgevend voor ons. Méér passagiersvervoer kan alleen als de regering fors de portemonnee trekt.”

De trein van São Luis naar Parauapebas rijdt drie keer per week op en neer

Column Rondkomen

2010-08-01T12:40:00.003-03:00

Stond laatst in De Telegraaf.
------------------------------------------------------------------------------------
Denk je in een land te wonen dat ’booming’ is, blijkt ruim twee derde van de huishoudens niet rond te komen. Dat meldde het Braziliaanse CBS (IBGE) onlangs.

De koopkracht zit onder president Lula in de lift. De inkomens zijn gestegen en de inflatie ligt aan de ketting.

Maar Brazilianen lijken wel verslaafd aan schulden. Het beetje extra geld in kas wordt gelijk weer uitgegeven.

Ik ken een alleenstaande 31-jarige architect die met 2000 euro een schappelijk inkomen heeft. Toch staat ze continu in het rood.

Autorijden, uitgaan, in een leuke buurt wonen, wie wil dat immers niet? Zorgen over de wurgende creditcardrentes maakt ze zich niet. Een beetje Nederlander zou er doodnerveus van worden.

Ik mag graag kijken naar de column Huishoudboekje (’Conta Pessoal’) van de tvzender Globo News. Onlangs legde een financieel specialist de kijkers geduldig uit dat de 13e maand niet is bedoeld om schulden af te betalen.

Ene William reageerde: „Maar ik raak in januari al in de problemen. Dan moeten de schoolboeken en de autobelasting worden betaald. En carnavalskleding natuurlijk, want ik blijf een Braziliaan.” Volgende kwestie: „Ik heb geen geld en ik wil een auto kopen. Hoe doe ik dat?”

Dat krijg je kennelijk in een land waar je vroeger met je salaris naar de winkel moest rennen, zo hoog was de inflatie.

Gezegd mag trouwens dat het gegoochel met afbetalingen voor armere Brazilianen vaak bittere noodzaak is. Het is lastig rondkomen in São Paulo, de duurste stad van Latijns-Amerika volgens recent onderzoek van Mercer.

Neem mijn huishoudster Fatima. Een dik, lief, hardwerkend vrouwtje dat de sprong heeft gemaakt naar de nieuwe middenklasse waar Lula zo trots op is.

Je kunt haar kwaad krijgen met een campagnetekst van Lula’s waarschijnlijke opvolger, Dilma Rousseff: ’Brazilianen eten tegenwoordig biefstuk en Danone.’

Fatima verdient omgerekend 700 euro per maand. Vorige week wilde ze 900 euro van me lenen. „Heus niet om luxedingen te kopen. Hoezo biefstuk? Ik zou graag sparen, maar ik houd geen cent over.”

Babylama's, cocabier en de gouden dwerg

2010-06-28T22:45:00.024-03:00

Uit de reiskrant.
------------------------------------------------------------------------------------
La Paz hoort bij de kleurrijkste steden van Zuid-Amerika. Bovendien is de Boliviaanse bergmetropool spotgoedkoop, relatief veilig en vertrekpunt voor veel uitstapjes in de omgeving. Maar wie alleen op vakantie gaat om uit te rusten, kan het enerverende La Paz beter aan zich voorbij laten gaan.

De eerste impressie van het Den Haag van Bolivia (La Paz is wel de regeringszetel maar niet de hoofdstad van het land) is alvast adembenemend. Komend vanaf het vliegveld op de naastgelegen hoogvlakte kukelt ons busje pardoes een grote kom in. Gadegeslagen door zes kilometer lange Andesreuzen storten we onder luid getoeter de diepte in.

In een kom kukelen bij aankomst

Eenmaal ‘beneden’ – La Paz ligt nog altijd 3650 meter hoog – weet je bij de eerste wandeling niet waar je kijken moet. Indiaanse vrouwen met lange vlechten gaan verstopt onder bolhoeden en felgekleurde plooirokken over straat. Gifgroene Dodge-bussen toeteren zich een baan door het knotsgekke verkeer. En algauw blijkt dat La Paz één grote exotische straatmarkt is. Naar een supermarkt hoef je dus niet te zoeken.

Als laaglander hijg je wel wat af in de ijle lucht. Maar de gevreesde misselijkheid en hoofdpijn blijven in mijn geval achterwege. Wel verraderlijk (en lekker!) is de felle hoogtezon, dus vergeet niet om een robuuste zonnebrand in de koffer te stoppen.

Mijn hotelletje tegenover de San Francisco-kerk blijkt op een steenworp van de heksenmarkt (‘Mercado de Brujas’) te liggen. Niet geschikt voor zwakke magen! Het koopwaar bestaat uit dode babylama’s en foetussen. Waarom? “Je kunt hen op een vuurtje offeren aan Moeder Aarde, dat brengt geluk. Veel jonge dieren zouden de winter toch niet overleven”, aldus een verkoopster.

Babylama's te koop

Naast markten wemelt het in La Paz van de musea. Alhoewel wat amateuristisch van opzet, is het cocamuseum één van de meest interessante. Bij de ingang kunnen gelijk wat cocabladeren in de wang worden gepropt. Vergeet niet er wat kalkpoeder bij te likken, opdat de alkaloïden in de bladeren beter oplossen en de mond licht verdoofd raakt.

Vervolgens krijgen de bezoekers een boekje met informatie uitgereikt, dat ook beschikbaar is in het Nederlands. Daarin leggen de Bolivianen fijntjes uit dat het cocablad in de Andes al millennia wordt gebruikt tegen honger en vermoeidheid. Pas nadat een 19e-eeuwse Duitse chemicus er cocaïne van brouwt, raakt de plant gaandeweg uit de gratie in het buitenland.

“Het is alsof je ijzererts verbiedt omdat er antipersoonsmijnen van worden gemaakt”, concluderen de Bolivianen geïrriteerd. Boven in het Cocacafé kan proefondervindelijk kennis worden gemaakt met de veelzijdigheid van het heilige blaadje. Op het menu staan onder meer cocabier, cocakoffie en - doe is gek - coca-cheesecake.

Na wat potjes cocasnoep te hebben ingeslagen voor het thuisfront gaat het terug naar de Calle Sagarnaga, een smal en steil slenterstraatje vol reisbureaus en souvenirwinkels. In plaats van ‘gewoon’ terug te lopen naar Plaza San Francisco, besluit ik op aanraden van een Boliviaanse vriend hogerop een kijkje te nemen op de Algemene Begraafplaats van La Paz.

Na andermaal wat enerverende ervaringen in het verkeer (zo langzamerhand begin ik te begrijpen dat een overstekende voetganger zich gewoon voor de auto’s moet werpen – de meeste bestuurders lijken daar in ieder geval op te rekenen) is de rust van het kerkhof een verademing. Je hebt op deze hoogte al een aardig uitzicht over de stad.

Mooi is het ook om te kijken naar de levendige economie die tussen de bomen en dodenmuren is ontstaan. Zo zijn er ladderverhuurders, een huilvrouwtje (inderdaad, zij laat zich betalen voor haar tranen) en een tiental zwartgeklede troubadours die de rouwende families voor anderhalve euro trakteren op nummers als ‘I wish you were here’ van Pink Floyd.

“Maar het populairste lied is Despedida de Tarija (Afscheid van Tarija),” vertelt de Boliviaanse bard Serafin Calisaya. Er staat een zekere tragiek in zijn gezicht gebeiteld en hij blijkt ontroerend mooi te kunnen zingen. En wie het Spaans machtig is, kan hij ook gloedvol vertellen over de gouden dwerg en de witte verloofde die ’s nachts over de begraafplaats dolen.

Intussen zien de bewakers op het kerkhof erop toe dat er geen hekserij plaatsvindt bij de graven, zoals het populaire offer van de genoemde babylama’s.

Serafin Calisaya, rouwmuzikant

Na deze stevige dosis couleur locale pak ik een taxi terug naar beneden naar de meest westerse straat van de stad, El Prado. Het is etenstijd en hier liggen de betere restaurants (zie kader).

Vroeger was dit trouwens verboden terrein voor indianen, maar nu flaneren de bolhoedvrouwen trots mee op de gezellige boulevard. Zo merk je ook als toerist dat Bolivia op drift is nu het in Evo Morales voor het eerst een indiaan als president heeft.

In de loop van de avond zoekt het stappubliek zijn heil op en rond het geanimeerde Plaza Abaroa in de wijk Sopocachi. La Paz is geen non-stop uitgaansstad als São Paulo of Buenos Aires, maar er zijn zat mogelijkheden om door tot de halen tot de vroege uurtjes (bij voorbeeld in de club Forum).

Maar blijf ’s ochtends niet te lang in bed liggen, want ook in de omgeving van La Paz is er nog een hoop te zien (zie kaders).
-------------------------------------------------------------------------------------
Eten en drinken
Het is echt niet zo dat de Bolivianen alleen maar lamavlees eten. Kijk maar naar de vele kiprestaurantjes in La Paz. Maar het vlees van het koddige dier is het proeven waard. Het is stevig en heeft een sterke, moeilijk te definiëren smaak. Café-restaurant Marbella op El Prado specialiseert zich bij voorbeeld in lamagerechten.

Als toetje bezoekt u één van de vele ijssalons op deze gezellige boulevard. Of u koopt naar Boliviaanse gebruik een bekertje gelatine op straat. Voor een kwartje kan het zoet worden weggespoeld bij verkopers van verse sinaasappelsap.

Veiligheid
Om geen risico te lopen is het aan te raden om de bovengelegen satellietstad van La Paz, El Alto, te mijden. Het gaat er hier wat ruiger aan toe en tussen de overwegend indiaanse bevolking valt een Nederlander extra op. Op de heksenmarkt van El Alto – wel minder toeristisch dan die van La Paz – werd de Telegraaf-verslaggever gelijk belaagd door zakkenrollers.

Schrik in La Paz overigens niet als er iemand met een bivakmuts naar uw voeten grijpt. Dit hoofddeksel geldt namelijk als ‘dress code’ van het lokale schoenpoetsersgilde.

Excursies in de omgeving
In hotels in La Paz (Hotel Naira bij Plaza San Francisco is een aanrader voor wie geen overdreven luxe zoekt) is een reeks excursies buiten de stad te boeken. De Valle de la Luna (een prachtig maanlandschap), de Andes-toppen Chacaltaya (afhankelijk van de sneeuwval ook te beklimmen per auto) en Huayna Potosi (6088m, zie foto's), de ruïnes van Tiwanaku en Isla del Sol (Zonne-eiland) in het Titicacameer zijn stuk voor stuk meer dan de moeite waard.

Het meest spectaculair is misschien wel de fietsafdaling over El Camino de la Muerte (Dodenweg) – niet zo gevaarlijk als de naam doet vermoeden, mits vergezeld van een gids.

Er zijn geen rechtstreekse vluchten van Nederland naar La Paz. Air France-KLM vliegt wel direct naar São Paulo en Lima. Vandaar bieden respectievelijk TAM en TACA vluchten naar La Paz.

Wie zeker wil zijn dat de eerste vakantiedagen niet worden verpest door hoogteziekte, kan de Bolivia-reis beter in een lager gelegen stad beginnen, zoals Sucre (2900m) of Santa Cruz (400m).

Regionaal busvervoer is goed geregeld en – zoals alles in Bolivia – spotgoedkoop. Wie ’s nachts reist, kan wel beter de bedbus (‘bus cama’) pakken, want de gemiddelde Boliviaan heeft korte benen.

Vertaling bekentenis Joran

2010-06-14T11:46:00.005-03:00

Terug in Sampa na elf dagen Joran-craze in Peru. Fijn, zonneschijn! Lima wordt de hele winter bedekt door een dikke drijfnatte nevel. Ook los daarvan is het een tamelijk troosteloze stad. Alleen de ceviche zal ik missen.

Vandaag staat Jorans bekentenis integraal op telegraaf.nl. De Peruaanse politie is namelijk zo lek als een mandje. Leuk voor journalisten, wat minder voor Joran. Ik heb de tekst vertaald, het is sappig materiaal.
---------------------------------------------------------------------------------
Verklaring van Joran Andreaus Petrus van der Sloot (22)

In de stad Lima, om 11.25u op 6 juni 2010, in aanwezigheid van de vertegenwoordiger van het Openbaar Ministerie te Lima, Roxana Rosado Soto, op de afdeling Moordzaken.

Joran Andreaus Petrus van der Sloot (22) uit Arnhem, geboren op 6 augustus 1987. Burgerlijke status: vrijgezel. Zoon van Paul van der Sloot en Anita van der Sloot. Opleiding: Bachiller aan de Han Hogeschool van Arnhem en Nijmegen. Woonachtig op Aruba, maar ingeschreven in Arnhem.

Aanwezig is de advocaat Luz Marina Romero Chinchay en de getuige en vertaler van de Nederlandse ambassade Maurice Steins.

Vragen van de politie en de vertegenwoordiger van het OM

1.Via de vertaler: Heeft u advies van een advocaat nodig voor deze verklaring?
-Mijn advocaat is aanwezig.

2. Leg uit waarom u uw verklaring over de moord op Stephany Tatiana Flores Ramirez (21) op 5 juni niet heeft afgemaakt, ondanks de aanwezigheid van een vertegenwoordiger van het OM, de vertaler en de advocaat?

- Omdat ik moe was en 24 uur niet had geslapen. Ik wilde mijn verklaring afleggen en mijn advocaat zei me dat ik dat beter kon wachten tot het einde van het politieonderzoek en voor de rechter te praten.

3. Sinds wanneer bevindt u zich op de afdeling Moordzaken en weet u waarom u wordt vastgehouden?

- Ik zit hier sinds 5 juni en dat is vanwege de moord op Stephany Flores.

4. Wat doet u voor werk, waar, sinds wanneer en hoeveel verdient u daarmee?

- Ik heb een zaak in Thailand. Pizzaverkoop, broodjes en koffie, waarmee ik jaarlijks 20.000 euro verdien. Dit doe ik al 2,5 jaar.

5. Waarom bent u naar Peru gekomen en hoe en wanneer bent u naar Lima gekomen?

- Ik ben in Lima aangekomen om mee te doen aan het internationale pokertoernooi, per vliegtuig uit Aruba, via Bogotá, op 14 mei 2010.

6. Kent u de persoon Elton Garcia en de persoon die bij leven Stephany Tatiana Flores Ramirez (21) heette? Zo ja, geef dan u waar en wanneer u hen leerde kennen en vertel over uw relatie tot hen.

-Elton Garcia is een vriend van me. Ik leerde hem twee weken geleden kennen in het casino Atlantic City in Lima. Stephany Flores heb ik ook leren kennen in casino Atlantic City, op ongeveer 27 mei. Ze was een kennis die ik nog niet lang kende.

7. Verklaart u nader welke bezigheden u had tussen 14 mei, de dag waarop u in Lima aankwam, en 30 mei?

- Ik ben vaak naar casino Atlantic City geweest. Ik heb gewinkeld in Larco Marco en in het centrum van Lima. En ik ging naar de casino’s van het Marriott Hotel en Fiesta, tegenover Atlantic City.

8.Waar verbleef u sinds u Lima op 14 mei binnenkwam en hoeveel betaalde u daarvoor?

- Ik zat in kamer 309 van Hotel TAC, tegenover de WONG-supermarkt in Miraflores, en betaalde daar 50 soles per nacht voor.

9. Wat deed u tussen 18.00h op 29 mei en 2.00 op 30 mei?

- Op 29 mei ging ik om 18.00h naar casino Atlantic City om black jack en poker te spelen. Ik dronk pisco sour en whiskey-cola. Ik denk dat ik van 18.00 tot 2.00u black jack speelde en van 2.00u tot 5.00u poker.

10. Vertelt u, gedetailleerd, wat er is gebeurd tussen de moord op Stephany Flores in kamer 309 van Hotel TAC en uw vlucht naar Chili.

- Op 30 mei was ik om 2.00u met verschillende mensen aan het pokeren toen Stephany Flores bij mijn tafel aanschoof. Daarna heb ik zo’n twee à drie uur gekaart, steeds in haar aanwezigheid.

Om vijf uur zei ze tegen me dat ze op Internet verder wilde spelen. Ze stelde ze voor om samen weg te gaan. We speelden nog even door en zijn toen naar hotel TAC vertrokken in Stephany’s auto, een zwarte 4x4.

We kwamen om circa half zes aan en gingen naar mijn kamer om te pokeren op mijn laptop. Op een gegeven moment opende ik mijn mailbox en zag ik een bericht: ‘Ik ga je vermoorden, mongooltje’, verwijzend naar de zaak Holloway.

Ik begon met Stephany Flores over de zaak te praten. Ik legde uit dat ik vijf jaar geleden was gearresteerd, dat ik werd verdacht van de verdwijning van dat meisje. Dat was een half uur nadat we kamer 309 waren binnengekomen.

Terwijl ik dit vertelde, sloeg ze me links op mijn hoofd met haar vuist. Ik reageerde impulsief door haar met mijn rechterelleboog een klap te geven, precies op haar neus.

Er was overal bloed. Ze leek half buiten bewustzijn. Ik was zo kwaad dat ik haar met beide handen bij haar keel pakte en haar wurgde, een minuut lang. Toen realiseerde ik me wat ik aan het doen was.

Ik stond op om te denken wat ik moest doen. Er zat ook bloed op mijn overhemd en op het bed. Toen pakte ik mijn overhemd en drukte ik het hard op haar gezicht, totdat ze dood was.

Daarna dacht ik: wat nu? Ik verliet het hotel, maar de receptioniste zei me dat ik de auto moest verplaatsen. Ik ging terug naar kamer 309. Ik wilde het hotel uitvluchten. Ik pakte mijn twee tassen en ik reed weg met de auto. Ik weet niet meer waarheen. Ik heb ongeveer vijf minuten rondgereden.

Daarna pakte ik een taxi naar het internationale vliegveld ‘Jorge Chavez’. Toen bedacht ik me dat ik beter niet met het vliegtuig kon gaan. Ik pakte een taxi naar de andere kant van de stad, naar een busterminal.

Daar pakte ik voor 600 soles een taxi naar een andere stad waarvan ik me de naam niet herinner. Daar nam ik voor 500 soles een andere taxi naar Nazca. In Nazca reed iemand me voor 100 soles naar de volgende steden.

Toen we aankwamen praatte ik met de taxichauffeur over de moord op Stephany Flores. “Ik heb een moord gepleegd, ik wil Peru uit”, zei ik. “Wacht tot we in de volgende stad zijn”, antwoordde hij.

Daar aangekomen zei hij: “Mijn vrienden zijn er nu niet, misschien is het beter als je een bus pakt.” “Je hebt me gezegd dat je me naar Arica zou brengen, doe dat dan svp ook”, zei ik terug. De chauffeur: “Rustig aan, we gaan iets eten.”

Dat deden we en toen kwamen zijn vrienden aanzetten. Ze vroegen 1500 dollar voor de rit. Ik ging akkoord. Ik had op dat moment alleen maar 500 dollar contant geld op zak. Ik zei dat ik de rest zou pinnen bij een geldautomaat.

We vertrokken in een wit minibusje, maar onderweg vroeg de wegpolitie om onze papieren. De chauffeurs raadden me daarna aan een tas weg te gooien. Ik gooide mijn beige sportkoffertje weg.

Toen zeiden ze dat ze me niet naar Arica zouden brengen als ik mijn spullen niet zou aangeven. Ze wilden mijn mobiele telefoon, mijn horloge, twee parfums, boeken, kledingstukken (zoals een spijkerbroek en enkele polo’s van het merk Lacoste) en nog wat spullen. Toen we bij de grenspost aankwamen, bij Tacna, bleef één van de bestuurders achter omdat zijn ID vals was.

Ik ging de grens over met de twee Peruanen die het stuk vanaf Nazca hadden gereden. Totdat we om ongeveer 16.00u, op 31 mei, in Chili aankwamen. Ik probeerde met mijn betaalpas duizend dollar op te nemen, maar ik kon er maar vijfhonderd krijgen. De Peruanen zeiden dat ik de rest ook moest betalen.

Om geen problemen met hen te krijgen, vertelde ik dat ik twee horloges had, één van het merk Ferrari, met een waarde van 7000 dollar.

Ik gaf het horloge aan één van hen, maar de ander hield het bij zich. Ik beloofde dat ik een dag later zou bellen en dat ik per Western Union de resterende 500 dollar zou overmaken.

Op het moment van overmaken zou ik hen zeggen waar zij het horloge moesten teruggeven. Als ik dat binnen zou hebben, zou ik die 500 dollar betalen. Na dat te hebben afgesproken, vertrokken ze.

Ik overnachtte in een hotelletje in Arica, de naam herinner ik me niet. Een dag later, op 1 juni, ben ik de hele dag in de stad gebleven en heb ik ’s avonds de bus naar Antofagasta gepakt.

Daar nam ik het vliegtuig naar Santiago, waar ik om 14.00u aankwam. Ik ging naar een plaats genaamd Vasco de Gama, waar ik een douche nam in een hotel. Ik liet mijn spullen achter en pakte een taxi naar Santiago.

Iemand benaderde me en vroeg me of ik wel eens ‘Koffie met voeten’ had gedronken. Ik zei van niet. Toen nam hij me mee naar een bar waar blote vrouwen koffie serveerden. Ik raakte bevriend met deze meneer en hij nodigde me bij hem thuis uit. Daar bleef ik likeur drinken. Ik bleef er slapen omdat ik te dronken werd.

Een dag later vertrok ik, weer naar Vasco de Gama, en zag ik in de taxi dat mijn foto in de krant stond en dat ze een Hollandse moordenaar zochten. Ik vroeg de taxichauffeur me naar een politiebureau te brengen.

Op het politiebureau in Vasco de Gama praatte ik met de agenten. Ik zei: “Ik heb net in de krant gezien dat de Peruaanse politie me zoekt voor moord.” Ze keken me raar aan en zeiden ‘wacht even’. Toen kwam er een vrouwelijke agent. “Het is beter als je naar een ander politiebureau gaat want wij weten hier niets van.”

Ik vertelde de volgende taxichauffeur dat ik me wilde overgeven. “Een neef van me is politiechef in Santiago. Als je wil, kan ik hem bellen”, zei hij. Ik vroeg hem dat te doen. Hij praatte vijf minuten en gaf me de telefoon door.

In het Spaans, dat ik beheers, legde ik hem uit dat de Peruaanse politie mij zocht. Hij vroeg me waar ik vandaan kwam. Uit Nederland, zei ik. Toen hij even later terugbelde, zei hij dat ik naar het hoofdbureau van politie in Santiago moest gaan.

Onderweg bleef de taxichauffeur bellen. Hij zei: “Mijn neef zegt me dat ze je om veiligheidsredenen gaan onderscheppen.” Het duurde nog een uur voordat de politie mijn taxi onderschepte.

Ze reden me in een particuliere wagen naar de Migratiedienst in Santiago. Ze legden uit dat ik niet gearresteerd was, dat ik mocht doen wat ik wilde. Ik gebruikte de computer en at. Totdat ik te horen kreeg dat Peru om mijn uitlevering vroeg.

Ik zei dat ik niet akkoord was, dat ik met een advocaat wilde praten. Ze zeiden me dat ik daarover niks te vertellen had. Dat het een beslissing van de regering was.

Ik vroeg of ik niet aan Nederland kon worden uitgeleverd. Dat zouden ze bekijken. Daarna herhaalden ze dat ik niet gearresteerd was, maar dat ze me wegens een beslissing van hogerhand het land zouden uitzetten, naar Peru.

11. Hoe waren u en Stephany gekleed op 30 mei?

- Ik had een blauwe spijkerbroek aan, van welk merk weet ik niet. Ik heb er verschillende. Verder een beige overhemd met lange mouwen en de witte Nike-sportschoenen die ik nu draag. Stephany had een blauwe spijkerbroek aan. En een polo en schoenen, geloof ik.

12. Heeft u een slagvoorwerp gebruikt om Stephany te doden?

- Nee

13. Specificeer waar u haar heeft geslagen en hoe vaak.

- Ik heb haar maar één keer op haar neus geslagen, met mijn rechterelleboog.

14. Is het Prince-tennisracket dat in de hotelkamer is gevonden gebruikt voor de moord?

- Het racket dat u me heeft laten zien, heb ik niet gebruikt om het slachtoffer te slaan.

15. Is dit kledingstuk van One Star Converse, beige en met lange mouwen en bloedvlekken, hetzelfde kledingstuk dat u op 30 mei droeg en gebruikte om Stephany te laten stikken?

- Ja.

16. Van wie is deze wit-turqoise portemonnee die op de plaats van delict is gevonden en wat zat er precies in?

- Van Stephany. Er zaten drie passen in, één van Visa, één van een bank, een id-kaart. En een bedrag van 850 soles.

17. Wat is er met de inhoud van de portemonnee gebeurt nadat u Stephany had gedood?

- Ik wist dat Stephany geld had, maar ik wist niet hoeveel en ik wist niet van die passen. Ze wisselde haar fiches in voor het verlaten van het casino. Na haar te hebben vermoord nam ik haar passen en haar geld mee.

18. Heeft u na de moord nog meer eigendommen (zoals juwelen) van Stephany gestolen?

- Ze had geen juwelen. Ik heb alleen haar jeep gestolen.

19. Waarom heeft u de jeep achtergelaten bij de passage Jorge Chavez-Surco?

- Dat weet ik niet, omdat ik niet helder nadacht en de stad Lima ook niet ken.

20. Wat was het ware motief om Stephany te vermoorden?

- Weet ik niet. Maar op het moment dat ze me voor mijn hoofd sloeg, raakte ik de controle over mijn handelingen kwijt. Ik wist niet wat ik deed. Ik weet nu wat ik deed, maar het motief is me onbekend. Het was een impulsieve daad, nadat ik een klap voor mijn hoofd had gehad.

21. Waarom vluchtte u na de moord naar Chili en gaf u zich daar over aan de politie, terwijl u dat ook in Peru had kunnen doen?

- Ik dacht niet helder na. Ik wilde alleen zo snel mogelijk weg bij de plaats van delict en het land verlaten. Maar toen ik in Chili aankwam en mijn foto in de kranten zag, besloot ik me over te geven aan de Chileense autoriteiten.

22. Waarom verliet u kamer 309 na de moord om terug te keren met twee koppen koffie in de hand?

- Weet ik niet. Ik weet simpelweg niet wat ik toen dacht.

23. Heeft u na de moord op enig moment overwogen om het lichaam van het slachtoffer te verbergen?

- Ja, die gedachte is door mijn hoofd gegaan. Maar ik kon het niet meer aanzien, er was erg veel bloed in de kamer.

24. Hoe verklaart u de wonden in het gezicht en op diverse delen van het lichaam en de schedelbreuk die zijn geconstateerd bij de autopsie?

- Ik weet niet hoe deze verwondingen tot stand zijn gekomen.

25. Zoals u eerder aangaf heeft u Stephany met beide handen gewurgd. Geeft u aan waar het slachtoffer zich toen bevond en welke positie u toen aannam.

- Zij zat op het bed toen ik haar een harde elleboog gaf. Ik denk dat haar hoofd naar achteren tegen de muur sloeg. Daarna begon ze te bloeden. Toen ben ik meteen op haar gaan zitten en begon ik haar met twee handen te wurgen. Ik heb haar een minuut zo vastgehouden.

Daarna heb ik haar op de grond gelegd. Maar ze ademde nog. Toen heb ik mijn overhemd uitgedaan en in hard n haar gezicht gedrukt. Ik weet niet hoe lang maar ze stopte met ademen. Ik denk dat ik haar zo gedood heb.

26. Is het waar dat u daarna haar kleren heeft aangetrokken en zo ja, waarom?

- Dat weet ik echt niet, maar ik denk van wel. Het gebeurde na haar te hebben gedood. Het gng om haar broek en haar schoenen, maar verder niets. Ik weet niet waarom ik het deed.

27. Waar zou u het lichaam van Stephany hebben willen verstoppen?

- Geen idee, maar het is even in me opgekomen.

28. Welk kledingstuk trok u na de moord aan, gezien het feit dat het overhemd onder het bloed zat?

- Een roodzwart gestreepte polo met een V-hals.

29. Heeft u het bloed van de vloer geveegd en zo ja, waarmee?

- Ja. Met het dekbed en de lakens.

30. Geeft u een beschrijving van het uiterlijk van de personen die uw vlucht naar Arica mogelijk maakten.

- Drie mannen hebben me naar Arica gereden. De eerste was dun, harig, klein en had een getinte huid. Hij bracht me van Ica naar Nazca. De tweede was zwaar gebouwd, donker haar, lang; hij bracht me van Nazca naar Arica en had een getinte huid. De derde was de broer van de eerste en leek op hem, maar zijn gezicht was wat voller.

Hij was de eigenaar van het voertuig. Ze vroegen me geld en hebben me beroofd van mijn Nokia-telefoon, verscheidene kledingstukken, mijn Ferrari-horloge ter waarde van 7000 dollar en twee parfums waarvan ik het merk ben vergeten. Ze zeiden dat ze me zouden aangeven als ik het geld niet zou geven.

31. Bent u voor het kampioenschap van de Latin America Poker Tour in casino Atlancic City gekomen en, zo ja, stond u daarvoor ingeschreven?

- Ja, ik ben voor dit toernooi gekomen. Maar ik was nog niet ingeschreven, omdat de organisatie pas op 1 juni zou aankomen.

32- Op welk telefoonnummer belde Stephany u en waar is de telefoon?

- Ik had een Peruaanse simkaart, maar ik ben het nummer vergeten. Eén van de taxichauffeurs heeft de telefoon, het gaat om Carlos Alberto Euribe Pretil.

33. Welke spullen had je bij je toen je kamer 309 na de moord verliet?

-Een rugzak met documenten, een laptop, kleding en een beige tas met kledingstukken, boeken. Het geld dat ik uit Stephany’s portemonnee pakte, voegde ik bij mijn eigen geld.

34. Won Stephany geld toen ze met u in het casino speelde en zo ja, hoeveel?

- Ik geloof niet dat ze winst had.

35. Om welke reden ging u met Stephany naar kamer 309?

- Om op internet te blijven pokeren.

36. Wat zei Stephany tegen u toen ze u voor uw hoofd sloeg?

- Ik was haar aan het uitleggen dat ik vijf jaar eerder beschuldigd was van het laten verdwijnen van een meisje omdat ik daar via Facebook een bericht over had gekregen. Ze luisterde naar me en plots sloeg ze me. Ik weet niet waarom.

37. Waarom heeft u Stephany vermoord?

- Nadat ik haar een klap had gegeven was ik bang dat ze naar de politie zou stappen en dat ze me zouden aanhouden. Het was een impulsieve daad. Ik denk dat ik haar vermoordde omdat ik niet nadacht.

38. Volgens het autopsierapport had Stephany amfetamine in haar bloed. Heeft u haar iets te drinken gegeven dat amfetamine bevatte?

- Nee

39. Dronken jullie samen in het casino en zo ja, wat en hoeveel?

- Ik Pepsi, pisco sour en whiskey-cola. En Stephany wijn, geloof ik. Ik heb vanaf 18.00h iets van tien glazen gedronken.

40. Waar komt het geld vandaan waarmee u het land heeft verlaten?

- Ik had 25.000 dollar bij me toen ik Peru binnenkwam, maar dat heb ik niet aangegeven. Ik Chili heb ik op 2 juni 500 dollar gepind. Dat was van mijn Click2pay-rekening, een organisatie die betaling per internet vergemakkelijkt. Ik heb een pas maar die is in Chili achtergebleven met mijn bezittingen.

41. Waar komen die 25.000 dollar vandaan en waarom heeft u deze niet aangegeven?

- Ik maakte een tv-programma over bedrog via internet, en voor die informatie kreeg ik 25.000 dollar van Uri Geller uit Nederland. Eerst 10.000 dollar contant en daarna 15.000 dollar op mijn bankrekening van de SNS-bank in Nederland. Ik heb ook een ABN-rekening.

Verder had ik 9000 dollar gekregen voor het geven van informatie over de Holloway-zaak aan ene John Quinsy Kelly. Een week voordat ik in Peru aankwam had ik 6000 dollar gewonnen in casino’s op Aruba. Daarenboven heb ik enkele pokerrekeningen.

Ik reis de hele wereld rond om met veel geld te pokeren en ik geef dat nooit aan. Ik zou niet weten waarom ik dat wel zou moeten doen. Het kost alleen maar tijd, die vragen over de herkomst van het geld.

42. Heeft u al eens eerder een zwaar misdrijf gepleegd of bent u daarbij betrokken geweest? Zo ja, waarom en waar?

- Het enige geval was de zaak-Holloway vijf jaar geleden op Aruba, om verschillende verdenkingen.

VRAGEN VAN DE ADVOCAAT

43. Heeft u zich vrijwillig overgegeven of waren het de broers Aparcana Pisconte en Euribe Pretil die dat suggereerden?

- Ja, ik heb me vrijwillig overgegeven. Het was mijn beslissing.

44. Heeft u nog iets toe te voegen of te veranderen aan deze verklaring?

- Ik wil alles nalezen. En ik heb de wens om te praten over het geval Natalee Holloway. Er is kans dat, als het proces hier snel en soepel verloopt, ik aan Aruba wordt uitgeleverd. Ik wil over de zaak praten maar niet nu. Ik praat liever met de politie op Aruba. Als er kans is om de zaak af te sluiten, dan ben ik bereid te helpen bij het ophelderen ervan.”

Verder heeft hij niets toe te voegen.

Heeft Joran nog laatste list?

2010-06-06T16:08:00.007-03:00

Uit de krant van gisteren, door collega Bert Huisjes en bovengetekende.
------------------------------------------------------------------------------------
Hoe morsig kan de dood zijn? Sprankelend, veelbelovend, door haar rijke papa verwend. Toen studente Stephany Flores – die kort geleden nog samen met haar vader poseerde als ’racing team’ RIFLOS – kamer 309 betrad, wist ze niet dat haar laatste moment was aangebroken.

Een verzegelde deur in een donkere gang. Over een paar dagen zullen er weer nieuwe gasten verblijven. Hotel Restaurant TAC staat er op de met bladgoud bedekte gevel. Een verlopen driesterhotelletje in Lima, dat geliefd is bij backpackers en liefdeskoppels voor één nacht, vanwege de kamerhuur van een paar dollars. Oud meubilair, grauwe gangen zonder versiering.

Op de benedenverdieping slaan gokkers ’s middags hun tijd stuk op pokerautomaten en eenarmige bandieten. Joran van der Sloot huurde hier vorige week zaterdag zijn kamer. De Chinese familie die het hotel runt, heeft de ingang van de receptie voorlopig maar afgeplakt met Chinese kranten, vanwege alle belangstelling.

Receptioniste Adely Abad vond Stephany. Woensdagochtend werd ze gebeld door een mevrouw van het casino Atlantic City. „Meneer Van der Sloot beantwoordde zijn telefoon niet op zijn kamer.” Toen ze aanklopte, hoorde ze dat de televisie aanstond. Maar het was vooral de geur, die haar kippenvel bezorgde.

„Meneer betaalde vooruit. Toen hij vertrok, wilde hij niet dat de kamer zou worden schoongemaakt, tot na zijn terugkomst”, zegt ze. Na overleg met haar baas werd besloten de kamer te openen. Het meisje was al dagen dood. „Juffrouw Stephany lag met haar buik naar de grond en ze bloedde uit haar neus.” Haar hoofd lag geknakt opzij.

Die woensdag werd Joran van der Sloot opnieuw wereldnieuws, opnieuw als hoofdverdachte van een moord op een jong meisje. De parallel met de verdwijning van Natalee Holloway is groot. Weer was hij de laatste die met haar werd gezien. Weer legden camera’s hun samenzijn vast.

In het casino Atlantic City, aan de drukke Avenida Benavides, is het daags na de vondst van Stephany’s lichaam weer business as usual. Via een grote zaal met gokmachines leidt een trap omhoog naar de zaal waar wordt gespeeld om het grotere geld.

Ingespannen turen de rijkere gokkers naar de kaarten die de croupier neerlegt. Bij een roulettetafel gaat een bescheiden gejuich op. Hier werd de laatste avond van Stephany vastgelegd. „Ze zaten aan deze tafel”, zegt een bewaker, die wijst op het groene laken, waar opnieuw pokeraars in een toernooi verwikkeld zijn.

Schuin boven de tafel is de camera zichtbaar waar de beelden op werden vastgelegd. „De beelden zijn gisteren verstrekt aan de politie.” Joran speelde er met Stephany én een 35-jarige Uruguayaan tijdens een liefdadigheidstoernooi voor autistische kinderen.

In het casino verliep de avond vooral voor Stephany heel goed. „Zij won 5000 dollar. Met zijn drieën zijn ze vertrokken”, zo verklaart medewerkster Naomi.

Tegen een Engelsman had Joran nog geklaagd over de Peruaanse vrouwen. „Ik beschouw mezelf als een knappe jongen, maar de vrouwen willen niet met me mee. Ik ga op ze af, ik praat met ze, dans salsa en merengue, maar als ik vraag of ze meegaan, zeggen ze nee.”

Volgens de andere spelers deed hij zich voor als een professionele pokerspeler, die erg losjes speelde, alsof geld hem niet interesseerde.

De uren erna zijn eveneens door camera’s vastgelegd. Die nacht arriveerden Joran en Stephany om vijf uur in de ochtend in hotel TAC, een paar blokken verderop in de toeristenwijk Miraflores. Uit het hotelregister is de politie duidelijk geworden dat ook de derde speler hier logeerde. De beelden van het hotel werden woensdag in beslag genomen.

De afgelopen dagen probeert hoofd misdaadbestrijding, generaal Cesar Guardia Vasquez, van de hoofdstedelijke politie van Peru iedereen zo goed mogelijk op de hoogte te houden. Hij heeft een wereldberuchte hoofdverdachte in het vizier in de gedaante van Joran van der Sloot.

Het slachtoffer Stephany is de dochter van een bekende Peruaanse zakenman, Ricardo Flores. De studente en haar vader haalden al menig voorpagina met hun racingteam. Hoewel aanvankelijk werd gesteld dat ze door messteken om het leven was gekomen, wees sectie anders uit, zegt hij.

Het rapport van de patholoog spreekt van een ’blauw linkeroog en bloeduitstortingen over het hele lichaam’. Volgens hem was Stephany bij de vondst van haar lichaam, op woensdag, ’48 à 72 uur dood’. Ze is overleden aan klappen tegen hoofd en nek ’met een bot voorwerp’. Daarbij werd haar nek gebroken, wat de vreemde houding op de grond verklaarde.

In de overhoop gehaalde kamer vond de recherche een tennisracket, mogelijk het moordwapen. Maar van de 5000 dollar die Stephany Flores die nacht volgens het casino had gewonnen aan de pokertafel van Atlantic City, was in de kamer geen spoor meer te vinden. De auto van Stephany werd dezelfde dag nog teruggevonden.

Bij het hoofdbureau van politie in Lima stellen twee rechercheurs dat de aanwijzingen voor betrokkenheid van Joran van der Sloot groot zijn. „Het was zijn hotelkamer, hij wilde niet dat die werd schoongemaakt. Bovendien vertrok hij om 8.22 uur, drie uur na aankomst, volgens de beelden uit het hotel.”

Toen zij de verdachte natrokken en zijn verdenking bleek bij de verdwijning van Natalee Holloway, vijf jaar eerder, gingen alle alarmbellen af.

Maar Joran kwam niet ver. Twee broers verklaarden bij de recherche dat zij Van der Sloot woensdagochtend met hun taxi naar de grens met Chili brachten, naar de plaats Arica. „Hij sprak nauwelijks. Tijdens de uren durende reis, staarde hij uit het raam, hij rookte of sliep.”

Al op donderdag werd Joran aangehouden op de weg naar Santiago. Het onmiddellijk uitgevaardigde internationaal opsporingsbevel had zijn werk gedaan.

Gisteren werd hij door de Chileense politie afgezet bij de grens met Peru, en werd hij door de Peruaanse politie officieel aangehouden op verdenking van de moord op Stephany Flores, en overgebracht naar de hoofdstad Lima.

„Van der Sloot heeft veel uit te leggen”, zeggen de rechercheurs. Als betrokkenheid bij haar dood kan worden bewezen, is de maximale straf in Peru bovendien niet mals. „Voor moord kan hij hier 35 jaar gevangenisstraf krijgen.” Een verdrag om de straf in Nederland uit te zitten bestaat niet tussen beide landen.

Over de rol van de derde pokerspeler die ook in Hotel TAC verbleef, willen Guardia Vasquez noch zijn rechercheurs veel zeggen. Volgens het personeel van het hotel zou het gaan om iemand uit Uruguay. Hij wordt gehoord, klinkt het.

Later op de dag wordt duidelijk dat het gaat om ene Elton Garcia, die aan de pokertafel volgens camerabeelden de grote verliezer was. Ook worden de beelden van het hotel en het casino bestudeerd op zijn rol in het geheel.

Stephany Flores wordt die donderdagmiddag door honderden belangstellenden ter aarde besteld op een begraafplaats bij Lima. Dat is een felgroen veld, omringd door een lichtbruin maanlandschap.

Midden op het grasveld in de buitenwijk La Molina staat de glanzende lijkkist te midden van een zwijgende massa mensen. Als de kist wordt neergelaten in het graf, kan vader Ricardo Flores zijn tranen niet meer onderdrukken. Achter zijn zonnebril is zijn gezicht verwrongen van verdriet. Zijn vrouw houdt een Mickey Mouse-knuffel van Stephany op schoot. De familie gooit één voor één witte rozen op de kist. Even later volgt de bruine aarde.

Stephany’s medestudenten Bedrijfsmanagement aan de universiteit van Lima zoeken steun bij elkaar. „Altijd vrolijk, de beste vriendin die je je kunt wensen”, klinkt het. Zelfs de Peruaanse minister van Defensie Rafael Rey is aanwezig. „Ik ben hier om persoonlijke redenen. Ricardo Flores is een van mijn beste vrienden. Stephany was een prachtige jonge vrouw. Dit is een groot verlies.”

Vader Flores, spreekt dan vrijuit: „Ik ben het mooiste van mijn leven kwijt. misschien hield ik wel te veel van haar. We hadden zo’n goede band.” Hij is overtuigd van de schuld van Joran. Die moet „het volledige gewicht van de Peruaanse wet op zijn schouders” gelegd krijgen, vindt hij. „Pas dan zal mijn dochter rusten. De wereld zal weten welke misdaden dit figuur heeft gepleegd.”

Na aankomst in Lima zal Joran van der Sloot direct worden gehoord door de recherche. Tijdens zijn vlucht had hij een flink bedrag aan dollars op zak, stelt de politie. In zijn eerste verklaringen zou hij elke betrokkenheid bij de dood van Stephany hebben ontkend.

Hij heeft dagen kunnen nadenken over de toedracht. Hoe zal hij zich verweren? Hij was niet alleen met Stephany, wellicht? Of was het weer een ongeluk? Wat was de rol van de derde pokerspeler in het geheel? De komende dagen moet duidelijk worden of Joran nog een laatste escape uit zijn mouw weet te schudden.

Profiel Antanas Mockus

2010-05-22T21:19:00.006-03:00

Uit De Telegraaf.
------------------------------------------------------------------------------------
Antanas Mockus maakt de Colombiaanse verkiezingen van volgende week zondag (30 mei) onverwachts spannend. De Litouwse migrantenzoon ligt in de peilingen nek aan nek met de kandidaat van de populaire president Alvaro Uribe.

Mockus (58) is filosoof, wiskundige en oud-burgemeester van Bogotá. Hij bracht het moordcijfer in de hoofdstad naar beneden. Originele maatregelen leverden hem de bijnaam ‘El loco’ op.

Zo liet hij verkeersagenten een keer vervangen door clowns. ‘Colombianen worden nog minder graag uitgelachen dan beboet’, was zijn idee. Nu is de slogan van zijn campagne: “Als we allemaal de wet respecteren, worden we vanzelf allemaal gelukkiger.” Speerpunt nummer twee van Mockus is het verbeteren van het zwakke Colombiaanse onderwijs.

De beoogde opvolger van Uribe, defensieminister Juan Manuel Santos, krijgt in de debatten weinig vat op de ongrijpbaar formulerende professor. Mockus heeft zich als kandidaat voor de Groene Partij handig in het politieke midden gemanoeuvreerd. Daar ligt een gat, want afgelopen jaren was je in het Zuid-Amerikaanse land ‘voor’ of ‘tegen’ de rechtse Uribe.

Mockus is bij voorbeeld vóór diens harde aanpak van de FARC, maar wel binnen de grenzen van de wet en Colombia. Anders dan Santos zegt hij het vijandige buurland Venezuela in geen geval te zullen bombarderen, ook niet als zich net over de grens een guerrillachef zou schuilhouden. Uribe en Santos veroorzaakten in 2008 bijna een oorlog door groen licht te geven voor een aanval op een FARC-leider in Ecuador.

Tegenstanders van Mockus vinden dat zijn bijzondere gevoel voor humor hem ongeschikt maakt als president. Als rector van de universiteit van Bogotá liet hij begin jaren negentig zijn broek zakken voor een zaal met luidruchtige studenten. Trouwen deed hij op de rug van een olifant in een circuskooi, met als getuigen zeven Bengaalse tijgers.

Mockus maakte vorige maand bekend dat hij de Ziekte van Parkinson heeft. “Ik hoop dat jullie me niet kruisigen om een ziekte die fysiek is, en niet mentaal”, zei hij. Volgens dokters heeft hij nog twaalf gezonde jaren voor de boeg.

Boek over de Nederlandse FARC-rebel

2010-05-17T19:11:00.008-03:00

Vanavond (dinsdag, 20.25h) zendt de Ikon (Nederland 2) een documentaire uit over Tanja, de Nederlandse FARC-rebel. Afgelopen zaterdag kwam er ook een boek over haar uit. Ik kon dat vooraf lezen en schreef er dit stuk over voor de krant.
-------------------------------------------------------------------------------
Op 15 november 2002 zit Tanja Nijmeijer te wachten in een café in het centrum van de Colombiaanse hoofdstad Bogotá. De dan 24-jarige Nederlandse draagt een boek bij zich met het woord ‘Holanda’ op de omslag. Zo kan de FARC-man die even later binnenstapt haar makkelijker herkennen.

Ze wordt die middag urenlang bijgepraat over haar leven als guerrillera dat die dag begint. Terwijl de gretige Tanja liever meteen ‘naar de bergen’ trekt voor het ‘echte’ werk, is het volgens de FARC beter als ze eerst warm draait in een stedelijke terreurcel. De linkse rebel uit Denekamp gaat aanslagen plegen in Bogotá.

Dat staat in het boek ‘Tanja. Een Nederlandse bij de FARC’, dat vandaag uitkomt. “Het is een reconstructie aan de hand van haar gevonden dagboek en twee jaar onderzoek”, vertelt de Nederlandse mensenrechtenactiviste Liduine Zumpolle. Ze schreef het – deels fictieve – verhaal met de Colombiaanse oud-guerrillero León Valencia.

“De leidraad wordt gevormd door geverifieerde feiten, zoals de afspraak in het café. We hebben dat gemengd met onze inleving in de gedachten die ze daarbij heeft gehad.”

Het boek leest mede door deze opzet als een trein. Gaandeweg wordt duidelijk hoe Tanja als student Romaanse Talen in de Groningse kraakwereld op eigen houtje toenadering zoekt tot de guerrilla. Op die bewuste 15e november is ze al voor de vierde keer in Colombia en weet ze aardig hoe de hazen lopen in het conflict.

Als beginnend FARC-strijder leidt Tanja maandenlang een dubbelleven in Bogotá. Terwijl ze als lerares Engels werkt op het Wall Street taalinstituut, leert ze buiten werktijd wapens hanteren en bommen maken.

In mei 2003 verhuist ‘Alexandra’ – de ‘nom de guerre’ die ze dan opgeeft op haar later gevonden FARC-cv – definitief naar het junglefront. Op diezelfde cv staan dan al een bomaanslag bij een politiebureau en brandstichting in stadsbussen en winkelketens.

Volgens de auteurs bereidde ze ook een moordaanslag voor op de voorzitter van de veeteeltfederatie. Tot dusver wordt ze door het Colombiaanse openbaar ministerie alleen beschuldigd van rebellie wegens lidmaatschap van de FARC.

Informatie over Tanja’s oerwoudtijd is dunner gezaaid. Ze doet de eerste jaren vooral vertaal- en schrijfwerk voor de commandant.

In 2005 mag moeder Nijmeijer in het diepste geheim op bezoek komen. In 2007 wordt haar kamp aangevallen en is ze op slag wereldnieuws door de vondst van haar kritische dagboek.

Met moeder Hannie in het oerwoud

Ze krijgt daarvoor straf intern, maar als buitenlandse ontsnapt ze aan executie. Volgens de auteurs staat ze sindsdien onder curatele bij Jorge Briceño, één van de meest opgejaagde kopstukken van de in het defensief gedrongen guerrilla. Ze zou weer in genade zijn aangenomen en zijn doorgedrongen tot Briceño's binnenste kring van lijfwachten.

“Ze is weer tot hoge hoogten opgeklommen in de hiërarchie”, stelt Zumpolle op basis van haar goede contacten bij het regeringsleger. Een vorige week gepubliceerd artikel op de website van de FARC lijkt dit te bevestigen.

‘Holanda’, zoals ze hier ook wordt genoemd, wordt getrakteerd op een paginalange lofzang op haar schoonheid, bescheidenheid en heldendaden. “Alexandra weigerde zich terug te trekken (voor het zware bombardement, KK) en opende het vuur op de helikopters”, aldus de lyrische auteur.

Zumpolle deed onlangs met Tanja’s moeder en zus een radio-oproep in het departement Meta, Briceño’s strijdgebied. Ze vroegen haar om terug te komen en legden uit waar ze zich veilig zou kunnen melden. “Daar is geen reactie op gekomen. Maar een legercommandant verzekerde me afgelopen dagen nog dat ze leeft."

Column Alphaville

2010-04-06T14:58:00.006-03:00

Column uit de krant van vandaag.
------------------------------------------------------------------------------------
Eerst het goede nieuws. Afgelopen tien jaar is het aantal Braziliaanse sloppenbewoners met 10,4 miljoen afgenomen, aldus onderzoekers van de VN. Minder heuglijk is dat het land wel vijf van de twintig meest ongelijke steden ter wereld telt.

Het contrast tussen extreem rijk en arm komt scherp in beeld in de ‘Favela Tour’ van Ditte Kuiper uit São Paulo (de 39e stad op de lijst).

De excursie van de Nederlandse begint bij haar thuis in Alphaville, een zeer welgestelde ‘gated community’. “We wonen hier voor onze veiligheid”, vertelt ze bij de koffie.

“Als je in een huis in de stad gaat wonen is de vraag niet óf je wordt overvallen, maar wanneer. In Alphaville kunnen onze kinderen gewoon op straat spelen.”

Langs de Laan van Noorwegen en de Parijs-avenue staan kastelen van villa’s opgelijnd. Op wat palmbomen na doet niets in Alphaville aan Brazilië denken. We rijden naar buiten over de strak bewaakte wijkgrens.

Optrekje in Alphaville

Een kwartiertje verderop ligt de sloppenwijk Vila Amizade. Vlak naast een rioolriviertje woont de 28-jarige Rosinete Evigelia. Ze heet ons welkom in haar claustrofobische krot.

Er hangt een hete, vochtige walm binnen. De huiskamer wordt voor driekwart gevuld met twee bedden. Een binnenmuurtje staat op instorten door de continue lekkages. Haar gulle lach maakt even plaats voor een brok in de keel.

“Ik ben als de dood dat de kinderen de muur omstoten.” Geld voor reparatie is er niet. Het maandinkomen van de vijfkoppige familie bedraagt tachtig euro.

Rosinete Evigelia in haar huiskamer

Kuiper doet via de stichting Casa Familia e Vida iets aan de misère in de wijk. Ze heeft met steun uit Nederland een educatief centrum gebouwd. Een deel van de moeders dat de kinderen hier laat leren, krijgt voedselbonnen. En werkloze vrouwen als Evigelia kunnen een vak leren in de kapsalon en het atelier van de stichting.

Maar ook voor de ontwikkelingswerker blijft Vila Amizade uiteindelijk een andere wereld. “Voor zessen moet je weg zijn uit de wijk. Dan gaan er andere regels en wetten gelden en komen de bandieten uit hun holen. Het is altijd heerlijk om terug te komen in de rust van Alphaville. Al weet ik dat we in een gouden kooi leven.”

Repo uit het rampgebied in Chili

2010-03-06T20:22:00.007-03:00

Iets na zessen begint de vloer van de hotelkamer te swingen en te grommen. Even later is het weer raak, en nog een keer, alsof de wekker op ‘snooze’ staat. Naschokken tot 6.8 op de schaal van Richter zorgden gisterochtend voor paniek in Chili. Maar grote extra schade bleef uit.

Terwijl het openbare leven in Concepción, de hoofdstad van de rampprovincie Bio Bio, gestaag op gang komt, is de nabijgelegen marinestad Talcahuano er veel slechter aan toe.

De tolweg naar Concepción ligt er nog bij als een 2-baans biljartlaken. Het verkeer zoeft op volle snelheid tussen de dennenplantages langs de snelweg. Maar achter Concepción is het alsof je een oorlogsgebied inrijdt.

Auto’s slalommen in slakkengang tussen diepe kraters en zakken vismeel die zijn aangespoeld. De honderd meter die de weg van de zee scheiden, zijn veranderd in een moeras van dode vissen en verdwaalde containers. Honderden Chilenen trotseren de zilte rottingslucht op zoek naar bruikbare spullen.

“We hebben een container met flessen bakolie gevonden”, zegt Alejandra Pinto (16) terwijl ze de besmeurde inhoud van haar juten zak laat zien. De container met blikjes sardines bleek helaas al leeggehaald.

Talcahuano (170.000 inwoners) is één van de belangrijke industriesteden van Chili. Ze leunt op scheepsbouw, visserij en een grote olieraffinaderij. De schade in de haven loopt in de honderden miljoenen euro’s.

Door de drie vloedgolven, die hier in een trechter tussen een eiland en het vasteland tot tien meter werden opgestuwd, is een 175 meter lang vrachtschip op de kade geslagen. Achter de haven liggen drie vissersboten op de daken. De hoofdstraat is onbegaanbaar door een laag stinkende zeesmurrie.

Ambachtelijke vissers als Miguel Gonzalez Cortes zijn alles kwijt. “De marine riep na de beving per megafoon om dat de zee kalm was. Dat geloof je toch niet. De ramp is hier, niet in Concepción, waar de media zitten,” ratelt hij, letterlijk scheelziend van de honger.

“We moeten op eigen houtje overleven. Natuurlijk heb ik geplunderd, ik heb zes kinderen. Water halen we boven in een bergbeekje. Wat we vanavond eten?” De stoere Chileen schiet even vol. “Ik weet het niet.”

Talcahuano klaagt dat er na de anarchie van het rampweekend nu wel veel soldaten in de stad zijn, maar nog geen eten en drinken. Als er ‘s middags water wordt uitgedeeld bij de kerk, staat zowat de halve stad in de rij onder de brandende zomerzon.

Hoe tragisch de situatie in het kustgebied ook is, in vergelijking met Haïti is de ramp kinderspel. Achter de kustlijn staan de meeste gebouwen fier overeind. Er liggen geen lijken op straat.

Waar de Haïtiaanse regering onthoofd werd door de aardbeving, hebben de Chileense autoriteiten de regie na een trage start strak in handen. Buitenlandse hulpverleners zijn er nauwelijks. Chileense organisaties als Techo por Chile (Dak voor Chili) zijn zelf al druk bezig met de wederopbouw. Jonge vrijwilligers zetten tienduizenden provisoire houten huisjes in elkaar voor daklozen.

Alles wijst erop dat het Zuid-Amerikaanse land, dat voor 2018 qua welvaart tot de eerste wereld wil toetreden, de klap zelf wel te boven komt. Daarbij helpt het dat de grootste inkomstenbron van het land, de koperindustrie, de ramp vrijwel ongehavend heeft doorstaan.

Het dodental is door de regering met 261 naar beneden bijgesteld. Het komt daarmee – voorlopig, want langs de kust worden nog honderden mensen vermist - uit onder de zeshonderd.

Rampencoördinator Onemi had doden en vermisten dubbel geteld in de provincie Maule. Gisteren rolde bij de marine de eerste kop van een verantwoordelijke voor het uitblijven van een tsunami-alarm tijdens de ramp.

Verder gaat een advocaat in Concepción de aannemer van de – voorlopig enige – ingestorte woontoren aanklagen voor doodslag. Het voorheen vijftien verdiepingen tellende ‘ground zero’ van de stad was een gebouw van amper drie maanden oud. Er vielen zes doden en er worden nog vier bewoners vermist.

Lula hijst zijn 'Dilminha' op het schild

2010-02-20T14:30:00.010-03:00

Profiel uit de krant van vandaag.
-------------------------------------------------------------------------------------
Ze wordt wel de Braziliaanse ‘IJzeren Dame’ genoemd. De 62-jarige econoom Dilma Rousseff is de beoogde opvolger van president Lula.

Vandaag is de oud-guerrillera door de Arbeiderspartij op het schild gehesen als kandidaat voor de verkiezingen in oktober. Terwijl ze niet eerder een gooi deed naar een gekozen functie, kan ze eensklaps de eerste vrouwelijke Braziliaanse president worden. Haar belangrijkste ijzer in het vuur is de steun van Lula, wiens leiderschap door 80 procent van de bevolking wordt goedgekeurd.

Rousseff is Lula’s kabinetschef en was daarvoor minister van Energie. Ze geldt als een efficiënte, harde manager. Voor falende ondergeschikten is het met haar kwaad kersen eten. Zelf vindt ze haar bazige imago onterecht, zo vertelde ze onlangs op een persconferentie voor correspondenten in São Paulo.

“Kennelijk ben ik een vrouw omringd door louter watjes. Er bestaat in de politiek een vooroordeel tegen vrouwen. Als je leiding geeft, ben je algauw een ‘ijzeren dame’. Zolang je ‘paz e amor’ (‘vrede en liefde, KK) kunt zijn, is dat prachtig. Maar ik kan toch moeilijk continu glimlachen op het werk.”

Rousseff groeide op in de miljoenenstad Belo Horizonte, als dochter van een communistische Bulgaarse advocaat en een Braziliaanse huisvrouw. Ze was tijdens de dictatuur (1964-1985) lid van een extreemlinks commando dat bankovervallen en ontvoeringen pleegde. Dat moest ze in 1970 bekopen met drie jaar gevangenschap en martelingen. Na de terugkeer van de democratie begon ze politiek aan de weg te timmeren via bestuursfuncties in de zuidelijke deelstaat Rio Grande do Sul.

Vorig jaar leek een lymfeklierkanker haar kandidatuur te torpederen. Ze vocht terug met chemotherapie. Ook onderging ze plastische chirurgie om haar uitstraling te verzachten.

De tuinbroek van vroeger wordt soms verruild voor een lila mantelpakje. Iedereen mag haar nu ‘Dilminha’ noemen. In het conflictschuwe Brazilië lijkt er geen plaats voor een haaibaai als president.

Al zwaaiend aan de zijde van Lula, knabbelt Rousseff aan haar achterstand in de peilingen. Haar waarschijnlijke tegenstander, José Serra, geniet vooralsnog meer bekendheid.

Maar Rousseff geldt als favoriet voor oktober. Ook Serra, de centrumrechtse gouverneur van São Paulo die in 2002 de verkiezingen van Lula verloor, mist het charisma van de populaire oud-vakbondsleider.

Inhoudelijk staat Rousseff links van Lula. Ze dicht de staat een grotere rol toe als locomotief van de economie. Miljardeninvesteringen in sociale woningbouw, riolering en onderwijs moeten samengaan met marktvriendelijk beleid. Wat er van haar wilde haren over is, zal blijken als ze haar favorietenrol waarmaakt.

Rio's 'democratische' carnaval

2010-02-18T17:32:00.006-03:00

Voor de liefhebbers van mosterd na de maaltijd. Dit artikel stond in de krant van afgelopen maandag.
------------------------------------------------------------------------------------
Rio de Janeiro, zaterdagmiddag, 42 graden op de thermometer. Een buikige Braziliaan met een Obama-masker loopt voorbij in zijn onderbroek. Verderop gebruikt ‘priester Demilton’ – zwart gewaad, slippers, ‘171’ op zijn baret (code voor ‘bedrieger’) – een Playboy als waaier. “Voor één real (40 eurocent) laat ik je deze billen kussen,” roept hij tegen de voorbijgangers.

Welkom bij Cordão da Bola Preta, de populairste sambaband (‘bloco’) van Rio. Zo’n miljoen feestgangers stromen vanaf half negen ’s ochtends samen in het historische centrum. Ondanks de hitte en het bier blijft de sfeer gemoedelijk. Terwijl muzikanten op een truck zich vrolijk maken over een corrupte gouverneur die carnaval in de cel doorbrengt, is het publiek drukker met flirten dan met dansen.

De zogeheten ‘blocos’ vormen de ruggengraat van Rio’s carnaval. Je loopt ze in de hele stad tegen het lijf en de optredens zijn gratis.

“Carnaval is hier minder commercieel dan ik verwachtte” zegt de Nederlandse toerist Marcel Bijvank (39) terwijl hij geamuseerd door de menigte sjokt. “De mensen hebben een laag siliconengehalte. Iedereen kan lekker lelijk zijn. Het is een echt volksfeest.”

Een geamuseerde Marcel Bijvank

Terwijl dit laagdrempelige carnaval al weken aan de gang is, was het afgelopen nacht de beurt aan de eredivisie van de sambascholen. Het miljoenenspektakel in het sambastadion is wat Rio’s carnaval zo wereldberoemd maakt. Leuk voor vips en toeristen, denkt menig Braziliaan schouderophalend.

"We hebben genoeg van dit Broadway-achtige carnaval,” zei antropoloog en carnavalskenner Roberto da Matta al eens. "Het duurt twaalf uur lang en het is niet om uit te houden. Het is leuker om je spontaan aan te sluiten bij mensen die lol hebben op straat. Door de ‘blocos’ hoef je het carnaval niet op te zoeken, maar komt het naar je toe.”

De poging van de gemeente Rio om carnaval dit jaar meer geordend te laten verlopen, wordt gelukkig niet overdreven streng in praktijk gebracht. Het is een aangename chaos op straat. Straatverkopers zonder vergunning brengen hun bier, maïskolven en pinda’s ongehinderd aan de man. Wel wordt er strenger opgetreden tegen dronken automobilisten en wildplassers, van wie er driehonderd zijn opgepakt.

De bezoekers van de grote ‘blocos’ klagen over de lange rijen voor de chemische toiletten op straat. Rio gaat volgend jaar de Hollandse krul inzetten als openbaar urinoir.

'Lelijkheid geen enkel bezwaar'

Column Zondvloed

2010-02-08T14:27:00.003-03:00

Terug van weggeweest. Januari stond voor mij in het teken van Haïti. Onderstaand weer eens een Braziliaans stukje uit de krant van vandaag.
----------------------------------------------------------------------------------
De zondvloed duurt nu al 47 dagen. São Paulo staat bekend om zijn knallende onweersbuien, maar deze zomer is het noodweer wel erg extreem.

Het is elke dag hetzelfde luidruchtige liedje. De hitte die zich in de loop van de dag ophoopt, komt tegen het einde van de middag tot explosie. En wee degene die dan nog geen beschutting heeft gezocht.

De donder en bliksem zijn van een kracht die we in Nederland niet kennen. Er ontstaan door de wolkbreuk direct kolkende riviertjes op de weg. Laatst overkwam het me dat ik al fietsend draaikolken moest ontwijken op straat.

Ook twee uur gevangen zitten op een bushalte die in een eiland verandert, blijkt erbij te horen in het ‘Venetië zonder gondels’. Sommige bedrijven laten hun personeel daarom eerder naar huis gaan.

Er zijn in de provincie São Paulo al 73 doden gevallen en 30.000 mensen dakloos geworden. Vooral in de sloppenwijken is de schade enorm. Buurten als Jardim Pantanal (Moerastuin) zijn al anderhalve maand één groot modderbad.

Vissen, ratten en slangen tieren welig in de huiskamers. Douchen? Niet zonder loopplank en een stoel. Bewoners klimmen ’s ochtends over de daken de wijk uit om met droge voeten op het werk te komen.

Braziliaanse weermannen geven de schuld aan El Niño, een natuurlijk fenomeen dat in heel Zuid-Amerika voor hogere temperaturen zorgt. Maar de stad van twintig miljoen inwoners heeft toch vooral last van de eigen onstuimige groei.

De belangrijkste afvoerkanalen van São Paulo, de rivieren Tietê en Pinheiros, zijn ingesnoerd door snelwegen. Door al het beton en asfalt is bijna de helft van de stadsbodem ondoordringbaar voor water. Wat ook niet helpt, is dat putten verstopt raken door het afval dat op straat wordt geloosd.

Er wordt wel wat gedaan aan de overlast. Rond de stad worden grote bassins aangelegd om de neerslag op te vangen. Ook wordt meer groen geplant om de overkokende betonzee af te koelen.

Of de volgende zomer daarmee minder stressvol wordt? Het lijkt water naar de zee dragen.

Reportage Cidade de Deus

2009-12-07T17:10:00.008-03:00

Uit het blad van Amnesty International van deze maand.
-------------------------------------------------------------------------------------
Het is half elf ’s ochtends in Cidade de Deus, een sloppenstad achter het toekomstige Olympisch dorp van Rio de Janeiro (2016). Een groepje wijkagenten is met het goede been uit bed gestapt.

Opgewekt begroeten ze een bewoner die zijn auto staat te wassen. Ze worden genegeerd. Ook de buurman kijkt niet op of om. Bij een oude dame in een tuinstoel kan er net een knikje en een afgemeten ‘bom dia’ (goedendag) vanaf.

‘Ik begrijp de afstandelijkheid van de bewoners heel goed’, zegt kapitein Felipe Romeu, de politiechef van Cidade de Deus, een ‘favela’ (sloppenwijk) van honderdduizend inwoners.

‘De autoriteiten hebben zich veertig jaar niet laten zien. Dus waarom zou men geloven dat we ditmaal wel blijven? De drugsbende die de wijk in zijn greep had, heeft nog minderjarige verkenners rondlopen. Ze bedreigen mensen die openlijk met ons sympathiseren.’

Cidade de Deus (Stad van God) werd door de gelijknamige en gewelddadige film een icoon van de drugsoorlog in de sloppen van Rio. Veldslagen tussen bendes en politie waren er aan de orde van de dag. Maar sinds februari van dit jaar staat de wijk op zijn kop.

De politie heeft de soldaten van het Rode Commando (Rio’s grootste drugsfactie) verjaagd en een ambitieuze nieuwe aanpak op de wijk losgelaten: de ‘vredespolitie’.

Terwijl de politie haar aanwezigheid voorheen beperkte tot riskante invallen waarbij vaak geschoten werd, wordt er nu dag en nacht gepatrouilleerd door wijkagenten. Het geeft een veilig gevoel. Deze verslaggever kon rustig alleen met zijn camera de wijk verkennen.

De vredesagenten (die wel 'gewoon' zware wapens dragen) zijn net afgestudeerd en speciaal opgeleid om vriendelijk met de bewoners om te gaan. Ze worden geacht preventief en communicatief te werken, zonder geweld- en machtmisbruik, de mensenrechten indachtig.

Voor de militaire politie van Rio is dat een revolutionair concept. Geen stedelijke politiemacht ter wereld pleegt zoveel moorden (zo’n honderd per maand), veelal tijdens mistige ‘confrontaties’ in de favela’s. Geen stadspolitie wordt ook zo vaak zelf getroffen (er sneuvelen zo’n tien agenten per maand).

Agent maakt al vliegerend vriendjes

Met het binnenhalen van de spelen van 2016 werd het doorbreken van de geweldsspiraal een zaak van landsbelang. Een slag in de drugsoorlog is nu immers algauw wereldpers.

De veiligheidschef van de provincie Rio, José Mariano Beltrame, heeft het de laatste tijd dan ook erg druk met buitenlandse journalisten. Ook voor Wordt Vervolgd maakte hij tijd, een paar dagen voordat er bij gevechten in een sloppenwijk bij het Maracanã-stadion ruim veertig doden vallen.

‘Vooropgesteld: we kunnen vijftig jaar verwaarlozing niet inhalen in zeven jaar. De stad heeft al duizend favela’s. En het bijzondere aan de sloppen van Rio is dat ongeveer de helft in de greep is van drugsbendes en milities (criminele oud-agenten die de bevolking afpersen in ruil voor ‘veiligheid’, KK).’

Dan, realistisch. ‘Drugshandel houd je altijd. Maar die territoria moeten we terugwinnen. En daarna het vertrouwen van de bewoners. Vandaar de vredespolitie. We hebben goed geschoolde, humanistische (sic) agenten nodig. De derde fase is het bouwen van scholen, klinieken, riolering. Anders heeft de bezetting geen zin.’

Een jaar na de start is de impact van de vredespolitie nog vooral symbolisch. Ze heeft vijf favela’s onder controle: 1 procent van die bezette vijfhonderd. Maar volgens de plannen (die worden gesteund door de federale regering) moet dat aantal de komende jaren oplopen naar honderd. Daartoe zullen gaandeweg 12.000 extra wijkagenten van de opleiding druppelen.

Terug naar Cidade de Deus, het grootste laboratorium voor het nieuwe model. Op het centrale plein is het ’s avonds een gezellige boel rond de politiestandplaats. In barretjes wordt voetbal gekeken, er klinkt gezang uit een evangelisch kerkje en funkmuziek uit een internetcafé.

Bewoners Cidade de Deus

Uit een enquête is gebleken dat 90 procent van de bewoners wil dat de vredespolitie voor onbepaalde tijd blijft. Restauranthouder Aloizio is één van de weinigen die openlijk de lof zingt op de agenten.

‘Het is uitstekend wat ze doen! Er liepen hier jochies van tien met pistolen rond, verslaafd aan crack. De mensen durven weer uit te gaan.’ Hij is niet bang dat de politie weer zal vertrekken.

‘De Olympische Spelen zijn onze garantie. Een deel van de stadions ligt hier vlak achter. Politici kunnen Cidade de Deus niet meer uit handen geven.’

De machtwisseling heeft méér voordelen. Er is sinds februari pas één moord gepleegd. Ambulances en brandweer krijgen geen geweer meer op de voorruit als ze de wijk binnenrijden. Scholen functioneren nog steeds onregelmatig maar de lessen worden niet meer verstoord door schietpartijen.

‘De kinderen maken al minder schietgebaren bij het spelen’, merkt een directrice van een lokale crèche op. De huizen – in Cidade de Deus staan lang niet alleen maar krotten – zullen meer waard worden. Lokale middenstanders balen wel dat er minder drugsgeld in omloop is, al wordt er op kleinere schaal nog steeds gedeald.

Kritiek op de wijkagenten is er ook. Acteur Leandro Firmino (31), bekend als de meedogenloze drugsbaron ‘Ze Pequeno’ in de film Cidade de Deus, blijkt het ook in het echt niet zo op de politie te hebben.

Na zijn succes is hij gewoon in Cidade de Deus blijven wonen, in een rijtjeshuis op dertig meter van een open riool. ‘Die agenten denken al dat je een dealer bent als je met een rugzak loopt. Ze verbieden funkfeesten, ze zijn autoritair.’

Leandro Firmino

De Nederlandse favela-kenner Nanko van Buuren, van hulporganisatie Ibiss, is nog sceptisch. ‘Het is een goede poging om de politie dichter bij de mensen te brengen. Maar de vraag is hoe lang het duurt tot ook de vredespolitie corrumpeert. Het oude systeem is zo verschrikkelijk verrot. Om het politieapparaat op te schonen, heb je twee Bangu’s (de gevangenis van Rio, KK) nodig.’ Dit jaar zijn tweehonderd agenten van de oude garde ontslagen wegens wangedrag.

Een agent in Rio is met een beginloon van nog geen 400 euro een van de slechts betaalde dienders van Brazilië. Om de vredesagenten, die bewust worden gescheiden van de oude garde, te motiveren krijgen ze een bonus van 200 euro.

Daarnaast tracht men ook de mentaliteit van de oude garde (‘de beste criminelen zijn dode criminelen’) te veranderen. Zij krijgen 150 euro als ze een bijscholing volgen.

Mensenrechtenactivisten noemen het tegenstrijdig dat de politie in andere sloppen nog steeds louter repressief te werk gaat. Veiligheidschef Beltrame wijst die kritiek van de hand.

‘Het ontbreekt de politie aan mankracht om alle favela’s te pacificeren. Maar we kunnen de bendes niet hun gang laten gaan. Zo’n inval gebeurt alleen als we inlichtingen hebben over een drugs- of wapendepot.’

En hoe staat het met de derde fase: het urbaniseren van de favela’s? De regering van president Lula pompt miljarden in de sloppen van Rio. Voorlopig zijn het vooral grote, niet-gepacificeerde favela’s die ervan profiteren. In de sloppencomplexen Alemão, Manguinhos en Rocinha wordt onder het toeziend oog van de drugsbendes aan nutsvoorzieningen gewerkt.

Begin 2010 is Cidade de Deus aan de beurt. Er is 160 miljoen euro voor het opknappen van de rioolrivier, het vervangen van krotten en het bouwen van een technische school, een muziekschool, een polikliniek, een bibliotheek, een bioscoop, een theater en een centrum voor werk en inkomen.

Nu de gijzeling door geweld voorlopig ten einde is, kan de strijd tegen de armoede dus beginnen. De Olympische Spelen geven de werkgelegenheid alvast een welkome oppepper. Verder worden fiscale prikkels overwogen om bedrijven naar de favela te lokken.

Nu werkt ruwweg de helft van de bewoners van Cidade de Deus als portiers en bewakers in Barra da Tijuca werkt, de rijke Olympische wijk even verderop. De andere helft hangt rond of gaat bij voorbeeld iets stelen in datzelfde Barra, een klein-Miami van shopping malls en stranden.

Nog een hoop te doen

Is de prille vrede in een handvol sloppen de opmaat naar een minder schizofrene stad? Beltrame hoopt dat de rest van de stad de gepacificeerde favela’s zal omarmen. ‘Anders verandert er feitelijk niets. De politie doet daarom een oproep: kom naar de favela’s, ze horen bij Rio.’

Over gletsjers, Evo en kralen

2009-12-06T17:39:00.010-03:00

Drie verhalen uit De Telegraaf van vandaag en gisteren.
-------------------------------------------------------------------------------------
De Chacaltaya is de favoriete Andespiek (5421 meter) van Bolivianen die de heksenketel La Paz even willen ontvluchten. Families rijden in het weekend naar boven om sneeuwpoppen te maken en flessen drank te offeren aan Pachamama (Moeder Aarde). Vroeger kon er ook geskied worden op de hoogste piste ter wereld.

De berg is intussen uitgegroeid tot een symbool van de opwarming van de aarde. In een jaar of dertig is de oeroude gletsjer onder de top bijna helemaal weggesmolten. Het is dus gedaan met de skipret. Op de top hangt de kabel van de sleeplift er werkloos bij. Twee serveersters in de Club Andino Boliviano schenken het Hollandse bezoek een kop cocathee tegen de hoogteziekte. Toeristen zijn er vandaag verder niet.

Edson Ramirez, de bekendste gletsjerwetenschapper van Bolivia, volgt het lot van de Chacaltaya op de voet. In de aanloop naar de klimaattop in Kopenhagen wordt hij plat gebeld door de media. Afgaande op de uitspraken die hij daarin doet, zullen alle gletsjers in de Andes tot 2050 verdwijnen. Dat zou een ramp zijn voor miljoenen Bolivianen en Peruanen die voor hun drinkwatervoorziening deels op gletsjers leunen.

“Mijn woorden worden vaak verdraaid door journalisten en milieuclubs met een politieke agenda”, vertelt Ramirez tijdens een dag veldwerk bij andere gletsjers buiten La Paz. “Ik heb nooit gezegd dat alle Andesgletsjers gaan verdwijnen. Wel zal de evenwichtslijn (waarop de gletsjer evenveel verse sneeuw tot ijs verwerkt als er ijs wegsmelt bij de gletsjertong, red) iets stijgen. De grotere gletsjers boven 5500 meter zullen standhouden. Maar voor de Chacaltaya is het te laat om zich te herstellen.”

Voor de duidelijkheid: Ramirez maakt zich welzeker zorgen over de krimpende gletsjers in de Andes. Sinds begin jaren tachtig zijn ze zo’n kwart van hun volume kwijtgeraakt. Tegelijkertijd steeg de temperatuur in de regio ruim een halve graad. Eén plus één is twee, zou je zeggen. Maar dat is volgens de gletsjergoeroe te simpel geredeneerd.

Edson Ramirez met op de achtergrond één van zijn smeltende onderzoeksobjecten

“Gletsjervorming is een complex proces, waarin temperatuur slechts één van meerdere factoren is. De crux is de neerslag. En hogere temperaturen betekenen niet automatisch minder neerslag. Hier in Bolivia is dat voorlopig wel het geval, maar in de Peruaanse Andes bij voorbeeld niet.”

De neerslag in de toch al kurkdroge regio valt wel steeds onregelmatiger. “Dat komt voor een deel door het vaker optreden van El Niño (perioden van droogte en warmte door opwarming van het oceaanwater), een natuurlijk fenomeen.” Kortom, Ramirez vindt de menselijke rol in het gletsjerleed nog lastig in te schatten.

Hoe dan ook hebben La Paz en de satellietstad El Alto te kampen met een groeiend waterprobleem. Tomas Quisbert, productiechef van waterbedrijf Epsas, constateert op de oevers van zijn belangrijkste stuwmeer (Tuni) dat het water historisch laag staat. Stuwmeren lessen 80 procent van de dorst van La Paz en El Alto. Zo’n 20 procent hiervan is smeltwater van gletsjers, de rest directe neerslag.

“Onze watercyclus is in de war en de steden blijven groeien. Als het zo doorgaat, gaat de kraan een keer dicht”, aldus Quisbert. Hij vertelt dat vroeger bij lange droogte wel eens een gletsjer werd opgeblazen, een tijdelijke en destructieve ‘oplossing’ die nu illegaal is.

Het bestuur van La Paz wil het probleem aanpakken door meer stuwmeren aan te leggen. In het uiterste geval overweegt het bewoners met zachte dwang te verhuizen naar neerslagrijke gebieden, zoals de Boliviaanse Amazone.
-------------------------------------------------------------------------------------
door Kieran Kaal
LA PAZ, zondag
In het Boliviaanse Andesdorp Asunta Quillviri stemt iedereen op president Evo Morales, die vandaag vrijwel zeker herkozen wordt.

De bewoners tonen zich in een kringgesprek onder de felle hoogtezon gematigd positief over hun socialistische leider. “Hij is de eerste in 184 jaar republiek die oog voor ons heeft”, zo opent een oude Aymara-indiaan de discussie in het gehucht dat leeft van lamawol en vlees.

“Hij is van ons bloed, hij weet hoe zwaar het leven op de hoogvlakte is. Maar voor een totale verandering heeft hij nog vijf jaar nodig. Of misschien wel vijftig.” Terwijl de mannen verder oreren, kijken vrouwen in bonte hoepeljurken en bolhoeden instemmend toe.

Voor de lang onderdrukte indiaanse meerderheid is hun ‘Evo’ een bevrijder à la Nelson Mandela. Maar dat lijkt wel erg veel eer voor een president die de tegenstellingen in zijn land voedt.

“Evo heeft de indianen weer zelfvertrouwen gegeven”, zegt Hernan Pacajes, directeur van Chakana, een organisatie die Aymara’s helpt met landbouwprojecten op de kurkdroge hoogvlakte. “Het punt is dat de discriminatie nu wordt omgedraaid. Evo wakkert de revanchegevoelens onder indianen aan."

Aymara in rode poncho (een teken van autoriteit

Toch weet Morales ook onder niet-indianen in de rijkere laaglanden menig stem te scoren. De oppositie stelt namelijk niets voor en de Boliviaanse economie doet het redelijk. Het armste land van Zuid-Amerika heeft dankzij hogere opbrengsten uit de genationaliseerde gassector een ongekende acht miljard dollar aan reserves in kas. De economie groeit dit crisisjaar met 3 procent. De explosieve groei van cocateelt en cocaïneproductie is daar volgens de VN mede debet aan.

De regering maakt zich verder populair met een reeks nieuwe uitkeringen. Zo zijn er ‘bonos’ voor ouders van schoolgaande kinderen, ouderen en zwangere vrouwen. In dorpen als Asunta Quillviri druppelen beetje bij beetje elektriciteit- en watervoorzieningen binnen. Ook is het analfabetisme sterk teruggedrongen.

Bolivia’s achilleshiel blijft het gebrek aan banen. Het werkloosheidscijfer is, officieel tenminste, 11 procent. Los van grondstoffen produceert het land vrijwel niets.

De regeringszetel La Paz, die tot op de laatste lantaarnpaal is beschilderd met pro-Evo-leuzen, is dan ook één grote marktplaats van informele straatventers. Morales belooft komende jaren werk te maken van de industrialisatie van het land.

De spanning zit hem vandaag bovenal in de verkiezingen voor de senaat, de enige institutie die de regering afgelopen jaren dwars zat. Als de socialistische partij van Morales tweederde van de zetels veroverd, kan hij snel een honderdtal wetten door het parlement drukken.

Dit ter invulling van de eerder dit jaar aangenomen grondwet die de wederopstanding van de indianen moet vormgeven. “De revolutie begint nu pas”, concluderen de bewoners van Asunta Quillviri.
-------------------------------------------------------------------------------------
“Rijke Braziliaanse vrouwen vinden het prachtig.” De Amsterdamse ondernemer Frans Kemper staat op de antiekmarkt van São Paulo een Oudhollands exportproduct te verkopen. “Kijk, deze ketting doet ruim duizend euro. Deels gemaakt van antieke Hollandse kralen, door de Fulani-stam uit Mali.”

Het kan verkeren. De – op zichzelf waardeloze – glaskralen waarmee Europeanen eeuwenlang goede zaken deden in overzeese gebieden, worden nu voor een leuk prijsje terugverkocht door Afrikaanse ambachtslieden.

De Amsterdamse glasmaker Jan Hendriksz Soop was in de 17e een belangrijke leverancier van onder andere de VOC. Zijn kralen duiken over de hele wereld (Indonesië, Afrika, New York, Sint Eustatius) op.

Aanvankelijk dienden ze als ballast op houten schepen, die op de heenweg (zonder lading) hoog op het water lagen. Toen bleek dat de kralen bij aankomst geruild konden worden voor slaven, specerijen en goederen, explodeerde de Europese glasindustrie.

“De koloniale kralen die in Afrika worden gevonden, komen allemaal uit Venetië, de Bohemen (het huidige Tsjechië, red) en Amsterdam. Dat waren de drie productiecentra”, vertelt Kemper, een voormalige Philips-directeur die zijn carrière in 2007 over een andere boeg gooide.

Hij koopt zijn kettingen in bij West-Afrikaanse stammen als de Dogon, de Touareg en de Fulani, in Mali. “Dat was in de Gouden Eeuw het logistieke handelscentrum van Afrika. Er kwamen dus veel kralen terecht. We merken wel dat ze schaarser worden door de grote vraag. We moeten steeds verder landinwaarts om zaken te doen. Sommige stammen breken hun graven zelfs open voor meer kralen.” De glaskralen worden niet meer gemaakt in Europa.

De tijd van uitbuiting van de lokale bevolking is voorbij, verzekert Kemper. “We betalen fatsoenlijke prijzen. We werken met het keurmerk van Fairtrade.”

Voor het topexemplaar van de collectie, de Fulani-ketting van een goede duizend euro, betaalde hij de stamleden “honderd à 150 euro. We hanteren normale winkeliermarges, maar we laten wel wat achter ter plaatse. Vergeet ook niet dat Brazilië een importheffing van 80 procent rekent op sieraden. Dat jaagt de prijzen omhoog.”

Gelukkig voor Kemper zitten de klanten op de antiekmarkt van Jardim Europa, de goudkust van São Paulo, niet krap bij kas.

Fawcett freaks

2009-11-16T12:25:00.006-03:00

Column uit Wakker Nederland van vandaag.
-----------------------------------------------------------------------------------
Waar kun je nog een avontuur beleven op deze plat getrapte aardbol? Mijn huisgenoot, een jonge Nederlandse leraar die iets beleven wil, wil het binnenkort proberen aan de zuidrand van het Amazonewoud.

Hij is op het idee gebracht door een recent boek over de legendarische ontdekkingsreiziger Percy Fawcett: ‘The Lost City of Z’. De Britse kolonel verdween in 1925 toen hij met zijn zoon en diens boezemvriend op zoek was naar een verdwenen Braziliaanse oerwoudstad. Tot op de dag van vandaag is het een raadsel wat er gebeurd is. Vermoedelijk maakten indianen het trio een kopje kleiner.

Fawcett, die in de verfilming van het boek zal worden gespeeld door Brad Pitt, was een beroemdheid. Sterk als een leeuw, handig als een indiaan en onverzettelijk als een ezel zette hij de wildernis van Zuid-Amerika naar zijn hand. Hij bracht gebieden in kaart waar geen blanke ooit voet had gezet.

“Hij baande zich niet zomaar een weg door het bos, nee, hij sloeg wild in het rond met zijn machete, alsof hij door bijen werd gestoken”, staat in het boek te lezen.

Sinds de verdwijning traden talloze avonturiers in de voetsporen van de Britten. Naar schatting honderd ‘Fawcett freaks’ vonden daarbij ook zelf de dood. In 1996 probeerde een Braziliaan het nog met een expeditie per vliegtuigje. Hij werd gegijzeld door indianen en ontsnapte ternauwernood aan een lynchpartij.

De schrijver van het boek, David Grann, heeft meer geluk. Het gebied waarin Fawcett zich stuk liep, het huidige Xingu-reservaat, is door de sloop van het oerwoud steeds makkelijker te benaderen. Een groep Kalapalo-indianen brengt hem binnen. Deze stam zegt Fawcetts laatste rooksignalen te hebben gezien, boven het territorium van andere, als vijandig bekend staande indianen.

Grann ontmoet ook een Amerikaanse archeoloog die resten heeft gevonden van een verrassend complexe nederzetting in het oerwoud, compleet met muren, wegen, bruggen en veel potscherven. “Arme Fawcett, hij was zo dichtbij.”

Het blijft evenwel gissen hoe de onverwoestbare Brit zijn Waterloo vond. Mijn huisgenoot ziet de krantenkop al voor zich: ‘Nederlander kraakt 84 jaar oud Fawcett-mysterie’.

Mocht onze Indiana Jones het waarmaken, of zich juist vreselijk tegenkomen onderweg, dan leest u binnenkort het vervolgverhaal.

Interview José Mariano Beltrame

2009-10-20T20:48:00.005-03:00

Uit de krant van vanochtend.
-------------------------------------------------------------------------------------
Veiligheidschef José Mariano Beltrame is voorzichtig begonnen met het herstel van de openbare orde in de sloppenwijken van Rio de Janeiro. Dat hem een herculische taak wacht, bleek afgelopen weekend nog eens. Er vielen toen 22 doden bij een drugsconflict in de omgeving van het Maracanã-stadion, het hoofdtheater van de zomerspelen van 2016.

“Vooropgesteld: zeven jaar is niet genoeg om vijftig jaar verwaarlozing uit te wissen”, vertelt hij in een interview met deze krant.

“Dat hebben we het IOC ook eerlijk verteld. Eerst moeten we de territoria van drugsbendes en milities (criminele oud-politieagenten, red) zien te heroveren. Ze controleren tegen de helft van de duizend sloppenwijken. Die controle is trouwens relatief. De politie kan die wijken ieder moment overnemen, maar ze mist de mankracht voor een permanente bezetting.”

De militaire politie wordt komende jaren uitgebreid van 38.000 naar 60.000 agenten. Ongeveer de helft van de rekruten zal bestemd zijn voor een nieuwe tak in het korps, de ‘vredespolitie’. Beltrame veert op als zijn stokpaard ter sprake komt.

“We hebben in vier sloppenwijken de lokale bende verdreven en net afgestudeerde wijkagenten naar binnen gestuurd. Ze staan dichter bij de bewoners, door meer preventief en communicatief te werken. Ik houd hen gescheiden van de oude garde, zodat ze niet besmet raken met zekere kwalen van de politie.”

In de vier uitverkoren favelas moet de terugkeer van de overheid worden benut om de sociale voorzieningen te verbeteren. “Daar is een begin mee gemaakt, maar ik heb mijn collega’s gevraagd meer vaart te maken. Anders heeft de bezetting weinig zin.”

Tot aan december zal de vredespolitie nog vijf sloppen bezetten. “We hebben er zo’n honderd op het oog voor dit model.”

José Mariano Beltrame

In andere criminele bolwerken blijft Beltrame de confrontatie zoeken. De politie doet regelmatig invallen om wapens en drugs in beslag te nemen, al worden daarbij ook onschuldige bewoners gedood.

“Kijk, we doen dat liever niet: binnenvallen en gelijk weer vertrekken. Maar soms hebben we geen keus. In 2007 kregen we veel kritiek toen er negentien doden vielen bij een politieoperatie in het Complex van de Duitser (een sloppencomplex, red). De lokale bende had daar meer munitie opgeslagen dan de complete militaire politie. De agenten werden daarop onthaald en schoten terug. Had ik dat depot dan ongemoeid moeten laten?”

De territoriale gevechten tussen twee drugsbendes in het afgelopen weekend zijn volgens Beltrame een teken dat ze terrein verliezen.

De kans is groot dat Rio’s gouverneur Cabral volgend jaar wordt herkozen en rechterhand Beltrame “zou graag doorgaan. Maar ook zonder mij is de vredespolitie een blijvertje. Mijn eventuele opvolger zou een ezel zijn om zo’n succesvol project te stoppen.”

Sloppenwijken die in 2016 nog steeds vrijstaatjes zijn, kunnen tijdens de spelen rekenen op een omsingeling door de politie, zoals dat ook tijdens de – rustig verlopen – Pan-Amerikaanse Spelen van 2007 gebeurde.

Brazilië ziet fiets als speelgoed

2009-10-12T11:16:00.008-03:00

Column uit De Telegraaf van vandaag.
-----------------------------------------------------------------------------------
Het gebeurt niet vaak dat fietsers de macht grijpen op de Avenida Paulista. Maar vanavond rijdt er een heus peloton tussen de kantoortorens in het hart van São Paulo. Het asfalt is strak als een biljartlaken. Wat zou hier een fantastisch fietspad kunnen liggen!

We blokkeren een kruispunt en heffen onze stalen rossen ter hemel. “Minder auto’s, meer fietsen!”, zo schreeuwen de Don Quichottes hun kelen schor. Voetgangers kijken meewarig toe. Een woud van koplampen staart ons geïrriteerd aan vanuit het donker. Een motorrijder probeert er toeterend door te komen.

“Gewoonlijk nemen ze óns te grazen in het verkeer. Nu zijn wij aan de beurt om een beetje te treiteren,” lacht Rogerio Telles – al vier keer aangereden met zijn fiets. Hij hoort bij de harde kern van de ‘Bicicletada’, een groep fietsactivisten die één keer per maand demonstratief door de stad rijdt.

credit: JP Almeida

Ze hullen zich daarbij in clown- en gasmaskers en T-shirts met lollige teksten als ‘Plezier tussen de benen’. De groep houdt de blokkade een paar minuten vol en rijdt – onder escort van een politiewagen – verder naar het historische centrum.

Fietsen vereist guerrillavaardigheden in de betonjungle van São Paulo. Er rijden vijf miljoen auto’s rond en elke dag komen er achthonderd bij. Fietspaden zijn er nauwelijks, dus kalken de activisten soms zelf maar een fietsstreep op het wegdek.

Het gevecht om een beetje ruimte is namelijk zeer de moeite waard. De fiets komt bij een jaarlijks wedstrijdje met andere vervoermiddelen steevast als snelste uit de bus. Geen wonder, de heilige koe rijdt in São Paulo’s infernale middagspits gemiddeld vijftien kilometer per uur. ‘Paulistanos’ zitten dagelijks 2 uur en 43 minuten gevangen in het verkeer.

Je hoeft toch geen geitenwollen sok te zijn om te stellen dat het hoog tijd is voor betere alternatieven. Vorige maand was er een succesje. De gemeente opende een fietsstrook van vijf kilometer. Detail: alleen te gebruiken op zondag van 7.00 tot 14.00 uur.

Tja. Dat schiet dus niet op zo. De fiets is hier de status van speelgoed nog niet ontstegen.

São blikt terug op terreurgolf

2009-10-05T16:28:00.010-03:00

Uit De Telegraaf van vanochtend.
-------------------------------------------------------------------------------------
Ze wisten ‘de stad die nooit stilstaat’ dagenlang lam te leggen. In São Paulo is het megaproces begonnen tegen de leiders van de machtige gevangenisbende PCC.

Tegelijkertijd ging dit weekend een film in première over de ongekende terreurgolf die de PCC op de wereldstad losliet. De Braziliaanse Oscarkandidaat ‘Salve Geral’ neemt de kijker terug naar het moederdagweekend van 2006.

PCC-leider Marcos ‘Marcola’ Camacho reageert dan woedend op zijn overplaatsing naar een zwaarbewaakte gevangenis in het achterland van São Paulo. Hij geeft zijn straattroepen, dat weekend ruim in aantal dankzij moederdagverlof, met een paar telefoontjes het sein ‘salve geral’: aanvallen!

Er wordt in het wilde weg geschoten op politiebureaus, banken en winkels. Bijna vijftig agenten worden vermoord en de politie executeert uit wraak honderden ‘verdachten’.

Miljoenen Brazilianen zitten gegijzeld thuis. De furie komt pas ten einde na een deal tussen Marcola en de gouverneur van São Paulo, wat door de laatste overigens wordt ontkend.

De film was op voorhand al omstreden. Regisseur Sergio Rezende zou sympathie tonen voor de PCC. Hij maakt haarfijn duidelijk dat de autoriteiten verantwoordelijk zijn voor de groei van dit paard van Troje achter de tralies.

De PCC werd in 1993 opgericht uit woede over de beestachtige toestanden in de gevangenissen. De organisatie fungeerde als een soort vakbond voor gevangenen. Pas in 2001 erkennen de autoriteiten het gevaar van de PCC.

Het aantal leden wordt inmiddels geschat op 100.000. En de gevangenissen blijven overbezet. Een tijdbom.

“Er kan ieder moment iets heel ernstigs gebeuren”, waarschuwt Nagashi Furukawa, de voormalige gevangenissecretaris van São Paulo. Hij denkt bij voorbeeld aan een massale uitbraak.

De PCC is behendig in het binnensmokkelen van mobiele telefoons en controleert daardoor ook op straat de misdaad. Drugshandel, ontvoeringen, bankovervallen; van de ooit nobele intenties is niets over.

Marcola, een voormalige bankovervaller die al vier keer uit de gevangenis ontsnapte, wordt in de eerste van tien rechtszaken beschuldigd van de moord op een rechter. Zijn rechterhand ‘Julinho Carambola’, werd hiervoor vrijdag tot 29 jaar cel veroordeeld.

Nederlander propageert slimme houtkap in Amazone

2009-09-29T15:51:00.012-03:00

Uit de Financiële Telegraaf van vandaag.
------------------------------------------------------------------------------------
Brazilië gaat stukken Amazonewoud aanbesteden aan houtbedrijven. De Nederlander Johan Zweede (69) speelt een cruciale rol in deze nieuwe strategie om het bos te behouden.

De directeur van het Tropenbosinstituut (IFT) geldt in Brazilië als dé leermeester van duurzaam bosbeheer. “Dit is verstandig beleid van de regering. De Amazone is geen heiligdom, je kunt er geen hek omheen zetten. Er leven 22 miljoen Brazilianen die moeten leven van het bos,” vertelt de bioloog en bosbeheerder in zijn school in Paragominas, midden in het woud waar hij al 44 jaar woont.

Zweede krijgt bijval van de directeur van Staatsbosbeheer, Luiz Joels. “Duurzame houtkap lijkt ons de beste manier om geld te verdienen met het bos. De Amazone is alleen grotendeels niemandsland waar illegale roofkap vrij spel heeft. We zien daar liever houtbedrijven die we verantwoordelijk kunnen houden voor het bos.” Momenteel is geen 5 procent van de Braziliaanse houtproductie duurzaam.

De eerste percelen van in totaal 5,7 miljoen hectare zijn aanbesteed. Joels: “Bedrijven mogen het bos 35 jaar uitbaten en moeten het in vergelijkbare staat achterlaten. Naast houtkap kunnen ze verdienen aan bij voorbeeld ecotoerisme en bosvruchten.”

Maar hij ziet een obstakel. “Brazilië heeft een groot tekort aan bosbeheerders. ‘Meester Johan’ moet zo snel mogelijk duizenden extra mensen opleiden.”

Zweede zweert bij een groene kapmethode die, bij hooguit 25 kubieke meter geoogst hout per hectare, 50 procent minder impact op het bos heeft. Door strakke planning liggen ook de kosten 12 procent lager.

Johan Zweede

Luchtfoto’s van bos dat slim gekapt is, zijn nauwelijks te onderscheiden van maagdelijk woud. Zweede laat even buiten het IFT-kamp eerst een voorbeeld zien van reguliere houtkap. Op een open plek in het bos lijkt net een kudde dinosaurussen voorbij gestoven. Stammen liggen als mikadostokjes door elkaar. Ze zijn te hoog afgezaagd, gebarsten of op een andere woudreus gevallen. “Een halve eeuw groei naar de knoppen”, treurt onze landgenoot.

Bos waarin 25 kubieke meter per hectare is gekapt op duurzame (boven) en conventionele (beneden) wijze (foto's: IFT)

Bovendien is bij het wegslepen van de stammen de bodem kaal geschraapt. “Veel mensen beseffen niet dat het Amazonewoud op arme bodems groeit. Het bos leeft van zijn eigen organische resten. Het groen op de grond is de trampoline waarop het bos zich kan herstellen. Nu is het ten dode opgeschreven.”

Al deze verspilling is betrekkelijk simpel te voorkomen, zo zien we een dag later. Een 25 meter hoge woudreus wordt secuur geveld door een ervaren motorzager, zonder andere grote bomen te raken. De bostractor stuift niet zomaar het bos in, maar volgt via rode linten de minst schadelijke route.

Zweede: “De crux is genoeg bomen met commerciële waarde te laten staan voor de volgende oogst, over 35 jaar. Zo blijft het bos waardevol en dat is de beste bescherming.”

Het Braziliaanse houtbedrijf Cikel is één van de eerste dat inziet dat groen hout zowel economisch als ecologisch voordelig is. “FSC levert 30 procent meer op in Europa, terwijl de productiekosten lager liggen. Nederland is onze belangrijkste afnemer”, vertelt een woordvoerder.

Het punt is dat het meeste Amazonehout bestemd is voor de thuismarkt en dat de Braziliaanse consument nog niet wakker ligt van hout zonder keurmerk.

Beduveld door de kerk

2009-09-09T22:07:00.006-03:00

Uit Elsevier van vorige week.
-------------------------------------------------------------------------------------
Justitie in São Paulo heeft Braziliaanse pinksterkerk met zes Nederlandse vestigingen, aangeklaagd voor witwasserij en criminele bendevorming.

Stop met lijden, is de slogan van de oprichter van de Universele Kerk van Gods Rijk (UKGR), bisschop Edir Macedo.

Miljoenen Brazilianen zoeken troost in zijn tempels en dragen daartoe 10 procent van hun doorgaans miserabele inkomen af.

Volgens de welvaartstheologie van Macedo (geschat vermogen: 1,4 miljard euro), betaalt die investering zich vanzelf terug. Hoe groter de rib uit het lijf van de gelovige, des te gunstiger God gestemd zou raken.

Het concept leverde het geloofsimperium tussen 2001 en 2008 3 miljard euro aan donaties op. Als religieuze instelling kan dit bedrag belastingvrij worden geïnd. Maar de kerk mag dat geld niet besteden aan vliegtuigjes, villa’s en het opkopen van televisie- en radiozenders.

Volgens het Openbaar Ministerie in São Paulo gebeurt dat wel. Via dekmantelbedrijven in Brazilië en belastingparadijzen worden honderden miljoenen euro’s in de evangelische televisiezender Rede Record gepompt. Deze is weer voor 100 procent eigendom van Macedo en zijn vrouw.

Macedo doet de beschuldigingen af als een lastercampagne van de concurrerende televisiezender Globo, die uitgebreid verslag doet van de zaak. Verschillende oud-leden van de Universele Kerk van Gods Rijk zijn naar de rechter gestapt.

Een van hen is Edson Luis de Melo. Hij heeft, zo is inmiddels bekend, een psychische stoornis en zocht zijn heil in het Heilige Vuur van Israël, een halfjaarlijks evenement van de UKGR.

Tijdens deze bijeenkomst kunnen gelovigen wensen doen en daarbij worden ze geacht zoveel mogelijk te geven. Zelfs het eigendom van auto’s en huizen kan naar de kerk worden overgeschreven, zo bleek uit videobeelden van het evenement.

De Melo stak zich diep in de schulden, maar een beloning van hogerhand bleef uit. Wel hield hij er een heuse 'sleutel naar de hemel' en een diploma aan over.

De druppel was toen hij zijn buskaartjes aan de kerk weggaf en naar het werk ging lopen, aldus zijn moeder. In zijn naam stapte zij naar de rechter om de donaties terug te eisen.

Volgens woordvoerders van justitie in São Paulo en Den Haag is de Nederlandse poot niet betrokken bij de strafzaak. De Nederlandse hoofdvestiging van de Braziliaanse kerk in Den Haag wil niet ingaan op de aanklachten.

Ook de vraag waar de donaties van de leden precies naartoe gaan, blijft onbeantwoord.

Açaí: de energiebom van de Amazonedelta

2009-09-05T11:48:00.013-03:00

Artikel voor de culinaire redactie.
----------------------------------------------------------------------------------
Açaí is bezig aan een internationale opmars. Hoog tijd voor een bezoek aan de thuisstreek van de tropische bes, de Amazonedelta in Brazilië. Açaí vormt hier al eeuwen de pijler van het dieet. Maar dat je ervan zou afvallen, wordt door de lokale bevolking als een goede buitenlandse grap beschouwd.

Klaterende kommen, slurpende Brazilianen. Het is lunchtijd op de Ver-o-peso-markt van Belém, de culinaire poort tot het Amazonewoud. Iedereen buigt zich over hetzelfde maaltje: açaí met gebakken vis. Klinkt goed. Maar wat blijkt? De paarse bes wordt opgelepeld als een lauw, bitter soepje.

“Je kunt suiker toevoegen,” zegt de kraamhouder. Dat heb ik nou nog nooit nodig gehad in Brazilië, het land waar men geen koffie met suiker drinkt, maar suiker met koffie.

Açaí wordt in sapbarretjes in Rio de Janeiro en São Paulo geserveerd als een gezoete, ijskoude gelei. Menig toerist raakt lyrisch van de originele smaak, die wellicht het best is te omschrijven als een melange van bessen, noten en chocolade.

Hier in Belém wordt de voorkeur gegeven aan pure consumptie. Bij het krieken van de dag varen de boeren hun manden met bessen binnen op de Açai-markt in het bonte oude centrum van de stad. Van het koelruim gaat het de kade op, waar kooplui snel hun slag slaan. Verse açaí is beperkt houdbaar.

Açaí-power op de kade

Eenmaal aangekomen op de Ver-o-peso-markt, wordt de keiharde vrucht te weken gelegd in emmers met lauw water. Nog even malen en hup, de kom kan de toonbank op. De Brazilianen gooien er nog wat cassavevlokken bij (een enkeling ook suiker) en vallen aan.

Ook ik slobber mijn bakje natuurlijk braaf leeg. Het lauwe goedje is niet zo smakelijk, maar het zorgt wel voor een aangename warme gloed in de maag.

Mede dankzij Oprah Winfrey is de vrucht van de açaí-palm in een internationale hype veranderd. ‘Supervoeding nummer 1’, aldus de website van Oprah. Amerikaanse en Europese importeurs spelen daar handig op in.

Als je sommigen van hen mag geloven, is açaí een heus wondermiddel. Van kaalheid, kanker tot zwaarlijvigheid, het paarse goud biedt uitkomst!

Açaíplukker

Vooral de claim dat je ervan zou afvallen werkt op de lachspieren van de Braziliaanse connaisseurs. In de Amazonedelta geldt açaí juist als de ultieme maagvulling. Het is hier al eeuwen de pijler van het dieet.

“Als kind kreeg ik geen melk maar açaí”, zegt Luis Oliveira Campeiro boven zijn kommetje. “Kijk, allemaal van de açaí”, lacht een kokkin terwijl ze over haar gebolde schort wrijft.

Luis Oliveira Campeiro tankt bij met de traditionele lunch op de Ver-o-peso-markt

Even los van de volkswijsheden en marketingpraatjes: volgens het Braziliaanse landbouwonderzoeksinstituut Embrapa bulkt de bes van de antioxidanten, mineralen en vitaminen (vooral B1). In de pulp van de vrucht zitten meer eiwitten dan in melk. Gezond en voedzaam is açaí dus zeker.

In het kielzog van açaí staat een trits andere exotische vruchten te trappelen voor een kans in het buitenland. Cupuaçu, bacuri, taperebá, tucupi; de ene smaak is nog intenser en lastiger te definiëren dan de andere. Je proeft de kracht van de evenaarzon als het ware op je tong.

De vruchten worden verkocht als zakjes pulp op de Ver-o-peso (‘Zie-het-gewicht’; de markt fungeerde in de koloniale tijd als waag van de Portugese belastingdienst). De populaire naastgelegen ijssalon Cairu is een geschikt proeflokaal.

Pas op, er is één spelbreker op dit verwarrende feest voor de zintuigen: murici. Vruchtenijs dat naar Parmezaanse kaas smaakt? Dat wordt wat al te intens.

Verder zijn voor culinaire liefhebbers vooral de viskramen op de markt de moeite waard. De pirarucu, in Europa beter bekend als arapaima, springt het meest in het oog. De tot drie meter grote meerval is één van ’s werelds grootste zoetwatervissen. In het restaurant blijkt dat de vlezige roofvis nauwelijks graten heeft en naar kip smaakt. Sensationeel in gesmolten boter!
-------------------------------------------------------------------------------------
Het recept voor Açaí na tigela (‘açaí uit de kom’), de gezoete variant die in Rio de Janeiro en São Paulo wordt geconsumeerd.

Ingrediënten:
- 400 gram bevroren açaí-pulp
- Een geprakte banaan (of aardbei, kiwi, etc)
- Sap van 1 sinaasappel
- Geraffineerde suiker of zoetmiddel

Bereiding:
Alles in de mixer gooien (pulp licht ontdooid) en mengen tot het één geheel wordt. Meteen serveren, eventueel met muesli, honing en schijfjes banaan.

Açaí na tigela

Açaí pijler van het dieet in Amazonedorpjes

Als een mammoettanker

2009-09-02T18:39:00.004-03:00

Uit Elsevier van vorige week.
-----------------------------------------------------------------------------------
De grootste economie van Zuid-Amerika wordt in één adem genoemd met China, India en Rusland. Maar wordt het land ook een supermacht?

Kieran Kaal in São Paulo

Brazilië komt de economische crisis relatief goed door. De zwaarlijvige overheid blijkt een zegen. Het land is geen snelle groeitijger, maar een logge walvis. ‘We blijven tegenwoordig zelfs drijven bij een tsunami,’ zegt de econoom Marcelo Neri.

De economie zit na een korte, krachtige recessie sinds mei weer in de lift. Verwacht wordt dat er per saldo dit jaar sprake zal zijn van nulgroei.

De beurs van São Paulo (Bovespa) is dit jaar al 50 procent gestegen en terug op het niveau van voor de crisis. Buitenlandse investeerders zoeken snelle winsten in aandelen als Petrobras en Vale. Het staatsoliebedrijf en de mijnbouwgigant zijn samen goed voor bijna 30 procent van de beurswaarde.

Het herstel is deels te danken aan het snelle herstel van de Chinese economie. China koopt veel ijzererts, olie en soja van Brazilië en loste de Verenigde Staten in maart af als belangrijkste handelspartner.

Maar de opkomende Zuid-Amerikaanse reus profiteert vooral van het strakke begrotingsbeleid dat sinds tien jaar wordt gevoerd. President Lula en voorganger Fernando Henrique Cardoso hebben een stevig economisch fundament gelegd. De tijden van hyperinflatie en torenhoge internationale schulden lijken voorbij.
Brazilië heeft 210 miljard dollar aan reserves in kas.

De Brazilianen betaalden een prijs voor de prille stabiliteit. De belastingdruk is hoog voor een gemiddeld rijk land met matige publieke voorzieningen. De reële rente (rente minus inflatie) is één van de hoogste ter wereld. Beide dempen onze groei, vertelt Neri.

Voordeel is wel dat er tijdens crises ruimte is voor anticyclische ingrepen. Zo is het mes gezet in de belasting op bouwmaterialen en motorvoertuigen. En na enig dralen verlaagde de centrale bank de rente naar 8,75 procent, historisch laag.

De maatregelen missen hun effect niet. Er blijkt veel mogelijk in de interne markt met maar liefst 190 miljoen Brazilianen.

Dat is toe te schrijven aan de nieuwe middenklasse, die voor het eerst de meerderheid van de bevolking vormt. Niet dat deze Brazilianen allemaal zo ruim bij kas zitten; 400 euro per maand geldt al als een middeninkomen. Maar mede door de Braziliaanse gewoonte om in termijnen te betalen, zijn ze wel aan het kopen geslagen.

Om ook de consumptie van de armste Brazilianen aan te jagen, werd de zogeheten gezinsbeurs onlangs 10 procent verhoogd. Elf miljoen families ontvangen nu 26 euro per maand en hoeven in ruil alleen de kinderen in te enten en naar school te sturen.

Volgend jaar gaat Brazilië naar de stembus en niemand verwacht dat Lula’s opvolger de economische koers zal verleggen. Lula komt nog voor zijn afscheid met een nieuw groeiprogramma, dat extra miljarden in de gebrekkige infrastructuur moet pompen. Voor de financiering daarvan kunnen de volgende presidenten leunen op de gigantische olievelden die zijn ontdekt voor de kust van Rio de Janeiro.

De opbrengsten kunnen linea recta naar de schatkist, want de Braziliaanse economie is zelfvoorzienend met olie. Elektriciteit wordt grotendeels opgewekt met waterkracht en 90 procent van de nieuwe auto’s kan op ethanol rijden.

Is de aanstaande oliemacht, nu de tiende economie ter wereld, in 2050 ook een supermacht, zoals zakenbank Goldman Sachs heeft voorspeld?

Wellicht, maar dan moet er nog wel veel gebeuren. Zo heeft Brazilië in vergelijking met de andere zogeheten BRIC-landen Rusland, India en China een opmerkelijk gesloten economie.

Import en export bedragen slechts 21,5 procent van de omvang van de economie – drie keer zo weinig als in China. Handig tijdens een mondiale crisis, maar in het algemeen zit het protectionisme de ontwikkeling van het land nog te veel in de weg, vindt Hans Mulder, directeur van de Nederlands-Braziliaanse Kamer van Koophandel in São Paulo.

De invoerrechten zijn met gemiddeld 14 procent niet eens zo hoog. Maar achter de schermen wordt een enorm arsenaal aan maatregelen gehanteerd ter bescherming van de eigen industrie.

Dat werkt alleen op korte termijn. De Braziliaanse auto- en vliegtuigindustrie konden erdoor ontspruiten. Maar op lange termijn vreet protectionisme het concurrentievermogen van een land aan.

Mulder geeft een voorbeeld. General Motors maakte voor het failliet ging hetzelfde model Opel Corsa in Brazilië en in Duitsland. Omdat de loonkosten in Brazilië zeven keer lager liggen, had GM de productie daar ook volledig kunnen laten doen.

Maar Brazilië presteert het om zo’n concurrentievoordeel om zeep te helpen. Dat heeft vooral te maken met het complexe belastingstelsel en de grote bureaucratie.
Brazilië heeft dus nog wel wat werk te verrichten om nog beter te scoren.

Bijvoorbeeld in het onderwijs dat onder Lula van dramatische kwaliteit is gebleven.
De oud-vakbondsman toont meer belangstelling voor de koopkracht van arbeiders dan voor hun scholing. Maar met alleen de productie van grondstoffen wordt een land geen supermacht.

Poetsbeurt Copacabana

2009-09-01T22:04:00.006-03:00

Column uit De Telegraaf.
--------------------------------------------------------------------------------
Rio de Janeiro mag over vijf jaar de finale van het WK-voetbal organiseren. Hoog tijd voor wat meer 'law and order', vindt burgemeester Eduardo Paes.

Een regeltje aan de laars lappen is sinds begin dit jaar minder vanzelfsprekend. Het regent bonnen onder straathandelaren, foutparkeerders en bestuurders van illegale busjes.

Ook de ansichtkaart van de stad, Copacabana, krijgt een poetsbeurt. De strandwijk maakt een nogal verloederde indruk, niet in de laatste plaats door de vele prostituees en stelende straatjochies langs het strand.

Die prostituees verzamelen zich ’s avonds bij de Help, de bekendste discotheek van Copacabana. Geliefd door toeristen, gehaat door buurtbewoners.

Op het eerste gezicht is de Help (spreek uit: ‘Helpie’) een gewone disco. Voor pikante optredens van schaars geklede dames ben je hier aan het verkeerde adres.

Maar een tweetal makkelijk gescoorde tongzoenen later begin je bij je eerste bezoek aan de disco toch langzaam nattigheid te voelen. Het vrouwelijke deel van de dansvloer blijkt zonder uitzondering aan het werk te zijn vanavond.

Uit heel Brazilië zijn ze toegestroomd om hun geluk te beproeven bij de gretige buitenlandse mannen. Jongedames uit de sloppenwijken die geen geld voor de entree hebben, gebruiken het langs het strand gelegen terras als operationeel centrum.

Spiedend en slissend maken ze de geamuseerde ‘gringo’s’ het hof. Obers in smetteloos wit verspreiden intussen biertjes en liefdesbriefjes tussen de tafels. ‘I luv you’, luidt een tekst. In zwoel Rio is de liefde eeuwig zolang het duurt, zoals dichter Vinicius de Moraes ooit opmerkte.

Uw verslaggever op het kleurrijkste terras van Copa. Op de achtergrond liefde op het eerste gezicht

Maar helaas voor de Help-dames heeft het stadsbestuur tabak van Rio’s reputatie van tropisch lustoord. De Help moet na ruim twintig jaar dicht. De disco wordt gesloopt om plaats te maken voor een futuristisch muziekmuseum.

Dat belooft te gaan swingen tijdens het WK. ’s Avonds zal er in het museum klassieke samba en bossa nova uit de jaren vijftig en zestig worden gespeeld, om iets van de glorietijd van Copa te doen herleven.

En de freelance dames van plezier? Zij verliezen met de Help een plek waar ze veilig en zonder tussenpersonen konden werken. Ze klagen dat ze de stoepen worden opgejaagd.

Het einde van de Help maakt natuurlijk geen einde aan vraag en aanbod. Benieuwd vanwaar de dames in 2014 hun pijlen zullen richten op het legioen buitenlandse voetballers en supporters.

De Vikingen onder de indianen

2009-08-22T15:40:00.005-03:00

Uit de krant van vandaag.
------------------------------------------------------------------------------------
“Vroeger groeiden hier eiken en kaneelbomen.” Opperhoofd Vitor Manilau kijkt bitter. Rond zijn dorp in de groene heuvels in het zuiden van Chili echoot het geronk van motorzagen. “Wat doen Zwitserse houtkappers op ons land?”

Twee carabinieri houden de getergde Mapuche-indiaan van een afstandje in de gaten. Hij pakt een hockeystick van de grond. “We zullen niet rusten tot de ‘huincas’ (blanken, red.) zijn opgehoepeld. Het is oorlog.”

De Mapuches zijn één van de taaiste indianenvolkeren van Zuid-Amerika. Aan weerszijden van de Andes leven er nog zo’n miljoen. De Spaanse veroveraars en later het Chileense en Argentijnse leger beten zich op hen stuk. Hun verzet richt zich nu tegen buitenlandse houtbedrijven die opereren in de bossen van Araucania, het uitgestrekte Mapuche-gebied rond de Chileense stad Temuco.

De indianen steken bosplantages in brand, bekogelen interregionale bussen en plegen aanslagen op onwillige autoriteiten. Justitie gebruikt een antiterreurwet uit de tijd van dictator Pinochet om de amokmakers lang achter de tralies te krijgen. Het conflict is de laatste tijd opgelaaid, helemaal sinds vorige week een indiaan werd doodgeschoten door een politieagent.

Vitor Manilau

“Ze zijn klein van stuk, maar je kunt hen beter niet beledigen”, vertelt de Chileense onderzoeksjournalist en Mapuche-kenner Jorge Molina Sanhueza. “Ze zijn trots, oersterk en voor niemand bang. Het zijn de Vikingen onder de indianen.”

Mapuche-leiders vergelijken zich liever met Basken en Palestijnen: volkeren zonder eigen land. De Chileense regering heeft de laatste jaren al flink wat land voor hen teruggekocht. Maar de indianen willen meer en ze eisen zelfbestuur over het gebied.

“We horen niet bij Chili”, zegt Manilau terwijl hij achteloos een vlieg uit zijn nek plukt. “We hebben niks met kapitalisme.”

Een vrachtwagen met boomstammen rijdt onder escort zijn dorp langs. Na drie kwartier breekt een eerste, schamper lachje door op zijn gezicht. “Ze betalen niet eens tol. Ze roven ons gewoon leeg. Maar geloof me. Over tien jaar groeien hier weer gewoon eiken en kaneelbomen.”

Een Europese diplomaat die het conflict goed kent, ziet geen oplossing. “Het is meer dan een landkwestie. Mapuches weigeren zich in te laten met het moderne Chili. Westerse denkramen als ‘centraal gezag’ en ‘landtitels’ erkennen ze niet. Dat maakt het erg lastig voor de Chileense regering. Je kunt het vergelijken met de Roma, een groep waar we ons in Europa ook geen raad mee weten.”

Gescalpeerd

2009-08-15T16:28:00.014-03:00

In het noorden van Brazilië worden honderden mensen gescalpeerd. Dat gebeurt bij bizarre ongelukken op ambachtelijke bootjes in de delta van de Amazone.

Het is maandagochtend in het ziekenhuis van de broeierige Amazonestad Belém. Op de afdeling voor gescalpeerde patiënten zit een groep meisjes met tulband in de speeltuin. Fransinete dos Santos Nobre (43) kijkt sip toe, terwijl ze vertelt over de dag dat haar leven werd geruïneerd.

“Ik reisde als meelhandelaar veel per boot. Die dag bukte ik bij de motor om water uit de bodem te scheppen. Ik weet alleen nog dat ik viel.”

In een flits werden haar, hoofdhuid, linkeroor en een stuk nekvel afgerukt. Naar het dichtstbijzijnde ziekenhuis was het toen nog 6,5 uur varen. Andere passagiers wisten met doeken te voorkomen dat ze onderweg doodbloedde.

Dos Santos komt zoals veel slachtoffers uit Ilha de Marajó, een groot drassig eiland in de monding van de Amazone. De bewoners zijn voor hun vervoer afhankelijk van rivieren en zelf gebouwde boten.

Omdat ze vaak geen geld hebben voor een buitenboordmotor, gebruiken ze bij voorbeeld een koelkastmotor of een afgedankte landbouwmachine om de boot aan te drijven.

De geïmproviseerde motor staat midden in de boot en wordt via een as met de schroef verbonden. Het is in deze snel draaiende as waarin menig passagier verstrikt raakt, met alle gruwelijke gevolgen van dien.

“Het is eenvoudig te voorkomen door drie plankjes over de as te timmeren. Maar uit onwetendheid en fatalisme gebeurt dat niet,” zegt zorgsecretaris Vanja Bezerra van de provincie Pará.

Alleen al in het labyrint van rivieren in Pará zijn 250 slachtoffers bekend. Volgens Bezerra vormen zij slechts het puntje van de ijsberg. Aan de overkant van de riviermonding, in Amapá, wordt gesproken over ruim duizend gevallen.

Stroomopwaarts komt scalperen minder voor. De oevers zijn daar minder dicht bevolkt. Ook zijn buitenboordmotoren minder duur in de vrijhandelszone van de oerwoudstad Manaus.

Soms zijn het mannen die met hun bermuda, vingers of – zeer incidenteel – geslachtsdeel verstrikt raken in de as. Maar ruim 80 procent van de slachtoffers is vrouw. Vooral jonge meisjes zijn kwetsbaar met hun lange, sluike haardracht, het meest gebruikelijke kapsel in deze streek vol indiaans bloed.

“We drukken de meisjes op het hart dat ze hun haar in een knot moeten dragen”, zegt Marcus Lobato, die dorpen in Pará afvaart om voorlichting te geven. “Maar dat vinden ze niet mooi.”

Naast het schoonheidsideaal ziet hij ook een religieus obstakel. “Vorig jaar was 60 tot 70 procent van de gescalpeerde meisjes evangelisch. Ze hebben bijna allemaal lang haar.” In de Bijbel staat immers: ‘Want het haar is de vrouw gegeven bij wijze van sluier.’ (1 Korintiërs 11,15)

Edilene

Edilene Lobato Mira (13) was zo’n engelachtig protestants meisje. Totdat ze vier maanden geleden van de mis naar huis vaarde. Ze werd met haar wapperende haren gegrepen door de as. Haar schedel werd volledig kaal getrokken. Nu, twee operaties later, is er met huid van haar dijbenen en billen iets van de schade hersteld.

Ze is nog steeds bang om haar klasgenoten weer onder ogen te komen. Gescalpeerde meisjes worden ‘E.T.’ genoemd in dorpen en durven vaak nauwelijks de deur uit. “We gaan een pruikje voor je regelen”, probeert Edilenes zus haar op te vrolijken.

Lotgenootje Adenilda (10) geeft de hoop op een eigen haardos nog niet op. “Ga je dat regelen, pappa?,” vraagt ze haar gelaten knikkende vader.

Adenilda

“Het haar is het eerste waar ze naar vragen. We moeten hen teleurstellen. Het komt niet terug”, vertelt de hoofdverpleegster in Belém. Ook pruikjes zijn volgens haar eerder tot last in het hete, vochtige Amazoneklimaat.

“Slachtoffers blijven erg gevoelig voor infecties. Vijf hebben zelfs huidkanker gekregen door verkeerd gebruik van de pruik. Het enige dat echt zou helpen, is stamceltherapie.”

Pas sinds twee jaar is er landelijke politieke aandacht voor scalperen. Slachtoffers hebben recht op gratis plastische chirurgie en een schadeloosstelling van zo’n 1300 euro.

Bovendien tekende de Braziliaanse president begin juli een wet die varen zonder bedekking van motor en as strafbaar maakt. Aan de marine de schone taak om het verbod te handhaven op de tienduizenden ambachtelijke bootjes in de delta.

“De wet is een belangrijke stap. Maar het lastige is dat dader en slachtoffer vaak familie zijn. Met het oppakken van de vader van het meisje raakt zo’n familie nog verder van huis”, zegt Bezerra.

De provincie Pará zoekt de oplossing in de eerste plaats in preventie. Deze zomer begint aan weerszijden van de riviermonding een nieuwe voorlichtingscampagne via radio, kerken en vissersbonden. ‘Veilig varen’, in Pará. ‘Scalperen nul’, in Amapá.